MTU (Maximum Transmission Unit) là kích thước lớn nhất của một gói IP mà một đường truyền có thể chở trong một khung, tính cả phần đầu IP nhưng không tính phần đầu tầng liên kết. Với Ethernet chuẩn, MTU là 1.500 byte. Khi một gói lớn hơn MTU của chặng kế tiếp, nó phải được cắt nhỏ (phân mảnh) hoặc bị bỏ đi kèm một thông báo lỗi, tuỳ phiên bản IP và cờ trong phần đầu gói.
MTU nghe như chi tiết khô khan, nhưng nó đứng sau một loại sự cố rất khó chịu: trang web tải được một nửa rồi đứng, kết nối bắt tay xong mà dữ liệu không chảy, chỉ một số trang bị lỗi còn trang khác bình thường. Bài này giải thích MTU khác MSS ra sao, IPv4 phân mảnh gói như thế nào kèm một phép tính đầy đủ, vì sao phân mảnh bị tránh, và cơ chế dò MTU đường đi cùng lỗi lỗ đen của nó.
MTU, MSS và hình ảnh xe tải qua cầu
Hình dung một tuyến vận chuyển hàng từ Hải Phòng vào Huế đi qua nhiều cây cầu. Mỗi cây cầu có giới hạn chiều cao riêng. Kiện hàng phải thấp hơn giới hạn của cây cầu thấp nhất trên đường, nếu không sẽ phải dỡ ra chia thành kiện nhỏ ở chân cầu, hoặc bị trả về. MTU là giới hạn của từng cây cầu; MTU của cả đường đi (Path MTU) là giới hạn của cây cầu thấp nhất.
MSS (Maximum Segment Size) là khái niệm của TCP: lượng dữ liệu lớn nhất mà một đoạn TCP chở được, không tính phần đầu TCP và IP. Với IPv4, MSS bằng MTU trừ 40 byte (20 byte phần đầu IP và 20 byte phần đầu TCP), nên MTU 1.500 cho MSS 1.460. Với IPv6, phần đầu IP là 40 byte nên MSS là 1.440. Hai máy thông báo MSS cho nhau trong gói bắt tay đầu tiên, và mỗi bên không gửi đoạn lớn hơn MSS bên kia đã báo.
Một chỗ hay nhầm: MTU không tính phần đầu Ethernet. Khung Ethernet chở gói IP 1.500 byte thực ra dài 1.518 byte khi cộng 14 byte phần đầu và 4 byte FCS. Vì vậy khi tài liệu nói "khung 1.518" và "MTU 1.500", hai con số đó mô tả cùng một giới hạn, nhìn từ hai tầng khác nhau.
Những giá trị MTU thường gặp
MTU thay đổi theo công nghệ đường truyền và theo các lớp đóng gói thêm vào. Bảng dưới gom những giá trị hay gặp; giá trị thực trên mạng của bạn cần đo hoặc xem cấu hình thiết bị.
| Tình huống | MTU | Lý do |
|---|---|---|
| Ethernet chuẩn, Wi-Fi nối vào mạng Ethernet | 1.500 byte | Giới hạn phần dữ liệu khung Ethernet |
| Kết nối PPPoE (nhiều đường cáp quang gia đình dùng) | 1.492 byte | Phần đầu PPPoE và PPP chiếm 8 byte trong khung Ethernet |
| Jumbo frame trong mạng nội bộ | khoảng 9.000 byte | Không chuẩn hoá chặt, mọi thiết bị trên đường phải cùng hỗ trợ |
| Mức tối thiểu mọi đường IPv6 phải chở được | 1.280 byte | Quy định trong đặc tả IPv6 |
| Mức tối thiểu mọi máy IPv4 phải nhận được sau khi ráp mảnh | 576 byte | Quy định trong đặc tả IPv4 |
| Đường hầm, mạng riêng ảo | nhỏ hơn 1.500, tuỳ giao thức | Phần đầu của lớp bọc ngoài ăn vào chỗ của gói bên trong |
Với PPPoE, MSS tương ứng là 1.452 byte. Bộ định tuyến gia đình chạy PPPoE thường tự sửa giá trị MSS trong gói bắt tay TCP đi qua nó cho khớp, kỹ thuật gọi là kẹp MSS (MSS clamping), để máy trong nhà không gửi đoạn quá lớn. Khi kỹ thuật này vắng mặt hoặc cấu hình sai, lỗi lỗ đen ở phần sau dễ xuất hiện.
IPv4 phân mảnh gói như thế nào
Trong IPv4, khi một bộ định tuyến nhận gói lớn hơn MTU của cổng ra và gói cho phép phân mảnh, nó cắt phần dữ liệu thành nhiều mảnh, mỗi mảnh mang một bản sao phần đầu IP đã chỉnh lại. Ba trường trong phần đầu IPv4 làm việc này. Trường Identification 16 bit giữ nguyên giá trị cho mọi mảnh của cùng một gói, để máy nhận biết mảnh nào thuộc gói nào. Trường Flags có cờ MF (More Fragments), bằng 1 ở mọi mảnh trừ mảnh cuối. Trường Fragment Offset 13 bit cho biết vị trí mảnh trong dữ liệu gốc, tính theo đơn vị 8 byte.
