GiaoThuc.comGiao Thức
Giao thức thời gian thực và IoT

NTP đồng bộ thời gian thế nào: bốn dấu thời gian, tầng stratum và độ lệch đồng hồ

NTP tính độ lệch đồng hồ từ bốn dấu thời gian, xếp máy chủ theo tầng stratum và chỉnh giờ từ từ. Bài tính tay, vì sao lệch giờ làm hỏng TLS, nhật ký, mã OTP.

Quiet server room in a Hanoi data center, technician in a grey jacket walking between racks with a laptop under his arm, small status lights glowing, cool blue light, seen from behind

NTP (Network Time Protocol) giữ cho đồng hồ của máy tính, máy chủ, thiết bị mạng khớp nhau đến vài mili giây trên Internet bằng cách trao đổi bốn dấu thời gian với máy chủ thời gian, tính ra độ lệch và độ trễ đường truyền, rồi chỉnh dần đồng hồ cục bộ. Nó chạy trên UDP cổng 123 và là một trong những giao thức lâu đời nhất còn dùng hằng ngày; phiên bản 4 được mô tả trong RFC 5905.

Nghe có vẻ đơn giản: hỏi giờ một máy chuẩn rồi đặt theo. Vấn đề là câu trả lời đi trên mạng mất thời gian, và trong lúc đi, giờ đã trôi. Giống gọi điện hỏi giờ một người ở xa: nếu biết lời nói mất bao lâu để truyền tới, bạn cộng bù được. NTP làm đúng việc đó, bằng một phép tính nhỏ mà ai cũng tự làm tay được. Phần dưới trình bày phép tính, cấu trúc tầng stratum, cách đồng hồ được chỉnh mà không làm phần mềm rối loạn, vì sao lệch vài phút có thể làm hỏng cả đăng nhập lẫn HTTPS, và khi nào cần đến PTP.

Đồng hồ máy tính trôi như thế nào

Mỗi máy tính có một bộ dao động thạch anh đếm nhịp để tính giờ. Thạch anh rẻ không chính xác tuyệt đối: tần số lệch một chút so với danh định và thay đổi theo nhiệt độ. Một độ lệch tần số vài chục phần triệu nghe nhỏ, nhưng ví dụ giả định với 20 phần triệu, mỗi ngày đồng hồ trôi khoảng 1,7 giây, một tháng gần một phút. Máy chủ đặt trong phòng nóng lạnh thất thường còn trôi không đều.

Máy ảo có thêm rắc rối riêng: khi máy chủ vật lý bận hoặc máy ảo bị tạm dừng để di chuyển, đồng hồ ảo có thể nhảy hoặc chậm lại bất thường. Thiết bị nhúng không có pin giữ giờ thì mỗi lần khởi động lại quay về một mốc mặc định nào đó, có khi là năm 1970 hoặc ngày xuất xưởng firmware.

Vì vậy câu hỏi không phải là đồng hồ có trôi không, mà là trôi bao nhiêu và sửa thế nào. NTP vừa đưa đồng hồ về đúng giờ, vừa học được tốc độ trôi của từng máy để bù liên tục, nhờ đó giữa hai lần hỏi đồng hồ vẫn bám sát.

Bốn dấu thời gian và bài tính tay

Một lần hỏi NTP tạo ra bốn dấu thời gian: T1 là lúc máy khách gửi (theo đồng hồ máy khách), T2 là lúc máy chủ nhận (theo đồng hồ máy chủ), T3 là lúc máy chủ gửi trả, T4 là lúc máy khách nhận. Hai công thức: độ trễ khứ hồi bằng (T4 trừ T1) trừ (T3 trừ T2); độ lệch bằng [(T2 trừ T1) cộng (T3 trừ T4)] chia 2. Ví dụ giả định, chỉ ghi phần mili giây sau cùng một mốc giây:

Dấu thời gianGiá trịĐo bằng đồng hồ của
T1 – máy khách gửi000 msMáy khách
T2 – máy chủ nhận130 msMáy chủ
T3 – máy chủ gửi trả131 msMáy chủ
T4 – máy khách nhận061 msMáy khách
Độ trễ khứ hồi(61 trừ 0) trừ (131 trừ 130) bằng 60 msTrừ đi thời gian máy chủ xử lý
Độ lệch[(130 trừ 0) cộng (131 trừ 61)] chia 2 bằng (130 cộng 70) chia 2 bằng 100 msDương: đồng hồ máy khách chậm hơn máy chủ

Kiểm lại cho chắc: nếu đồng hồ máy khách chậm 100 ms và mỗi chiều mất 30 ms, thì khi máy khách đọc 000, giờ thật là 100; gói tới máy chủ lúc 130 theo giờ thật, khớp T2. Máy chủ gửi lúc 131, gói về tới máy khách lúc 161 giờ thật, tức 061 trên đồng hồ máy khách, khớp T4. Phép tính ra đúng 100 ms và 60 ms. Giả định ngầm của công thức là hai chiều mất thời gian bằng nhau. Nếu chiều đi 50 ms còn chiều về 10 ms, độ lệch tính ra sai một nửa hiệu số, tức 20 ms. Đó là giới hạn cơ bản mà không phép tính nào trên một lần đo khử được.

