GiaoThuc.comGiao Thức
Email và giao thức nhắn tin

XMPP và Matrix: giao thức nhắn tin liên thông hoạt động thế nào

XMPP và Matrix cho phép người dùng ở các máy chủ khác nhau nhắn tin cho nhau như email: địa chỉ theo tên miền, liên kết máy chủ, đồng bộ lịch sử và mã hoá đầu cuối.

Group of software developers in a coworking space in Vinh sitting around a long table with laptops angled away, one person gesturing while explaining, warm pendant lights, blurred background

XMPP và Matrix là hai giao thức nhắn tin mở cho phép người dùng ở những máy chủ do các tổ chức khác nhau vận hành vẫn nhắn tin được cho nhau, giống cách thư điện tử từ nhà cung cấp này tới được hộp thư của nhà cung cấp khác. Điểm khác biệt chính: XMPP chuyển từng tin nhắn qua một luồng dữ liệu thường trực, còn Matrix sao chép toàn bộ lịch sử một phòng trò chuyện sang mọi máy chủ có thành viên trong phòng.

Phần lớn ứng dụng nhắn tin phổ biến hiện nay là hệ thống đóng: một nhà vận hành, một máy chủ trung tâm, người dùng hai ứng dụng khác nhau không nhắn trực tiếp cho nhau được. Bài này giải thích cách hai giao thức mở giải bài toán liên thông, mỗi bên đánh đổi điều gì, và chúng so với email ra sao.

Bài toán liên thông: vì sao email làm được mà nhắn tin thì hiếm

Thư điện tử có một đặc điểm ít ai để ý: không ai sở hữu nó. Người dùng hộp thư của trường đại học gửi được cho người dùng hộp thư của một công ty nhỏ tự dựng máy chủ, vì cả hai cùng nói SMTP và địa chỉ được gắn với tên miền. Mô hình này gọi là liên kết máy chủ (federation): nhiều máy chủ độc lập, mỗi máy phục vụ người dùng của mình, nói chuyện với nhau bằng một giao thức chung.

Nhắn tin tức thời đi theo hướng ngược lại. Mỗi ứng dụng lớn tự thiết kế giao thức riêng, giữ người dùng trong hệ thống của mình. Cách làm này có lợi thế: một bên kiểm soát toàn bộ nên dễ thêm tính năng, dễ triển khai mã hoá đầu cuối đồng loạt. Cái giá là người dùng bị gắn với nhà vận hành, và tổ chức muốn tự giữ dữ liệu trò chuyện trên máy chủ của mình thì phải chọn giải pháp khác.

XMPP và Matrix là hai câu trả lời cho câu hỏi: có thể làm cho nhắn tin tức thời giống email không? Địa chỉ người dùng gắn với tên miền, ai cũng dựng được máy chủ, máy chủ tìm nhau qua DNS và chuyển tin cho nhau. Cả hai đều dùng được trong nội bộ tổ chức mà không cần liên kết ra ngoài, và đều có thể mở liên kết khi cần.

Hình ảnh đời thường: hệ thống đóng giống một chung cư có hệ thống chuông gọi nội bộ, chỉ gọi được các căn trong cùng toà; giao thức liên kết giống mạng điện thoại, mỗi nhà mạng một tổng đài nhưng số nào cũng gọi được số nào.

XMPP: tin nhắn là những mẩu XML đi trên một luồng thường trực

XMPP (Extensible Messaging and Presence Protocol) bắt nguồn từ dự án Jabber cuối thập niên 1990, được IETF chuẩn hoá, bản hiện hành của phần lõi là RFC 6120. Các thành phần chính:

Thành phầnMô tảSo với email
Địa chỉ JIDDạng ten@mien/tai-nguyen; phần tài nguyên phân biệt từng thiết bị đang đăng nhậpGiống địa chỉ thư, thêm phần chỉ thiết bị
Luồng XMLMáy khách mở một kết nối lâu dài tới máy chủ, hai bên trao đổi một luồng XML liên tụcEmail mở kết nối cho từng lần gửi rồi đóng
Ba loại stanzamessage cho tin nhắn, presence cho trạng thái trực tuyến, iq cho hỏi đáp kiểu yêu cầu và phản hồiEmail chỉ có một loại là bức thư
Cổng chuẩn5222 cho máy khách tới máy chủ, 5269 cho máy chủ tới máy chủTương tự cổng 587 và 25
Tìm máy chủBản ghi SRV trong DNS cho biết máy chủ XMPP của một tên miềnTương tự bản ghi MX
Phần mở rộng XEPDo XMPP Standards Foundation quản lý, thêm tính năng như phòng nhóm, lưu lịch sử, đồng bộ nhiều thiết bịGiống phần mở rộng ESMTP nhưng nhiều hơn hẳn

Điểm mạnh của XMPP là nhẹ và linh hoạt: lõi nhỏ, mọi tính năng khác thêm bằng phần mở rộng. Trạng thái trực tuyến (presence) là phần đặc trưng, cho biết người kia đang có mặt, bận hay vắng, cập nhật gần như tức thì qua luồng thường trực.

