GiaoThuc.comGiao Thức
Giao thức thời gian thực và IoT

CoAP là gì: giao thức kiểu REST chạy trên UDP cho thiết bị IoT tài nguyên thấp

CoAP mang mô hình GET, PUT, POST, DELETE của web xuống vi điều khiển: phần đầu 4 byte, tin xác nhận trên UDP, Observe, truyền theo khối và so với MQTT.

Close view of hands soldering a tiny sensor board at a workbench in a Hanoi electronics workshop, magnifying lamp, scattered components, soft white light, face out of frame

CoAP (Constrained Application Protocol) là giao thức ứng dụng mang mô hình tài nguyên của web, với các phương thức GET, POST, PUT, DELETE và mã phản hồi kiểu 2.05 hay 4.04, xuống những thiết bị chỉ có vài chục kilobyte bộ nhớ và mạng tốc độ thấp. Thay vì chạy trên TCP như HTTP, CoAP chạy trên UDP với phần đầu cố định 4 byte, tự lo việc xác nhận và gửi lại.

Nếu HTTP là một lá đơn đầy đủ thể thức, CoAP là tấm phiếu nhỏ ghi tắt cùng những ô quen thuộc: muốn gì, ở đâu, kết quả ra sao. Người làm web đọc CoAP sẽ thấy quen, và một proxy có thể dịch qua lại giữa hai thế giới. CoAP được chuẩn hoá trong RFC 7252 năm 2014 bởi nhóm làm việc CoRE của IETF. Phần dưới giải thích cấu trúc gói, cách CoAP đảm bảo giao nhận trên UDP, cơ chế theo dõi tài nguyên, truyền dữ liệu lớn theo khối và khi nào nên chọn CoAP thay vì MQTT.

Vì sao không dùng thẳng HTTP trên thiết bị nhỏ

Một cảm biến độ ẩm đất chạy pin hai năm, nói chuyện qua mạng vô tuyến công suất thấp, mỗi khung vô tuyến chỉ chở được khoảng một trăm byte. Với thiết bị như vậy, HTTP trên TCP là gánh nặng ở nhiều mặt. TCP cần bắt tay ba bước trước khi gửi byte đầu tiên, giữ trạng thái kết nối, và truyền lại theo cơ chế tối ưu cho mạng có dây. Phần đầu HTTP dạng văn bản dễ dài vài trăm byte, tức nhiều khung vô tuyến cho một yêu cầu đơn giản, mỗi khung tốn pin.

CoAP giữ lại phần tinh tuý của web: mọi thứ là tài nguyên có đường dẫn, thao tác bằng vài phương thức chuẩn, nội dung có kiểu định dạng, phản hồi có mã. Nhưng nó mã hoá mọi thứ ở dạng nhị phân gọn, chạy trên UDP để khỏi bắt tay, và chỉ thêm đúng mức tin cậy cần thiết.

CoAP còn hỗ trợ gửi đa hướng: một yêu cầu gửi tới địa chỉ nhóm để mọi thiết bị trong nhóm cùng nhận, ví dụ tắt toàn bộ đèn một tầng, điều TCP không làm được. Cổng mặc định là 5683 trên UDP và 5684 khi bảo mật bằng DTLS.

Phần đầu 4 byte và các trường đi sau

Mọi gói CoAP bắt đầu bằng phần đầu cố định 4 byte, theo sau là mã thẻ, các tuỳ chọn và nội dung.

TrườngKích thướcÝ nghĩa
Ver2 bitPhiên bản, hiện là 1
Type2 bitLoại tin: CON cần xác nhận, NON không cần, ACK là xác nhận, RST là từ chối
TKL4 bitĐộ dài mã thẻ, từ 0 đến 8 byte
Code8 bitViết dạng lớp.chi tiết: 0.01 GET, 0.02 POST, 0.03 PUT, 0.04 DELETE; 2.05 Content, 2.04 Changed, 4.04 Not Found, 5.00 lỗi máy chủ
Message ID16 bitMã tin, dùng ghép tin với xác nhận và phát hiện tin trùng
Token0–8 byteMã thẻ, dùng ghép phản hồi với yêu cầu, độc lập với mã tin
Optionsthay đổiTương tự header: đường dẫn, kiểu nội dung, Observe, Block; mã hoá kiểu chênh lệch số hiệu để tiết kiệm byte
Payloadthay đổiNội dung, đứng sau một byte đánh dấu 0xFF

Việc tách mã tin và mã thẻ là chi tiết thiết kế đáng chú ý. Mã tin thuộc tầng nhắn tin, chỉ để biết gói nào đã được xác nhận và loại bỏ gói trùng. Mã thẻ thuộc tầng yêu cầu – phản hồi, cho phép phản hồi đến muộn trong một tin riêng mà vẫn ghép đúng với yêu cầu gốc. Ví dụ giả định: một yêu cầu GET tới đường dẫn đo nhiệt độ chỉ cần khoảng chục byte trên dây, đủ gọn để nằm trong một khung vô tuyến.

