GiaoThuc.comGiao Thức
Mô hình phân tầng và gói tin

Địa chỉ MAC là gì: cấu trúc 48 bit, mã OUI và vì sao điện thoại đổi MAC ngẫu nhiên

Địa chỉ MAC là định danh 48 bit của card mạng ở tầng liên kết. Đọc mã OUI, bit đơn hướng và cục bộ, khác gì địa chỉ IP, vì sao điện thoại dùng MAC ngẫu nhiên.

Hands of a young technician in Can Tho turning over a small network card to inspect its back under a desk lamp, blurred laptop with dark screen behind, warm tones

Địa chỉ MAC (Media Access Control) là một định danh dài 48 bit gắn với từng giao diện mạng, như card Ethernet hay bộ thu Wi-Fi, dùng để chuyển khung giữa các thiết bị trên cùng một đoạn mạng. Nó thường được viết thành sáu cặp chữ số thập lục phân, theo dạng XX-XX-XX-YY-YY-YY trên Windows hay xx:xx:xx:yy:yy:yy trên Linux, trong đó ba nhóm đầu chỉ nhà sản xuất. Một máy tính có cả cổng mạng dây và Wi-Fi sẽ có ít nhất hai địa chỉ MAC.

Người ta hay gọi đây là "địa chỉ vật lý" và tin rằng nó là số định danh duy nhất, không đổi của thiết bị. Cả hai niềm tin đều chỉ đúng một phần. Bài này giải thích từng bit trong địa chỉ, ai cấp phát, nó khác địa chỉ IP thế nào, vì sao điện thoại ngày nay chủ động dùng địa chỉ ngẫu nhiên, và địa chỉ MAC đi xa được tới đâu trên Internet.

Địa chỉ MAC giống tên gọi trong nhà, địa chỉ IP giống số nhà

Hình dung một khu tập thể ở Hà Nội. Trong mỗi căn hộ, người ta gọi nhau bằng tên: "Lan ơi", "Minh ơi". Tên chỉ có nghĩa trong căn hộ đó; người đưa thư ở bưu cục quận không cần biết. Còn địa chỉ căn hộ, như số phòng, số nhà, tên phường, mới là thứ giúp lá thư đi từ tỉnh khác tới đúng nơi. Địa chỉ MAC giống tên gọi, địa chỉ IP giống địa chỉ bưu chính.

Cụ thể hơn, địa chỉ MAC hoạt động ở tầng liên kết dữ liệu (tầng 2). Nó nằm trong phần đầu của khung Ethernet hay khung Wi-Fi, và chỉ có tác dụng trong phạm vi một đoạn mạng, nơi các máy nối với nhau qua bộ chuyển mạch hoặc điểm phát Wi-Fi mà không qua bộ định tuyến. Địa chỉ IP hoạt động ở tầng mạng (tầng 3), có cấu trúc phân cấp để bộ định tuyến biết gửi gói về hướng nào trên toàn cầu.

Hai loại địa chỉ cần nhau. Khi máy tính của bạn gửi gói tới một máy chủ ở xa, gói mang địa chỉ IP của máy chủ, nhưng khung chở gói đó lại mang địa chỉ MAC của bộ định tuyến trong nhà, chặng kế tiếp. Ở mỗi chặng sau, khung được làm mới với cặp MAC mới, còn địa chỉ IP đích giữ nguyên. Giao thức tìm địa chỉ MAC khi biết địa chỉ IP là ARP, có bài riêng trong danh mục này.

Đọc cấu trúc 48 bit của một địa chỉ MAC

Bốn mươi tám bit được chia thành hai nửa, và hai bit trong byte đầu tiên mang ý nghĩa đặc biệt. Bảng dưới mô tả cho địa chỉ dạng EUI-48, tên chính thức IEEE dùng cho loại địa chỉ này.

