Thông báo đẩy hoạt động nhờ một kết nối duy nhất mà hệ điều hành điện thoại giữ thường trực tới dịch vụ đẩy của nền tảng; máy chủ của ứng dụng không gọi thẳng vào điện thoại, mà gửi thông báo cho dịch vụ đẩy kèm mã định danh thiết bị, rồi dịch vụ đẩy chuyển xuống qua kết nối đang mở. Với điện thoại của Apple, dịch vụ đó là APNs; với đa số điện thoại Android có dịch vụ của Google, đó là FCM.
Bài này giải thích vì sao lại phải đi đường vòng như vậy, từng bước từ lúc ứng dụng xin quyền gửi thông báo cho tới lúc chuông reo, các tham số như độ ưu tiên và thời hạn, Web Push trên trình duyệt, và những lý do thông báo đến trễ hoặc không đến.
Vì sao máy chủ không thể gọi thẳng vào điện thoại
Hình dung mỗi ứng dụng trên điện thoại tự giữ một kết nối tới máy chủ của mình để chờ tin: ứng dụng nhắn tin một kết nối, ứng dụng thư một kết nối, ứng dụng ngân hàng một kết nối, hàng chục kết nối cùng lúc. Mỗi kết nối cần gói tin giữ sống gửi định kỳ, mỗi lần gửi là một lần đánh thức bộ phận vô tuyến của máy. Pin sẽ cạn rất nhanh.
Chiều ngược lại cũng không được. Điện thoại liên tục đổi mạng giữa Wi-Fi và di động, đổi địa chỉ IP, và gần như luôn nằm sau thiết bị chuyển đổi địa chỉ (NAT) của nhà mạng hoặc bộ phát Wi-Fi. Thiết bị NAT chỉ cho gói tin đi vào nếu nó thuộc một kết nối do điện thoại mở ra trước. Máy chủ của ứng dụng không có địa chỉ nào để gọi tới.
Lời giải là gom lại: hệ điều hành giữ đúng một kết nối thường trực tới dịch vụ đẩy của nền tảng, do chính điện thoại mở ra nên đi qua được NAT. Mọi ứng dụng dùng chung kết nối đó. Hệ điều hành điều chỉnh nhịp gửi gói giữ sống cho vừa đủ để thiết bị NAT không xoá kết nối vì im lặng quá lâu, nhưng không dày tới mức hao pin.
Hình ảnh bưu điện: thay vì mỗi cửa hàng cử người tới gõ cửa nhà bạn, cả khu phố dùng chung một hộp thư có người trực. Các cửa hàng gửi thư tới bưu cục, bưu cục bỏ vào hộp, người trực bấm chuông báo bạn. Bưu cục ở đây là dịch vụ đẩy, người trực là hệ điều hành.
Từ lúc cài ứng dụng tới lúc thông báo hiện lên
Quy trình chung cho cả APNs và FCM, chi tiết tên gọi khác nhau theo nền tảng và đổi theo phiên bản:
- Ứng dụng xin quyền hiển thị thông báo; người dùng đồng ý hoặc từ chối. Trên nhiều phiên bản hệ điều hành, việc nhận dữ liệu đẩy và việc hiển thị lên màn hình là hai quyền tách biệt.
- Ứng dụng đăng ký với dịch vụ đẩy qua hệ điều hành và nhận về một mã thiết bị (device token hoặc registration token). Mã này định danh cặp "ứng dụng này trên thiết bị này".
- Ứng dụng gửi mã thiết bị về máy chủ của chính nó và lưu cùng tài khoản người dùng.
- Khi có sự kiện, ví dụ giả định một tin nhắn mới, máy chủ ứng dụng gửi một yêu cầu tới dịch vụ đẩy, gồm mã thiết bị, nội dung thông báo và các tham số, kèm thông tin xác thực chứng minh nó là máy chủ của ứng dụng đó.
- Dịch vụ đẩy tìm kết nối thường trực của thiết bị và chuyển thông báo xuống. Nếu thiết bị đang mất mạng, dịch vụ có thể giữ lại một thời gian.
- Hệ điều hành nhận, quyết định hiển thị lên màn hình, đánh thức ứng dụng xử lý ngầm, hoặc gộp và trì hoãn tuỳ chế độ tiết kiệm pin và cài đặt của người dùng.
Phía máy chủ ứng dụng, giao diện gửi của APNs chạy trên HTTP/2; FCM cung cấp giao diện HTTP với xác thực OAuth. Phía thiết bị, kết nối thường trực dùng các cổng riêng theo tài liệu của từng hãng; nếu làm mạng doanh nghiệp và thông báo không về khi máy nối Wi-Fi văn phòng, cần đối chiếu danh sách cổng và tên máy chủ trong tài liệu hiện hành của hãng để biết tường lửa có chặn không.
Mã thiết bị không cố định mãi. Gỡ và cài lại ứng dụng, khôi phục máy, hoặc đôi khi chính hệ điều hành làm mới, đều có thể sinh mã mới. Khi máy chủ ứng dụng gửi tới mã đã hết hiệu lực, dịch vụ đẩy trả lỗi cho biết mã không còn đăng ký, và máy chủ nên xoá mã đó khỏi cơ sở dữ liệu.