Tầng stratum: cây phân cấp nguồn thời gian

Không phải máy nào cũng hỏi thẳng đồng hồ nguyên tử. NTP tổ chức nguồn thời gian thành các tầng gọi là stratum, số càng nhỏ càng gần nguồn chuẩn:

  • Stratum 0: đồng hồ tham chiếu như đồng hồ nguyên tử, máy thu tín hiệu vệ tinh định vị. Chúng không nói NTP mà nối trực tiếp vào máy chủ.
  • Stratum 1: máy chủ gắn trực tiếp với nguồn stratum 0, phục vụ thời gian qua mạng.
  • Stratum 2: máy chủ đồng bộ từ stratum 1, và cứ thế tiếp tục; mỗi tầng xa nguồn thêm một bậc.
  • Stratum 16: giá trị đặc biệt nghĩa là chưa đồng bộ; máy khách không nên tin máy chủ báo tầng này.
  • Trong tổ chức: cách bố trí phổ biến là hai ba máy chủ nội bộ đồng bộ từ nhiều nguồn bên ngoài, còn mọi máy trong mạng đồng bộ từ các máy nội bộ đó.

Stratum chỉ là khoảng cách theo số bậc, không phải thước đo chính xác. Một máy stratum 3 ở gần, đường truyền ổn định có thể cho kết quả tốt hơn một máy stratum 1 ở bên kia đại dương với độ trễ dao động lớn. Phần mềm NTP vì thế hỏi nhiều máy chủ cùng lúc, loại những máy có kết quả lạc bầy, rồi kết hợp những máy đáng tin còn lại. Khuyến nghị chung là cấu hình ít nhất bốn nguồn, để còn đủ đa số khi một nguồn báo sai.

Chỉnh giờ: kéo từ từ hay nhảy một phát

Kéo từ từ. Khi độ lệch nhỏ, phần mềm không đặt lại giờ mà cho đồng hồ chạy nhanh hơn hoặc chậm hơn một chút cho tới khi bắt kịp. Thời gian vẫn luôn tiến về phía trước, không có giây nào bị lặp hay bị bỏ, nên ứng dụng tính thời lượng, cơ sở dữ liệu ghi thứ tự giao dịch không bị rối. Tốc độ kéo có giới hạn, cỡ nửa mili giây mỗi giây, nên lệch vài giây sẽ mất hàng giờ để kéo xong.

Nhảy một phát. Khi độ lệch lớn, thường là lúc máy vừa khởi động, phần mềm đặt thẳng giờ mới. Ngưỡng truyền thống để chuyển sang nhảy là 128 mili giây, các phần mềm hiện nay cho cấu hình riêng. Nhảy lùi giờ là tình huống nguy hiểm nhất: nhật ký có thể xuất hiện sự kiện sau mang giờ sớm hơn sự kiện trước.

Học tốc độ trôi. Qua nhiều lần đo, phần mềm ước lượng tần số của thạch anh lệch bao nhiêu và bù liên tục. Nhờ vậy khoảng hỏi có thể giãn ra, từ 64 giây lên tới 1.024 giây theo mặc định truyền thống, mà đồng hồ vẫn bám sát.

Giây nhuận. Thỉnh thoảng giờ quốc tế được thêm một giây nhuận để khớp với chuyển động quay của Trái Đất. NTP báo trước qua trường chỉ báo giây nhuận. Một số nhà cung cấp chọn cách trải giây đó ra nhiều giờ thay vì chèn một giây. Không nên trộn hai kiểu nguồn trong cùng một hệ thống. Theo quyết định của cộng đồng đo lường quốc tế năm 2022, giây nhuận dự kiến được bỏ vào khoảng năm 2035.

Vì sao lệch giờ làm hỏng những thứ tưởng không liên quan

Lệch giờ hiếm khi báo lỗi "sai giờ"; nó hiện ra dưới dạng lỗi khác, khiến người vận hành mất nhiều thời gian tìm nguyên nhân.