PhầnVị tríÝ nghĩa
Bit I/GBit thấp nhất của byte đầu0 là địa chỉ đơn hướng (một thiết bị), 1 là địa chỉ nhóm (đa hướng hoặc quảng bá)
Bit U/LBit thấp thứ hai của byte đầu0 là địa chỉ toàn cầu do nhà sản xuất cấp, 1 là địa chỉ quản trị cục bộ do phần mềm hoặc người quản trị đặt
Mã OUIBa byte đầu (24 bit, gồm cả hai bit trên)Định danh tổ chức, do cơ quan đăng ký của IEEE cấp cho nhà sản xuất
Phần riêng của thiết bịBa byte sau (24 bit)Nhà sản xuất tự đánh số cho từng giao diện, mỗi mã OUI có khoảng 16,7 triệu số

Mẹo đọc nhanh bằng mắt: nhìn chữ số thập lục phân thứ hai của địa chỉ. Nếu nó là 2, 6, A hoặc E thì bit U/L bằng 1 và bit I/G bằng 0, tức đây là một địa chỉ đơn hướng đặt cục bộ, rất có thể là địa chỉ ngẫu nhiên của điện thoại hoặc của máy ảo. Nếu chữ số đó là số lẻ thì đây là địa chỉ nhóm, không thể là địa chỉ nguồn của một thiết bị.

Tổng không gian 48 bit là khoảng 281 nghìn tỉ địa chỉ. Ngoài khối OUI 24 bit, IEEE còn cấp những khối nhỏ hơn cho tổ chức cần ít địa chỉ, nên không phải mọi địa chỉ đều chia đúng ở giữa như bảng trên.

Địa chỉ MAC có thật sự duy nhất và không đổi không

Duy nhất theo thiết kế, không theo bảo đảm tuyệt đối. Nhà sản xuất cam kết không cấp trùng trong khối OUI của mình, và địa chỉ được ghi vào bộ nhớ của card khi xuất xưởng. Nhưng đã có những lô hàng giá rẻ bị ghi trùng địa chỉ. Trùng MAC chỉ gây chuyện khi hai thiết bị cùng nằm trong một đoạn mạng.

Hệ điều hành có thể dùng địa chỉ khác. Địa chỉ ghi trong phần cứng chỉ là giá trị mặc định. Hệ điều hành và trình điều khiển có thể đặt một địa chỉ khác cho giao diện, và khung gửi đi sẽ mang địa chỉ mới. Vì vậy dùng địa chỉ MAC làm cơ chế bảo mật duy nhất là không đủ: địa chỉ được gửi dạng rõ trong mọi khung và có thể bị khai giả.

Máy ảo và vùng chứa có địa chỉ riêng. Phần mềm ảo hoá tạo cho mỗi máy ảo một card mạng ảo với địa chỉ MAC riêng, thường thuộc khối OUI của nhà phát triển phần mềm đó hoặc là địa chỉ đặt cục bộ. Một máy chủ vật lý có thể mang hàng trăm địa chỉ MAC.

Thiết bị mạng có nhiều địa chỉ. Bộ định tuyến gia đình thường có một địa chỉ cho phía mạng nội bộ, một cho phía nhà mạng, và một hoặc nhiều cho từng băng tần Wi-Fi. Bộ chuyển mạch có địa chỉ cho từng cổng hoặc một địa chỉ chung cho phần quản trị.

Vì sao điện thoại dùng địa chỉ MAC ngẫu nhiên

Khi Wi-Fi bật, điện thoại liên tục gửi khung dò tìm mạng xung quanh, và mỗi khung mang địa chỉ MAC nguồn. Nếu địa chỉ đó cố định, bất kỳ ai đặt thiết bị thu ở nhiều nơi như trung tâm thương mại, nhà ga, quán cà phê đều có thể ghi lại và lần ra cùng một chiếc điện thoại đã đi qua đâu, lúc nào, kể cả khi người dùng không kết nối mạng nào. Địa chỉ MAC cố định vì thế là một mã theo dõi miễn phí.

Để giảm rủi ro đó, các hệ điều hành di động phổ biến hiện nay dùng địa chỉ ngẫu nhiên khi dò mạng, và mặc định dùng một địa chỉ riêng cho từng mạng Wi-Fi đã lưu. Địa chỉ này có bit U/L bằng 1, tức thuộc loại đặt cục bộ. Một số hệ điều hành còn đổi địa chỉ định kỳ cho cùng một mạng. Tên tính năng và mặc định khác nhau theo hãng và phiên bản, nên khi cần, hãy xem phần cài đặt Wi-Fi của chính thiết bị.