Điểm yếu cũng đến từ đó: máy chủ và ứng dụng hỗ trợ những bộ phần mở rộng khác nhau, nên trải nghiệm phụ thuộc vào việc hai bên cùng có tính năng nào. Những tính năng người dùng hiện đại coi là đương nhiên, như lịch sử đồng bộ trên mọi thiết bị, đều là phần mở rộng như XEP-0313 (lưu trữ tin nhắn) và XEP-0280 (sao chép tin sang các thiết bị khác của cùng người dùng).

Một tin nhắn XMPP đi giữa hai máy chủ

Giả định người dùng lan@congty-a.vn nhắn cho minh@congty-b.vn. Hành trình:

  1. Ứng dụng của Lan đã giữ sẵn một luồng XML mã hoá TLS tới máy chủ XMPP của công ty A qua cổng 5222, đã xác thực.
  2. Ứng dụng gửi một stanza message có thuộc tính người nhận là địa chỉ của Minh, nội dung tin nằm trong phần body.
  3. Máy chủ công ty A thấy tên miền người nhận không phải của mình, tra bản ghi SRV của congty-b.vn để tìm máy chủ XMPP bên đó.
  4. Nếu chưa có kết nối, máy chủ A mở luồng máy chủ tới máy chủ qua cổng 5269, mã hoá TLS và xác thực lẫn nhau, thường bằng chứng chỉ của tên miền.
  5. Máy chủ A chuyển stanza sang máy chủ B. Máy chủ B kiểm tra Minh có tồn tại và đang trực tuyến không.
  6. Nếu Minh đang có ứng dụng mở, máy chủ B đẩy stanza xuống luồng của từng thiết bị phù hợp. Nếu Minh vắng mặt, máy chủ B lưu tin để giao khi Minh đăng nhập, tuỳ phần mở rộng được bật.

So với email, khác biệt nằm ở chỗ máy chủ không có hàng đợi thử lại nhiều ngày; tin nhắn đi tức thì qua luồng đang mở hoặc được máy chủ đích giữ hộ. Phần mở rộng XEP-0198 (quản lý luồng) giúp không mất tin khi kết nối di động chập chờn: hai bên đánh số stanza và xác nhận đã nhận, khi nối lại thì gửi bù phần thiếu.

Matrix: phòng trò chuyện là một lịch sử được sao chép

Matrix ra mắt năm 2014, do Matrix.org Foundation quản lý đặc tả, không thuộc IETF. Nó chọn một mô hình khác hẳn XMPP. Thay vì chuyển từng tin nhắn từ máy này sang máy kia, Matrix coi mỗi phòng trò chuyện là một chuỗi sự kiện, và mọi máy chủ (homeserver) có thành viên trong phòng đều giữ một bản sao đầy đủ của lịch sử phòng đó.

Địa chỉ trong Matrix có ký hiệu đầu riêng: người dùng dạng @lan:congty-a.vn, phòng có mã định danh bắt đầu bằng dấu chấm than và có thể có bí danh dễ nhớ bắt đầu bằng dấu thăng. Phòng không thuộc về máy chủ nào; nếu máy chủ tạo phòng ngừng hoạt động, các máy chủ khác vẫn giữ phòng và tiếp tục trò chuyện.

Các sự kiện trong phòng không xếp thành một hàng thẳng mà thành một đồ thị có hướng, mỗi sự kiện trỏ tới các sự kiện trước đó mà máy chủ của nó đã thấy. Khi hai máy chủ cùng ghi sự kiện mà chưa kịp biết nhau, ví dụ khi mạng giữa hai bên bị cắt một lúc, đồ thị rẽ nhánh rồi hợp lại. Một thuật toán giải quyết trạng thái giúp mọi máy chủ tự đi tới cùng một kết luận về những thứ như ai là thành viên, ai có quyền quản trị, mà không cần một máy trung tâm phân xử.

Phía máy khách, Matrix dùng HTTPS và dữ liệu JSON: ứng dụng gọi một điểm đồng bộ, máy chủ giữ yêu cầu treo tới khi có sự kiện mới rồi trả về, kiểu long polling. Phía liên kết giữa các máy chủ cũng chạy trên HTTPS, mặc định cổng 8448, hoặc qua cơ chế uỷ quyền để dùng cổng 443. Việc dùng lại hạ tầng web giúp Matrix dễ đi qua tường lửa doanh nghiệp, đổi lại tốn tài nguyên máy chủ hơn vì phải lưu và đồng bộ lịch sử của mọi phòng có người dùng tham gia.

Mã hoá đầu cuối và cầu nối sang mạng khác

Mã hoá trên liên kết máy chủ. Cả hai giao thức dùng TLS giữa máy khách với máy chủ và giữa các máy chủ. Như email, lớp này chỉ bảo vệ đường truyền; máy chủ vẫn đọc được nội dung nếu không có mã hoá đầu cuối.

Mã hoá đầu cuối trong XMPP. Phổ biến nhất hiện nay là OMEMO (XEP-0384), dựa trên cơ chế bánh cóc kép (double ratchet) để mỗi tin dùng khoá khác nhau. Vì là phần mở rộng, hai bên phải cùng dùng ứng dụng hỗ trợ.