Hệ thốngTriệu chứng khi lệch giờVì sao
HTTPS và TLSTrình duyệt báo chứng chỉ chưa có hiệu lực hoặc đã hết hạn dù chứng chỉ vẫn tốtChứng chỉ có mốc bắt đầu và kết thúc hiệu lực, so với đồng hồ máy khách
Mã đăng nhập một lần theo thời gianMã sáu số trên điện thoại liên tục bị báo saiMã tính theo khung thời gian, thường 30 giây; lệch hơn một hai khung là không khớp
Xác thực Kerberos trong mạng doanh nghiệpMáy không đăng nhập được vào miềnMặc định chỉ chấp nhận lệch tối đa khoảng 5 phút để chống phát lại vé cũ
Nhật ký và điều tra sự cốSự kiện ở các máy không xếp được theo đúng thứ tựMỗi máy ghi giờ của riêng nó
Cơ sở dữ liệu phân tánDữ liệu mới bị ghi đè bởi dữ liệu cũMột số hệ dùng dấu thời gian để quyết định bản ghi nào thắng
Tác vụ hẹn giờSao lưu chạy hai lần hoặc không chạyĐồng hồ nhảy qua hoặc nhảy lùi qua mốc hẹn

Khi gặp lỗi chứng chỉ hàng loạt trên một máy, hoặc một nhân viên kêu mã xác thực luôn sai trong khi người khác bình thường, kiểm giờ hệ thống là bước rẻ nhất nên làm đầu tiên.

PTP và đồng bộ dưới micro giây

Vài mili giây là đủ cho máy chủ web và nhật ký, nhưng không đủ cho trạm biến áp đo pha dòng điện, sàn giao dịch ghi thứ tự lệnh, mạng di động đồng bộ trạm phát, hay phòng thu ghép âm thanh từ nhiều thiết bị. Những nơi đó dùng PTP (Precision Time Protocol), chuẩn IEEE 1588, đạt độ chính xác dưới micro giây trong mạng cục bộ.

Ý tưởng tính toán của PTP tương tự NTP: trao đổi dấu thời gian để tính độ lệch và độ trễ. Khác biệt nằm ở chỗ dấu thời gian được đóng ngay trong phần cứng card mạng tại khoảnh khắc gói đi qua, thay vì do phần mềm ghi sau khi hệ điều hành xử lý xong, vốn dao động không đoán trước. Các bộ chuyển mạch hỗ trợ PTP còn ghi lại thời gian gói nằm chờ bên trong mình để bên nhận trừ đi, khử phần lớn sự bất đối xứng.

Cái giá là phải có phần cứng hỗ trợ ở mọi chặng và mạng được thiết kế cho nó, nên PTP thường chỉ chạy trong một trung tâm dữ liệu hoặc một nhà máy. Với phần lớn tổ chức, cấu hình NTP đúng với nhiều nguồn tốt đã là đủ.

Câu hỏi thường gặp

NTP dùng cổng nào?

NTP dùng cổng 123 trên UDP cho cả máy khách lẫn máy chủ. Tường lửa cần cho phép gói UDP đi ra cổng 123 tới máy chủ thời gian đã chọn và gói phản hồi quay về. Nếu cổng này bị chặn, máy sẽ dần trôi giờ mà không báo lỗi rõ ràng.

Stratum 1 có luôn chính xác hơn stratum 2 không?

Không nhất thiết. Stratum chỉ cho biết khoảng cách theo số bậc tới nguồn chuẩn. Một máy chủ tầng thấp ở xa với đường truyền dao động có thể cho kết quả kém hơn máy chủ tầng cao ở gần. Phần mềm NTP chọn nguồn dựa trên độ trễ, độ dao động và sự đồng thuận giữa nhiều nguồn.

Vì sao nên cấu hình nhiều máy chủ NTP?

Với một nguồn, máy khách không có cách biết nguồn đó sai. Với hai nguồn lệch nhau, không biết tin bên nào. Từ bốn nguồn trở lên, phần mềm có thể loại nguồn lạc bầy theo đa số và vẫn còn đủ nguồn tốt nếu một máy hỏng.

Đồng hồ máy tính lệch bao nhiêu thì bắt đầu gây lỗi?

Tuỳ hệ thống. Mã đăng nhập một lần thường hỏng khi lệch quá vài chục giây, xác thực Kerberos mặc định từ chối khi lệch quá khoảng 5 phút, chứng chỉ TLS hỏng khi lệch đủ lớn để vượt mốc hiệu lực. Nhật ký phân tán cần lệch dưới mức mili giây để xếp đúng thứ tự.

NTP có bảo mật không?

NTP truyền thống không mã hoá và xác thực rất hạn chế, nên về lý thuyết có thể bị giả mạo phản hồi. Cơ chế Network Time Security bổ sung xác thực bằng mật mã cho NTP. Mức hỗ trợ khác nhau giữa các phần mềm và máy chủ, nên kiểm tài liệu phiên bản hiện hành.

PTP khác NTP ở điểm nào chính?

PTP đóng dấu thời gian ngay trong phần cứng card mạng và có bộ chuyển mạch hỗ trợ trừ thời gian chờ, nên đạt độ chính xác dưới micro giây trong mạng cục bộ. NTP chạy bằng phần mềm qua Internet, chính xác cỡ mili giây, đủ cho đa số máy chủ và máy tính.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138