Tác động thấy được: danh sách thiết bị trong trang quản trị bộ định tuyến hiện một địa chỉ khác với địa chỉ in trên vỏ máy; điện thoại có thể nhận địa chỉ IP mới sau khi đổi địa chỉ MAC; và cơ chế lọc theo địa chỉ MAC trên điểm phát có thể không nhận ra thiết bị cũ. Những chuyện đó là hệ quả của một lựa chọn bảo vệ riêng tư, không phải lỗi mạng. Với mạng do bạn quản lý, nên dựa vào cơ chế xác thực của Wi-Fi thay vì dựa vào danh sách địa chỉ MAC.

Địa chỉ MAC của bạn đi xa được tới đâu

Một câu hỏi thường gặp: trang web mình truy cập có thấy địa chỉ MAC của máy mình không? Câu trả lời ngắn là không, với một vài ngoại lệ cần biết.

  • Khung chứa địa chỉ MAC của bạn chỉ đi tới bộ định tuyến đầu tiên. Bộ định tuyến bóc khung, giữ gói IP và bọc vào khung mới mang địa chỉ MAC của chính nó. Máy chủ ở xa chỉ thấy địa chỉ MAC của thiết bị ngay trước nó.
  • Trong cùng một mạng nội bộ, mọi thiết bị đều có thể thấy địa chỉ MAC của nhau qua các khung quảng bá như ARP. Đây là lý do mạng Wi-Fi công cộng tách riêng từng khách là một biện pháp có ích.
  • Ngoại lệ lịch sử là IPv6: cơ chế tự cấu hình đời đầu tạo phần định danh giao diện của địa chỉ IPv6 từ địa chỉ MAC, bằng cách chèn hai byte FF FE vào giữa và đảo bit U/L. Địa chỉ đó đi khắp Internet và làm lộ địa chỉ MAC. Các hệ điều hành hiện nay mặc định dùng địa chỉ IPv6 tạm thời hoặc sinh ngẫu nhiên để tránh điều này.
  • Ứng dụng cài trên máy có thể đọc địa chỉ MAC rồi tự gửi lên máy chủ của nó. Các hệ điều hành di động đã hạn chế quyền này, nhưng đó là chuyện của ứng dụng, không phải của giao thức mạng.

Nói cách khác, địa chỉ MAC là thông tin cục bộ. Muốn biết ai đang ở trong mạng của bạn, địa chỉ MAC hữu ích; muốn biết ai đang truy cập một máy chủ trên Internet, nó vô dụng.

Xem địa chỉ MAC trên máy và đọc ý nghĩa của nó

Các bước dưới giúp bạn tự kiểm trên thiết bị của mình. Tên lệnh và cách hiển thị có thể khác theo phiên bản hệ điều hành.

  1. Trên Windows, mở cửa sổ dòng lệnh và gõ ipconfig /all; tìm dòng Physical Address dưới tên giao diện đang dùng. Lệnh getmac cho danh sách gọn hơn.
  2. Trên Linux, gõ ip link; địa chỉ nằm sau chữ link/ether của từng giao diện. Trên macOS, lệnh ifconfig hiển thị địa chỉ sau chữ ether.
  3. Trên điện thoại, địa chỉ thường nằm trong phần thông tin của mạng Wi-Fi đang kết nối, kèm ghi chú nếu đó là địa chỉ riêng cho mạng này.
  4. Nhìn chữ số thập lục phân thứ hai để biết địa chỉ toàn cầu hay đặt cục bộ, theo mẹo ở bảng phía trên.
  5. Nếu là địa chỉ toàn cầu, ba byte đầu là mã OUI; tra trong danh sách công khai của cơ quan đăng ký IEEE sẽ biết tổ chức sở hữu khối đó, thường là hãng làm chip mạng chứ không hẳn là hãng làm máy.

Một bài tập hay: so địa chỉ MAC của điện thoại khi kết nối hai mạng Wi-Fi khác nhau trong nhà và ở cơ quan. Nếu tính năng địa chỉ riêng đang bật, bạn sẽ thấy hai địa chỉ khác nhau, cả hai đều có chữ số thứ hai là 2, 6, A hoặc E.

