GiaoThuc.comGiao Thức
Mô hình phân tầng và gói tin

Hành trình một gói tin từ trình duyệt tới máy chủ: đi qua những tầng và thiết bị nào

Theo một gói tin từ lúc gõ địa chỉ web tới khi máy chủ nhận: tra tên, ARP, bắt tay, NAT, từng chặng định tuyến. Cái gì đổi, cái gì giữ nguyên qua mỗi thiết bị.

Night view from a high floor in Ho Chi Minh City over a river and lit roads, a person silhouetted at the window holding a laptop with a dark screen, long exposure light trails

Khi bạn gõ một địa chỉ web và nhấn Enter, trình duyệt phải tra địa chỉ IP của tên miền, máy tính phải tìm địa chỉ MAC của cổng mặc định, mở kết nối tới máy chủ, thiết lập mã hoá, rồi mới gửi được yêu cầu đầu tiên. Mỗi gói tin của quá trình đó đi qua bộ định tuyến trong nhà, mạng của nhà cung cấp và nhiều chặng trung chuyển, bị bóc và bọc lại ở từng chặng.

Câu hỏi "chuyện gì xảy ra khi gõ địa chỉ web vào trình duyệt" là câu phỏng vấn kinh điển của ngành, vì nó buộc người trả lời đi qua mọi tầng. Bài này không đào sâu từng giao thức, vì DNS, TLS và HTTP đều có danh mục riêng trên trang. Thay vào đó, bài theo dõi một gói tin cụ thể và trả lời một câu ít khi được nói rõ: qua mỗi thiết bị, những trường nào trong gói thay đổi, những trường nào giữ nguyên.

Trước khi có gói tin đầu tiên: trình duyệt cần biết gì

Giả sử bạn ngồi ở nhà tại Đà Nẵng, laptop nối Wi-Fi, gõ tên một trang tin. Trình duyệt trước hết tách phần giao thức, tên miền và đường dẫn, rồi xem trong bộ nhớ đệm của nó đã có sẵn trang này chưa. Nếu chưa, nó cần địa chỉ IP của tên miền. Trình duyệt hỏi hệ điều hành; hệ điều hành xem bộ nhớ đệm tên miền và tệp cấu hình cục bộ, nếu không có thì gửi truy vấn tới máy chủ phân giải đã được cấu hình, thường là bộ định tuyến trong nhà hoặc máy chủ của nhà mạng.

Truy vấn tên miền thông thường là một gói UDP tới cổng 53, nhỏ gọn, một câu hỏi một câu trả lời. Ngày càng nhiều trình duyệt và hệ điều hành dùng DNS mã hoá qua HTTPS hoặc TLS, khi đó truy vấn đi trong một kết nối mã hoá. Quá trình máy chủ phân giải đi hỏi máy chủ gốc, máy chủ tên miền cấp cao rồi máy chủ của tên miền là chuyện của danh mục DNS chuyên sâu; ở đây chỉ cần biết kết quả là một địa chỉ IP, giả sử là 203.0.113.50, một địa chỉ dành riêng cho tài liệu.

Ngay cả gói truy vấn tên miền này cũng phải đi qua mọi bước bạn sẽ thấy ở phần sau: tìm địa chỉ MAC của chặng kế tiếp, bọc khung, đi qua NAT. Chỉ là nó xảy ra nhanh và thường đã có sẵn trong bộ nhớ đệm, nên người dùng không cảm thấy.

Từ quyết định định tuyến tới gói SYN đầu tiên

Có địa chỉ IP rồi, hệ điều hành chuẩn bị gửi gói mở kết nối. Ví dụ giả định: laptop có địa chỉ 192.168.1.10, mặt nạ /24, cổng mặc định là 192.168.1.1.