Tin cậy trên UDP: CON, ACK và gửi lại lùi dần

Khi cần chắc chắn tin tới nơi, thiết bị gửi tin loại CON. Trình tự với các tham số mặc định trong chuẩn:

  1. Bên gửi phát tin CON và đặt hẹn giờ ban đầu ngẫu nhiên trong khoảng từ 2 đến 3 giây (ACK_TIMEOUT là 2 giây, nhân hệ số ngẫu nhiên tối đa 1,5).
  2. Nếu bên nhận xử lý được ngay, nó trả ACK mang luôn phản hồi bên trong, gọi là phản hồi đi kèm. Đây là trường hợp gọn nhất: một gói đi, một gói về.
  3. Nếu bên nhận cần thời gian, ví dụ phải đánh thức cảm biến để đo, nó trả ACK rỗng ngay để bên gửi khỏi gửi lại, rồi gửi phản hồi sau trong một tin CON riêng mang cùng mã thẻ; bên gửi xác nhận lại bằng ACK.
  4. Nếu hết hẹn giờ mà chưa có ACK, bên gửi phát lại tin với cùng mã tin và nhân đôi hẹn giờ.
  5. Lặp lại tối đa 4 lần (MAX_RETRANSMIT). Với giá trị mặc định, khoảng thời gian từ lần gửi đầu tới lần gửi lại cuối tối đa khoảng 45 giây; sau đó coi như thất bại.
  6. Bên nhận dùng mã tin để nhận ra tin trùng và trả lại đúng ACK cũ thay vì xử lý lần nữa.

Tin loại NON phù hợp với số liệu đo định kỳ: mất một mẫu không đáng phải tốn pin gửi lại. Cơ chế lùi dần theo cấp số nhân giúp mạng nghẽn không bị dội thêm gói, đồng thời chuẩn giới hạn số yêu cầu đang chờ tới mỗi máy chủ để tránh làm ngập mạng vô tuyến vốn rất hẹp.

Một trao đổi CoAP mẫu từ đầu đến cuối

Ví dụ giả định: một cổng biên trong nhà xưởng ở Bình Dương cũ, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh, muốn đọc nhiệt độ từ một cảm biến gắn trên máy ép. Cổng gửi một tin loại CON, mã 0.01 tức GET, mã tin là một số bất kỳ, mã thẻ dài hai byte, và tuỳ chọn đường dẫn gồm hai đoạn chỉ tới tài nguyên nhiệt độ. Toàn bộ yêu cầu chỉ khoảng chục byte.

Cảm biến đang thức, đo ngay được, nên trả một tin loại ACK mang cùng mã tin, mã 2.05 Content, cùng mã thẻ, tuỳ chọn kiểu nội dung cho biết đây là văn bản thuần, rồi byte đánh dấu và nội dung là chuỗi số đo. Cổng nhận được trong một lượt đi về, không có bắt tay, không có kết nối phải dọn.

Nếu gói ACK bị mất trên đường vô tuyến, cổng không nhận được gì trong hai đến ba giây và gửi lại đúng tin cũ với cùng mã tin. Cảm biến nhận ra mã tin đã thấy, trả lại ACK cũ thay vì đo lại. Nếu cổng muốn theo dõi liên tục, nó gửi lại GET kèm tuỳ chọn Observe; từ đó mỗi khi nhiệt độ thay đổi vượt ngưỡng cảm biến tự cấu hình, một thông báo được gửi tới mà cổng không phải hỏi.

Observe và truyền theo khối: hai phần mở rộng hay dùng nhất

Observe: đăng ký nhận khi giá trị thay đổi. Thay vì hỏi liên tục, máy khách gửi GET kèm tuỳ chọn Observe để đăng ký theo dõi một tài nguyên. Máy chủ trả giá trị hiện tại và tiếp tục gửi thông báo mỗi khi giá trị đổi, mỗi thông báo mang số thứ tự tăng dần để máy khách bỏ qua thông báo cũ đến muộn. Phần mở rộng này nằm trong RFC 7641.

Observe gần với xuất bản – đăng ký nhưng không có broker. Thiết bị đo chính là nơi giữ danh sách người theo dõi. Điều này đơn giản cho hệ thống nhỏ nhưng tốn tài nguyên trên thiết bị nếu có nhiều người theo dõi; khi đó người ta đặt một proxy hoặc thư mục tài nguyên đứng giữa.

Truyền theo khối cho dữ liệu lớn. Bản cập nhật firmware hay cấu hình dài không vừa một gói. Tuỳ chọn Block chia nội dung thành các khối kích thước luỹ thừa của 2, từ 16 đến 1.024 byte, mỗi khối là một cặp yêu cầu – phản hồi riêng, nên mất khối nào chỉ gửi lại khối đó. Phần mở rộng này nằm trong RFC 7959.

Khám phá tài nguyên. Thiết bị CoAP thường liệt kê tài nguyên mình có tại một đường dẫn quy ước dưới thư mục well-known, theo định dạng liên kết CoRE. Máy khách mới gặp thiết bị chỉ cần hỏi đường dẫn đó để biết có những gì.