Địa chỉ quảng bá và đa hướng: những địa chỉ không thuộc về ai

Không phải địa chỉ MAC nào cũng chỉ một thiết bị. Địa chỉ toàn bit 1, viết FF:FF:FF:FF:FF:FF, là địa chỉ quảng bá: khung gửi tới đây được mọi thiết bị trong đoạn mạng nhận và xử lý. Yêu cầu ARP, gói tìm máy chủ cấp địa chỉ DHCP lúc mới vào mạng là những ví dụ dùng địa chỉ này. Bộ chuyển mạch đẩy khung quảng bá ra mọi cổng, nên một mạng có quá nhiều khung quảng bá sẽ chậm cho tất cả mọi người.

Địa chỉ đa hướng có bit I/G bằng 1 nhưng không phải toàn bit 1. Chúng dành cho một nhóm thiết bị cùng quan tâm tới một loại lưu lượng. Gói IPv4 đa hướng được ánh xạ sang địa chỉ MAC bắt đầu bằng 01:00:5E, cộng với 23 bit thấp của địa chỉ IP nhóm. Gói IPv6 đa hướng dùng địa chỉ MAC bắt đầu bằng 33:33, cộng với 32 bit thấp của địa chỉ IPv6 nhóm. Card mạng được lập trình để nhận những địa chỉ nhóm mà hệ điều hành đã đăng ký và bỏ qua phần còn lại.

Hiểu ba kiểu địa chỉ này giúp đọc gói tin bắt được dễ hơn nhiều. Khi thấy khung gửi tới 33:33:00:00:00:01, bạn biết đó là gói IPv6 gửi cho mọi nút trong đoạn mạng; khi thấy 01:00:5E ở đầu, bạn biết đó là đa hướng IPv4, có thể là một thiết bị đang quảng bá dịch vụ trong mạng nhà.

Câu hỏi thường gặp

Hai thiết bị trùng địa chỉ MAC thì chuyện gì xảy ra?

Nếu ở hai mạng khác nhau thì không sao, vì địa chỉ MAC chỉ có ý nghĩa trong một đoạn mạng. Nếu cùng một đoạn mạng, bộ chuyển mạch sẽ liên tục đổi cổng trong bảng địa chỉ, khung tới hai máy bị chuyển nhầm, kết nối chập chờn khó đoán.

Địa chỉ MAC có dùng để định vị hay truy vết người dùng trên Internet được không?

Không trực tiếp, vì địa chỉ MAC không đi qua bộ định tuyến đầu tiên. Rủi ro theo dõi nằm ở phạm vi gần, như thiết bị thu sóng Wi-Fi ở nơi công cộng ghi lại địa chỉ, và đó là lý do điện thoại dùng địa chỉ ngẫu nhiên.

Đổi địa chỉ MAC có làm thay đổi địa chỉ IP công cộng không?

Thường là không. Địa chỉ IP công cộng do nhà mạng cấp cho bộ định tuyến của bạn, không phải cho từng thiết bị bên trong. Đổi địa chỉ MAC của điện thoại có thể làm nó nhận địa chỉ IP nội bộ mới, nhưng địa chỉ nhìn từ Internet vẫn vậy.

Vì sao địa chỉ MAC trên vỏ máy khác với địa chỉ trong phần cài đặt?

Có thể vì máy đang dùng địa chỉ riêng cho mạng Wi-Fi, vì máy có nhiều giao diện mạng với địa chỉ khác nhau, hoặc vì địa chỉ in trên vỏ là của một giao diện khác như cổng mạng dây. Kiểm tra đúng giao diện đang dùng trước khi kết luận.

EUI-48 và EUI-64 khác nhau thế nào?

EUI-48 là tên chính thức của định danh 48 bit dùng làm địa chỉ MAC cho Ethernet và Wi-Fi. EUI-64 là định danh 64 bit dùng ở một số công nghệ khác như một số chuẩn mạng không dây công suất thấp, và từng là cơ sở để tạo phần định danh giao diện trong địa chỉ IPv6.

Địa chỉ MAC có giúp bảo vệ mạng Wi-Fi gia đình không?

Lọc theo địa chỉ MAC chỉ là một lớp rào mỏng, vì địa chỉ đi dạng rõ trong khung và có thể bị khai giả, lại còn bất tiện khi điện thoại dùng địa chỉ ngẫu nhiên. Bảo vệ thật sự đến từ chuẩn mã hoá Wi-Fi hiện hành cùng mật khẩu mạnh.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138