  1. Hệ điều hành so địa chỉ đích 203.0.113.50 với mạng của mình 192.168.1.0/24, thấy không cùng mạng. Bảng định tuyến của laptop chỉ có một lối ra cho mọi đích ngoài mạng: cổng mặc định.
  2. Laptop tra bảng ARP tìm địa chỉ MAC của 192.168.1.1. Nếu chưa có, nó phát một yêu cầu ARP quảng bá và chờ bộ định tuyến trả lời.
  3. Tầng giao vận tạo gói SYN của TCP: cổng nguồn là một số tạm thời ở dải cao do hệ điều hành chọn, cổng đích 443, số thứ tự ban đầu ngẫu nhiên, kèm các tuỳ chọn như MSS. Nếu trình duyệt dùng HTTP/3, thay cho TCP sẽ là gói QUIC đầu tiên trên UDP cổng 443.
  4. Tầng Internet bọc đoạn TCP vào gói IP: nguồn 192.168.1.10, đích 203.0.113.50, thời gian sống TTL thường bằng 64 hoặc 128 tuỳ hệ điều hành.
  5. Tầng liên kết bọc gói vào khung Wi-Fi: MAC nguồn là của laptop, MAC đích là của bộ định tuyến, dù địa chỉ IP đích là máy chủ ở xa. Đây là điểm mấu chốt nhiều người bỏ qua.

Đến đây gói mới thật sự rời khỏi máy. Toàn bộ chuỗi bước trên được lặp lại cho mọi gói sau, chỉ khác là bảng ARP và bảng định tuyến đã có sẵn kết quả nên diễn ra gần như tức thì.

Qua mỗi thiết bị, trường nào đổi, trường nào giữ

Bảng dưới theo dõi gói SYN trên từng đoạn đường. Đây là phần cốt lõi của bài: địa chỉ MAC đổi ở mọi chặng, địa chỉ IP chỉ đổi ở nơi có NAT, còn cổng đích và dữ liệu đi nguyên vẹn.

Đoạn đườngMAC nguồn, đíchIP nguồnIP đíchCổng nguồnTTL (ví dụ)
Laptop tới bộ định tuyến nhàLaptop, bộ định tuyến192.168.1.10203.0.113.50Cổng tạm của laptop64
Bộ định tuyến nhà tới thiết bị nhà mạngCổng ngoài bộ định tuyến, thiết bị nhà mạngIP công cộng của nhà bạn (sau NAT)203.0.113.50Có thể bị đổi bởi NAT63
Giữa các bộ định tuyến trung chuyểnĐổi ở mỗi chặngGiữ nguyên203.0.113.50Giữ nguyênGiảm 1 mỗi chặng
Chặng cuối tới máy chủBộ định tuyến cuối, máy chủGiữ nguyên203.0.113.50Giữ nguyênVí dụ còn 52

Mỗi bộ định tuyến làm cùng một việc: nhận khung, kiểm mã FCS, bóc khung, đọc IP đích, tra bảng định tuyến chọn cổng ra và chặng kế tiếp, giảm TTL một đơn vị, tính lại mã kiểm tra phần đầu IPv4, tìm MAC của chặng kế tiếp, bọc khung mới và gửi. Nếu TTL giảm về 0, gói bị bỏ và bộ định tuyến gửi về thông báo ICMP hết thời gian sống. Lệnh traceroute trên Linux, macOS hay tracert trên Windows lợi dụng chính cơ chế này để liệt kê các chặng.

NAT ở bộ định tuyến nhà là chỗ duy nhất trong ví dụ địa chỉ IP nguồn bị thay. Nó ghi nhớ cặp địa chỉ và cổng nội bộ với cổng bên ngoài đã dùng, để khi gói trả lời quay về thì đổi ngược lại và giao đúng laptop.

Từ mạng nhà mạng ra Internet: gói đi đường nào

Khi rời nhà, gói đi vào mạng truy nhập của nhà cung cấp, qua các thiết bị gom lưu lượng của khu vực, rồi tới bộ định tuyến lõi của họ. Ở đó, bảng định tuyến lớn quyết định đường ra: nếu đích nằm trong mạng của chính nhà cung cấp hoặc một mạng họ kết nối trực tiếp, gói đi thẳng; nếu không, gói được giao cho mạng khác qua điểm trao đổi lưu lượng hoặc đường trung chuyển. Các mạng lớn trao đổi thông tin đường đi với nhau bằng giao thức BGP, thứ có danh mục riêng về định tuyến.

Một chi tiết quan trọng: đích 203.0.113.50 có thể không phải máy chủ gốc của trang tin. Rất nhiều trang dùng mạng phân phối nội dung, khi đó tên miền được phân giải ra địa chỉ của một máy chủ biên đặt gần người dùng, có thể ngay trong nước. Gói của bạn chỉ đi vài chặng là tới nơi; máy chủ biên tự lấy nội dung từ máy chủ gốc khi cần, qua kết nối riêng của nó.