CoAP và MQTT: chọn theo mô hình chứ không theo độ nổi tiếng

Hai giao thức hay được đặt cạnh nhau nhưng thiết kế cho hai cách nghĩ khác nhau:

Tiêu chíCoAPMQTT
Mô hìnhYêu cầu – phản hồi trên tài nguyên, thêm ObserveXuất bản – đăng ký qua broker
Giao vậnUDP, tin cậy tuỳ chọn từng tinTCP, kết nối giữ lâu dài
Máy trung gianKhông bắt buộcBắt buộc có broker
Ai giữ trạng tháiThiết bị là máy chủ tài nguyênBroker giữ đăng ký, tin giữ lại, hàng đợi
Gửi đa hướngCó, qua địa chỉ nhómKhông, phát tán qua broker
Bảo mậtDTLS hoặc mã hoá đối tượngTLS trên TCP
Hợp vớiThiết bị cực nhỏ, mạng vô tuyến công suất thấp, truy cập trực tiếp từng thiết bịNhiều thiết bị gửi về trung tâm, nhiều bên cùng nghe một luồng số liệu

Trong thực tế hai giao thức thường cùng có mặt: thiết bị ở mạng cảm biến nói CoAP với cổng biên, cổng biên chuyển số liệu lên trung tâm qua MQTT hoặc HTTP. Chọn sai mô hình thì phải dựng thêm lớp phụ để bù, nên hãy xuất phát từ câu hỏi ai cần biết dữ liệu và biết theo cách nào.

Bảo mật CoAP: DTLS và những giới hạn trên thiết bị nhỏ

Vì chạy trên UDP, CoAP không dùng được TLS thông thường mà dùng DTLS, phiên bản TLS cho datagram, xử lý được gói mất và đến sai thứ tự. Chuẩn mô tả các chế độ dùng khoá chia sẻ trước, khoá công khai thô hoặc chứng chỉ. Thiết bị nhỏ nhất thường dùng khoá chia sẻ trước vì phép tính nhẹ, đổi lại khâu cấp và thay khoá cho hàng nghìn thiết bị trở thành bài toán vận hành.

Một hạn chế nữa: DTLS bảo vệ từng chặng. Khi có proxy dịch CoAP sang HTTP ở giữa, proxy thấy được nội dung. Để bảo vệ xuyên qua proxy, IETF có thêm cơ chế mã hoá ở mức đối tượng cho chính thông điệp CoAP; mức hỗ trợ trong các thư viện còn khác nhau, cần kiểm phiên bản hiện hành.

Bắt tay DTLS cũng tốn vài lượt đi về và vài trăm byte, có khi nhiều hơn chính dữ liệu cảm biến. Vì vậy phiên DTLS thường được giữ lại lâu và tái sử dụng thay vì bắt tay lại mỗi lần gửi. Khi thiết kế, đừng tắt bảo mật chỉ vì thiết bị nhỏ; chọn chế độ phù hợp và tính trước cách thay khoá.

Câu hỏi thường gặp

CoAP dùng cổng nào?

Mặc định CoAP dùng cổng 5683 trên UDP cho kết nối không mã hoá và cổng 5684 khi bảo mật bằng DTLS. Một số triển khai còn chạy CoAP trên TCP hoặc WebSocket theo các chuẩn bổ sung, khi mạng chặn UDP.

CoAP có tin cậy như TCP không?

Có thể, nếu dùng tin loại CON: bên gửi chờ xác nhận và gửi lại theo cơ chế lùi dần tới 4 lần. Nhưng CoAP không đảm bảo thứ tự giữa nhiều tin như TCP, và ứng dụng chọn từng tin cần tin cậy hay không.

Mã phản hồi 2.05 trong CoAP nghĩa là gì?

Mã CoAP viết dạng lớp chấm chi tiết. 2.05 Content nghĩa là thành công và phản hồi có nội dung, tương đương 200 OK cho yêu cầu GET trong HTTP. Lớp 4 là lỗi phía máy khách như 4.04 Not Found, lớp 5 là lỗi phía máy chủ.

Observe khác hỏi liên tục ở điểm nào?

Với Observe, máy khách đăng ký một lần và máy chủ tự gửi thông báo mỗi khi giá trị thay đổi, nên không tốn gói cho những lần hỏi không có gì mới. Điều này tiết kiệm pin và băng thông đáng kể trên mạng vô tuyến công suất thấp.

Có nên dùng CoAP thay MQTT không?

Tuỳ mô hình. CoAP hợp khi thiết bị rất nhỏ, mạng vô tuyến hẹp và cần truy cập trực tiếp từng thiết bị như tài nguyên web. MQTT hợp khi nhiều thiết bị gửi về trung tâm và nhiều bên cùng nghe. Nhiều hệ thống dùng cả hai ở hai tầng khác nhau.

CoAP có làm việc được với HTTP không?

Được. Vì cùng mô hình tài nguyên, phương thức và mã phản hồi tương ứng, một proxy có thể dịch yêu cầu HTTP sang CoAP và ngược lại. Ứng dụng web nhờ đó đọc dữ liệu cảm biến mà không cần hiểu CoAP, đổi lại proxy thấy nội dung nếu không có mã hoá đối tượng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138