Mã hoá đầu cuối trong Matrix. Matrix dùng Olm cho kênh giữa hai thiết bị và Megolm cho phòng nhóm. Nội dung tin được mã hoá trên thiết bị, các máy chủ chỉ sao chép bản mã. Tuy vậy siêu dữ liệu như ai ở trong phòng nào, nhắn lúc nào vẫn nằm trên các máy chủ.

Cầu nối (bridge). Cả hai hệ sinh thái có các chương trình cầu nối dịch tin nhắn sang mạng khác. Về mặt giao thức, cầu nối là một người dùng hoặc dịch vụ đứng giữa, nhận tin bên này và gửi lại bên kia, nên nó đọc được nội dung, phá vỡ mã hoá đầu cuối ở chặng đó.

Liên thông theo quy định. Một số khu vực pháp lý đã bắt đầu yêu cầu các nền tảng nhắn tin lớn mở khả năng liên thông. Cách thực hiện cụ thể còn đang được bàn và thay đổi, nên nếu cần thông tin này hãy đối chiếu nguồn chính thức hiện hành.

So sánh nhanh để chọn hướng tìm hiểu

Với sinh viên và người làm hạ tầng muốn hiểu hoặc thử dựng một hệ thống nhắn tin nội bộ trên máy chủ của mình, vài điểm so sánh:

  • Mô hình dữ liệu: XMPP chuyển tin nhắn; Matrix sao chép lịch sử phòng. Matrix giữ phòng sống khi một máy chủ chết, XMPP nhẹ hơn nhiều về lưu trữ.
  • Định dạng: XMPP dùng luồng XML trên TCP; Matrix dùng JSON trên HTTPS. Người quen phát triển web thường thấy Matrix dễ tiếp cận hơn.
  • Tài nguyên: một máy chủ XMPP nhỏ chạy tốt trên phần cứng khiêm tốn; máy chủ Matrix tham gia các phòng lớn liên kết với nhiều máy chủ cần nhiều bộ nhớ và dung lượng hơn.
  • Tính năng: XMPP phụ thuộc bộ phần mở rộng mà máy chủ và ứng dụng hỗ trợ; Matrix có đặc tả tập trung hơn nên trải nghiệm đồng đều hơn.
  • Độ chín: XMPP có hơn hai mươi năm triển khai, được dùng ngầm trong nhiều hệ thống không quảng bá tên giao thức; Matrix mới hơn và thay đổi nhanh hơn.
  • Cả hai đều có thể chạy hoàn toàn trong mạng nội bộ, tắt liên kết ra ngoài, khi tổ chức chỉ cần kênh trò chuyện riêng.

Nếu học để hiểu giao thức, cách tốt nhất là dựng hai máy chủ thử nghiệm trên hai tên miền nội bộ trong máy ảo, cho chúng liên kết với nhau và quan sát lưu lượng bằng log của chính máy chủ. Bạn sẽ thấy rõ sự giống nhau với email: tra DNS, mở kết nối máy chủ tới máy chủ, xác thực tên miền, chuyển dữ liệu.

Câu hỏi thường gặp

XMPP có phải là Jabber không?

Jabber là tên dự án ban đầu cuối thập niên 1990. Giao thức của dự án sau đó được IETF chuẩn hoá với tên XMPP. Nhiều người vẫn dùng chữ Jabber để chỉ mạng các máy chủ XMPP liên kết với nhau.

Liên kết máy chủ (federation) trong nhắn tin nghĩa là gì?

Nghĩa là nhiều máy chủ do các tổ chức khác nhau vận hành nói chuyện với nhau bằng một giao thức chung, nên người dùng ở máy chủ này nhắn được cho người dùng ở máy chủ khác, giống thư điện tử giữa các nhà cung cấp.

Matrix khác XMPP ở điểm nào quan trọng nhất?

XMPP chuyển từng tin nhắn qua luồng thường trực giữa các máy. Matrix coi phòng trò chuyện là lịch sử sự kiện được sao chép đầy đủ sang mọi máy chủ có thành viên, nên phòng vẫn sống khi một máy chủ ngừng hoạt động.

Máy chủ có đọc được tin nhắn trong XMPP và Matrix không?

Nếu không bật mã hoá đầu cuối thì có, vì TLS chỉ bảo vệ đường truyền. Khi dùng OMEMO trong XMPP hoặc Olm và Megolm trong Matrix, máy chủ chỉ thấy bản mã, nhưng vẫn thấy siêu dữ liệu.

Có thể dùng XMPP hoặc Matrix chỉ trong nội bộ công ty không?

Có. Cả hai đều chạy được trên máy chủ riêng trong mạng nội bộ và tắt liên kết với máy chủ bên ngoài. Khi cần liên lạc với đối tác, tổ chức có thể mở liên kết sau.

Cầu nối giữa các mạng nhắn tin có an toàn không?

Cầu nối phải đọc tin nhắn để dịch sang mạng khác, nên ở chặng đó mã hoá đầu cuối bị phá vỡ. Mức an toàn phụ thuộc vào việc ai vận hành cầu nối và nó lưu dữ liệu ra sao.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138