Ví dụ giả định, tự tính lại từng số: một gói IPv4 tổng cộng 4.000 byte, gồm 20 byte phần đầu và 3.980 byte dữ liệu, cần đi qua đường có MTU 1.500. Mỗi mảnh chở tối đa 1.500 trừ 20 là 1.480 byte dữ liệu; 1.480 chia hết cho 8 nên dùng được. Mảnh thứ nhất chở byte 0 tới 1.479, offset 0, MF bằng 1, tổng dài 1.500. Mảnh thứ hai chở byte 1.480 tới 2.959, offset 1.480 chia 8 là 185, MF bằng 1, tổng dài 1.500. Mảnh thứ ba chở 3.980 trừ 2.960 là 1.020 byte còn lại, offset 2.960 chia 8 là 370, MF bằng 0, tổng dài 1.040. Kiểm: 1.480 cộng 1.480 cộng 1.020 bằng 3.980.
Việc ráp lại chỉ diễn ra ở máy đích cuối cùng, không ở bộ định tuyến nào giữa đường, vì các mảnh có thể đi những đường khác nhau. Máy đích giữ các mảnh trong bộ nhớ, chờ đủ rồi ráp theo offset. Nếu một mảnh bị mất, cả gói bị bỏ sau một khoảng thời gian chờ, và tầng trên phải gửi lại toàn bộ chứ không chỉ mảnh mất.
Vì sao mạng hiện đại cố tránh phân mảnh
Phân mảnh giải quyết được bài toán MTU, nhưng mang theo nhiều phiền toái đến mức các giao thức mới đều tìm cách né. Những lý do chính:
- Mất một mảnh là mất cả gói. Với tỉ lệ mất gói như nhau, gói bị chia nhiều mảnh có xác suất hỏng cao hơn gói nguyên.
- Chỉ mảnh đầu mang phần đầu TCP hoặc UDP với số cổng. Tường lửa và thiết bị NAT nhìn mảnh thứ hai trở đi không biết thuộc kết nối nào, phải giữ trạng thái hoặc bỏ luôn.
- Máy nhận phải giữ bộ nhớ để ráp mảnh, và trường Identification chỉ có 16 bit, nên ở tốc độ cao có thể quay vòng giá trị và ráp nhầm mảnh của hai gói khác nhau.
- Bộ định tuyến tốn công cắt gói, thường xử lý ở đường chậm thay vì phần cứng chuyên dụng.
- Các mảnh từng bị lợi dụng trong nhiều kiểu tấn công làm cạn tài nguyên hoặc lách bộ lọc, nên nhiều mạng lọc bớt gói phân mảnh, khiến gói phân mảnh hợp lệ cũng có thể không tới nơi.
Vì vậy TCP trên hầu hết hệ điều hành đặt cờ DF (Don't Fragment) trong mọi gói, tự chọn kích thước đoạn vừa với đường đi. IPv6 còn đi xa hơn: bộ định tuyến không bao giờ phân mảnh, chỉ máy gửi mới được phép chia gói, bằng một phần đầu mở rộng riêng có mã Next Header là 44.
Path MTU Discovery và lỗi lỗ đen
Nếu gói mang cờ DF quá lớn so với một chặng, bộ định tuyến bỏ gói và gửi về máy nguồn một thông báo ICMP loại 3, mã 4, nghĩa là "cần phân mảnh nhưng cờ DF đang bật", kèm MTU của chặng kế tiếp. Máy nguồn nhận được thì giảm kích thước gói cho đích đó và gửi lại. Cơ chế dò dần như vậy gọi là Path MTU Discovery. Với IPv6, thông báo tương ứng là ICMPv6 loại 2, Packet Too Big.
Lỗ đen xảy ra khi thông báo ICMP đó không bao giờ về tới máy nguồn, thường vì một tường lửa ở đâu đó chặn toàn bộ ICMP với suy nghĩ ICMP chỉ để ping. Máy nguồn cứ gửi gói lớn, gói cứ bị bỏ, không ai báo. Triệu chứng rất đặc trưng: bắt tay TCP thành công vì các gói bắt tay nhỏ, yêu cầu HTTP nhỏ cũng đi được, nhưng khi máy chủ trả về dữ liệu lớn thì mọi thứ đứng lại. Trang web hiện khung trắng, tải tệp dừng ở vài kilobyte, kết nối điều khiển từ xa treo khi hiện nội dung dài.