Các tham số quyết định số phận một thông báo
Mỗi yêu cầu gửi tới dịch vụ đẩy mang theo vài tham số. Tên trường cụ thể khác nhau giữa APNs và FCM, nhưng ý tưởng tương đồng:
| Tham số | Ý nghĩa | Hệ quả thực tế |
|---|---|---|
| Loại thông báo | Thông báo hiển thị (có tiêu đề, nội dung) hay dữ liệu ngầm chỉ để đánh thức ứng dụng | Dữ liệu ngầm dễ bị hệ điều hành trì hoãn hoặc giới hạn số lần hơn |
| Độ ưu tiên | Cao: giao ngay, có thể đánh thức máy; thường: có thể gom lại giao sau để tiết kiệm pin | Lạm dụng ưu tiên cao cho tin không gấp có thể bị hệ điều hành hạ cấp |
| Thời hạn | Sau thời điểm này mà chưa giao được thì bỏ | Thông báo cuộc gọi đến nên có thời hạn rất ngắn, tin khuyến mãi để lâu hơn |
| Khoá gộp | Các thông báo cùng khoá thay thế nhau, chỉ giữ cái mới nhất | Máy mất mạng cả buổi chỉ nhận một thông báo tỉ số mới nhất thay vì hai mươi cái |
| Kích thước nội dung | Giới hạn khoảng 4 KB cho phần lớn loại thông báo, theo tài liệu hiện hành của hai nền tảng | Thông báo chỉ nên mang đủ để hiển thị hoặc báo "có dữ liệu mới", phần còn lại ứng dụng tự tải |
Giới hạn kích thước nhỏ là có chủ ý: thông báo đẩy là chiếc chuông, không phải xe tải. Ứng dụng nhắn tin thường chỉ đẩy một tín hiệu ngắn, rồi ứng dụng thức dậy kết nối tới máy chủ của mình để tải tin đầy đủ. Các con số giới hạn và tên tham số có thể thay đổi, nên khi lập trình hãy kiểm tài liệu chính thức của nền tảng ở phiên bản đang dùng.
Quyền riêng tư: dịch vụ đẩy thấy được gì
Vì mọi thông báo đi qua dịch vụ đẩy của nền tảng, nội dung đặt trong thông báo về nguyên tắc nằm trong tầm thấy của bên vận hành dịch vụ đó trong lúc chuyển. Siêu dữ liệu như ứng dụng nào gửi cho thiết bị nào, lúc nào, cũng đi qua đó. Đây là lý do các ứng dụng chú trọng bảo mật thiết kế thông báo theo kiểu tối giản.
Cách làm phổ biến có hai dạng. Dạng thứ nhất: thông báo chỉ mang tín hiệu "có tin mới", không có nội dung; ứng dụng thức dậy, tự kết nối về máy chủ của mình qua kênh mã hoá, tải tin rồi tạo thông báo hiển thị ngay trên máy. Dạng thứ hai: nội dung được mã hoá đầu cuối trước khi gửi, và trên máy có một phần mở rộng nhỏ của ứng dụng giải mã ngay trước khi hiển thị. Ở cả hai cách, dịch vụ đẩy chỉ thấy một khối dữ liệu không đọc được hoặc không có gì.
Với người dùng, hệ quả dễ thấy nhất là màn hình khoá. Nội dung thông báo hiện ở đó thì ai cầm máy cũng đọc được, bất kể mã hoá đường truyền tốt đến đâu. Hầu hết hệ điều hành cho phép ẩn nội dung thông báo khi máy đang khoá, chỉ hiện tên ứng dụng; đây là cài đặt nên bật nếu bạn nhận mã xác thực hay tin nhắn công việc qua thông báo.
Thông báo đẩy cũng được dùng như một yếu tố xác thực, kiểu bấm nút xác nhận đúng là mình đang đăng nhập trên điện thoại. Cơ chế giao thức vẫn y hệt; điểm cần cảnh giác là thói quen bấm đồng ý theo phản xạ khi có hàng loạt yêu cầu dồn dập không do mình tạo ra.
Web Push và thông báo từ trình duyệt
Cùng ý tưởng, chuẩn mở. Trên máy tính và điện thoại, trang web cũng gửi được thông báo khi đã đóng tab. Cơ chế được IETF chuẩn hoá: giao thức Web Push ở RFC 8030, mã hoá nội dung ở RFC 8291, và cách máy chủ ứng dụng tự định danh (VAPID) ở RFC 8292.
Mỗi trình duyệt một dịch vụ đẩy. Khi người dùng cho phép, trình duyệt đăng ký với dịch vụ đẩy của chính nhà phát triển trình duyệt và trả cho trang web một địa chỉ đăng ký riêng. Máy chủ trang web gửi thông báo tới địa chỉ đó, không cần biết đó là trình duyệt nào.