Cách xử lý đúng gốc là cho phép ICMP loại 3 mã 4 và ICMPv6 Packet Too Big đi qua tường lửa của mình; chặn chúng gây hại nhiều hơn lợi. Kẹp MSS trên bộ định tuyến biên là biện pháp phổ biến khi không sửa được tường lửa ở xa. Ngoài ra có cách dò MTU ở tầng trên, không dựa vào ICMP: tầng giao vận tự thử các kích thước gói khác nhau và quan sát gói nào tới nơi, được mô tả trong RFC 4821. QUIC cũng yêu cầu đường đi chở được tối thiểu 1.200 byte dữ liệu UDP và tự dò thêm từ đó.
Đo MTU đường đi trên mạng của mình bằng ping
Bạn có thể tự đo MTU tới một đích bằng ping với cờ cấm phân mảnh. Tên tuỳ chọn khác nhau giữa các hệ điều hành; kiểm trợ giúp của lệnh trên máy trước khi chạy, và chỉ đo tới máy chủ bạn được phép thử.
- Hiểu phép tính trước: kích thước bạn nhập là phần dữ liệu ICMP. Gói IP thực tế bằng con số đó cộng 8 byte phần đầu ICMP và 20 byte phần đầu IPv4. Muốn thử gói 1.500 byte, nhập 1.472.
- Trên Windows, chạy ping -f -l 1472 kèm địa chỉ đích. Tuỳ chọn -f bật cờ DF, -l đặt kích thước dữ liệu.
- Trên Linux, chạy ping -M do -s 1472 kèm địa chỉ đích. Trên macOS, tuỳ chọn tương ứng là -D cho cờ DF và -s cho kích thước.
- Nếu có trả lời, đường đi chở được gói 1.500 byte. Nếu báo cần phân mảnh hoặc hết thời gian, giảm dần kích thước, ví dụ xuống 1.464 cho gói 1.492 byte, cho tới khi có trả lời.
- Lấy kích thước lớn nhất có trả lời cộng 28 là MTU đường đi tới đích đó. Báo lỗi rõ ràng từ một chặng giữa là dấu hiệu tốt: thông báo ICMP đang về được. Im lặng hoàn toàn ở kích thước lớn mà vẫn có trả lời ở kích thước nhỏ là dấu hiệu lỗ đen.
Kết quả chỉ đúng cho đường đi tới đích bạn thử tại thời điểm thử. Đường tới máy chủ khác có thể đi qua chặng khác với MTU khác, và mạng di động hay mạng có đường hầm thường cho số nhỏ hơn mạng cáp.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tự giảm MTU trên máy tính để mạng nhanh hơn không?
Thường là không. MTU nhỏ hơn mức đường truyền chịu được làm tăng số gói và tăng tỉ lệ phần đầu, nên chậm hơn chứ không nhanh hơn. Chỉ chỉnh MTU khi đã đo được giới hạn thật của đường đi và có triệu chứng lỗi do gói quá lớn.
Vì sao PPPoE làm MTU còn 1.492 byte?
PPPoE bọc gói IP trong một phần đầu PPPoE 6 byte và trường giao thức PPP 2 byte, tất cả nằm trong phần dữ liệu 1.500 byte của khung Ethernet. Tám byte đó ăn vào chỗ của gói IP, nên gói IP lớn nhất còn 1.492 byte.
Chặn ICMP có làm mạng an toàn hơn không?
Chặn toàn bộ ICMP gây hại nhiều hơn lợi vì làm hỏng cơ chế dò MTU và các thông báo lỗi hữu ích. Cách làm hợp lý là cho phép những loại ICMP cần thiết như thông báo không tới được đích, cần phân mảnh, quá thời gian sống, và giới hạn tốc độ nếu lo bị lạm dụng.
IPv6 có phân mảnh gói không?
Có, nhưng chỉ máy gửi được phân mảnh, bằng một phần đầu mở rộng riêng. Bộ định tuyến IPv6 không cắt gói mà bỏ gói quá lớn và gửi thông báo Packet Too Big. Mọi đường IPv6 phải chở được tối thiểu 1.280 byte.
MTU và băng thông có liên quan với nhau không?
Không trực tiếp. Băng thông là lượng dữ liệu truyền được mỗi giây, còn MTU là kích thước tối đa của từng gói. Một đường truyền rất nhanh vẫn có thể có MTU 1.500. MTU chỉ ảnh hưởng tới hiệu suất qua tỉ lệ phần đầu và số gói phải xử lý.
Vì sao mạng riêng ảo hay gây lỗi MTU?
Mạng riêng ảo bọc gói gốc vào trong một gói khác kèm phần đầu mã hoá, nên gói bên trong phải nhỏ hơn để gói bên ngoài vẫn vừa 1.500 byte. Nếu MTU của giao diện ảo không được đặt nhỏ lại tương ứng và dò MTU không hoạt động, gói lớn sẽ bị bỏ.