Nội dung được mã hoá đầu cuối theo chuẩn. Khác với thông báo của ứng dụng di động, Web Push bắt buộc mã hoá nội dung bằng khoá do trình duyệt cung cấp, nên dịch vụ đẩy chỉ chuyển bản mã. Trình duyệt giải mã và giao cho một đoạn mã chạy nền của trang (service worker) để hiển thị.
Chữ ký sai thì bị từ chối. Máy chủ trang web ký mỗi yêu cầu bằng khoá VAPID. Dịch vụ đẩy kiểm chữ ký trước khi nhận; chữ ký sai bị từ chối ngay với lỗi xác thực, còn địa chỉ đăng ký đã hết hạn thì nhận lỗi báo không còn tồn tại.
Quyền nằm trong tay người dùng. Thông báo web chỉ gửi được khi người dùng đã cho phép, và có thể thu hồi trong cài đặt trang của trình duyệt bất cứ lúc nào.
Vì sao thông báo đến trễ hoặc không đến
Khi thông báo không như mong đợi, nguyên nhân thường nằm ở một trong các khâu của chuỗi trên:
- Chế độ tiết kiệm pin: Android có chế độ ngủ sâu khi máy để yên lâu, các thông báo độ ưu tiên bình thường bị gom lại tới cửa sổ thức tiếp theo, chỉ thông báo ưu tiên cao mới được đánh thức máy; nhiều hãng điện thoại còn thêm cơ chế đóng ứng dụng chạy nền mạnh tay hơn.
- Người dùng hoặc hệ điều hành tắt thông báo của ứng dụng, hay bật chế độ tập trung, chế độ không làm phiền.
- Mã thiết bị trên máy chủ ứng dụng đã cũ sau khi cài lại ứng dụng hoặc đổi máy, máy chủ vẫn gửi tới mã không còn hiệu lực.
- Mạng văn phòng hoặc mạng công cộng chặn các cổng mà kết nối thường trực sử dụng, nên thông báo chỉ về khi chuyển sang mạng di động.
- Thông báo hết thời hạn trước khi thiết bị có mạng, hoặc bị thay thế bởi thông báo cùng khoá gộp.
- Thiết bị không có dịch vụ đẩy của nền tảng, ví dụ một số điện thoại Android không cài dịch vụ của Google; khi đó ứng dụng phải dùng dịch vụ đẩy khác hoặc tự giữ kết nối.
- Ứng dụng thư tự cài đặt kiểm tra thư theo chu kỳ thay vì nhận đẩy, nên thư mới chỉ hiện sau vài phút đến vài chục phút.
Với ứng dụng thư, đáng nhớ rằng thông báo không đến từ giao thức thư. Máy chủ thư hỗ trợ đẩy sẽ tự báo cho dịch vụ đẩy khi hộp thư có thư mới, hoặc ứng dụng giữ kết nối IMAP IDLE khi đang mở. Nếu tài khoản thư được cài theo kiểu kiểm tra định kỳ, độ trễ là do chu kỳ đó chứ không phải do mạng.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao đóng ứng dụng rồi vẫn nhận được thông báo?
Vì thông báo không đi vào ứng dụng mà đi qua kết nối thường trực của hệ điều hành tới dịch vụ đẩy của nền tảng. Hệ điều hành tự hiển thị thông báo, hoặc đánh thức ứng dụng xử lý ngầm khi cần.
APNs và FCM là gì?
APNs là dịch vụ thông báo đẩy của Apple cho các thiết bị của hãng. FCM là dịch vụ nhắn tin đám mây của Google, được dùng trên đa số điện thoại Android có dịch vụ của Google và cả trên một số nền tảng khác.
Mã thiết bị (device token) có thay đổi không?
Có thể thay đổi khi gỡ và cài lại ứng dụng, khôi phục máy hoặc khi hệ điều hành làm mới. Máy chủ ứng dụng cần cập nhật mã mới và xoá mã cũ khi dịch vụ đẩy báo mã không còn hiệu lực.
Thông báo đẩy có bảo đảm luôn tới nơi không?
Không. Dịch vụ đẩy cố gắng giao nhưng có thể bỏ thông báo hết thời hạn, gộp các thông báo cùng khoá, hoặc trì hoãn khi máy ở chế độ tiết kiệm pin. Ứng dụng quan trọng luôn đồng bộ lại dữ liệu khi được mở.
Dịch vụ đẩy có đọc được nội dung thông báo không?
Nội dung đặt trực tiếp trong thông báo đi qua hạ tầng của nền tảng. Ứng dụng chú trọng bảo mật thường chỉ gửi tín hiệu có tin mới hoặc mã hoá nội dung, rồi giải mã trên máy trước khi hiển thị.
Web Push khác thông báo của ứng dụng di động thế nào?
Web Push là chuẩn mở của IETF cho trình duyệt, bắt buộc mã hoá nội dung bằng khoá của trình duyệt và dùng chữ ký VAPID để xác thực máy chủ gửi. Thông báo ứng dụng di động dùng giao diện riêng của từng nền tảng.