Đường đi cũng không cố định và không đối xứng. Hai gói liên tiếp có thể đi hai đường khác nhau khi mạng cân bằng tải, và gói trả lời từ máy chủ có thể quay về theo một con đường hoàn toàn khác đường đi. Kết quả traceroute vì thế chỉ cho thấy đường đi một chiều tại một thời điểm, không phải bản đồ cố định.

Tới máy chủ: mở gói và trả lời

Máy chủ nhận khung, thấy MAC đích là của mình, kiểm FCS rồi bóc khung. Trường EtherType báo bên trong là IPv4; phần đầu IP có địa chỉ đích đúng là của nó và trường giao thức bằng 6, tức TCP. Tầng giao vận đọc cổng đích 443, tìm thấy chương trình máy chủ web đang lắng nghe, và vì đây là gói SYN, nó tạo một mục kết nối đang mở và trả về gói SYN-ACK.

Gói SYN-ACK đi ngược lại: IP nguồn là máy chủ, IP đích là địa chỉ công cộng của nhà bạn, cổng đích là cổng mà NAT đã chọn. Tới bộ định tuyến nhà, NAT tra bảng, đổi IP đích và cổng đích về 192.168.1.10 và cổng tạm ban đầu của laptop, rồi gửi vào mạng Wi-Fi. Laptop trả ACK, hoàn tất bắt tay ba bước theo thứ tự SYN, SYN-ACK, ACK.

Sau đó là bắt tay TLS để thống nhất khoá mã hoá và xác minh chứng chỉ của máy chủ, rồi trình duyệt mới gửi yêu cầu HTTP cho đường dẫn bạn gõ. Trang trả về lại kéo theo hàng chục yêu cầu khác cho ảnh, mã kịch bản, phông chữ, có thể tới những tên miền khác, mỗi cái lặp lại một phần hoặc toàn bộ hành trình trên. Chi tiết bắt tay TLS và cấu trúc thông điệp HTTP có bài riêng trong các danh mục tương ứng.

Hành trình hay gãy ở đâu và triệu chứng tương ứng

Gãy ở bước tra tên miền. Trình duyệt báo không tìm thấy địa chỉ máy chủ, trong khi gõ thẳng địa chỉ IP thì vẫn vào được. Vấn đề nằm ở máy chủ phân giải hoặc cấu hình DNS của máy, chưa liên quan tới đường truyền.

Gãy ở chặng đầu tiên. Không có mục ARP cho cổng mặc định, hoặc ping tới cổng mặc định không trả lời. Lỗi nằm trong nhà: sóng Wi-Fi, cáp, hay bộ định tuyến, thuộc tầng 1 và tầng 2.

Gãy giữa đường. Ping tới cổng mặc định tốt nhưng tới mọi đích bên ngoài đều không được, hoặc traceroute dừng hẳn từ một chặng thuộc nhà mạng trở đi. Lỗi ở kết nối ra ngoài hoặc định tuyến của nhà cung cấp, không phải ở máy bạn.

Gãy ở máy chủ. Mọi chặng đều thông, nhưng gói SYN không được trả lời hoặc bị trả về gói từ chối kết nối. Dịch vụ trên máy chủ đang tắt, quá tải, hoặc tường lửa phía máy chủ chặn cổng.

Gãy sau khi đã kết nối. Bắt tay xong nhưng trang chỉ tải được phần nhỏ rồi đứng, thường là dấu hiệu gói lớn bị bỏ trên đường do vấn đề MTU, có bài riêng trong danh mục này.

Thời gian của hành trình: những lượt khứ hồi trước byte đầu tiên

Phần lớn thời gian chờ trước khi trang bắt đầu hiện không nằm ở băng thông mà ở số lượt đi và về. Ví dụ giả định với độ trễ khứ hồi tới máy chủ là 30 mili giây và truy vấn tên miền chưa có trong bộ nhớ đệm:

BướcSố lượt khứ hồiThời gian ví dụ
Tra tên miền qua máy chủ phân giảikhoảng 1, có thể hơn nếu máy chủ phân giải phải đi hỏi tiếp20 tới 100 mili giây
Bắt tay TCP130 mili giây
Bắt tay TLS 1.3130 mili giây
Gửi yêu cầu HTTP và nhận byte đầu của phản hồi1, cộng thời gian máy chủ xử lý30 mili giây trở lên
Tổng trước byte đầu tiênkhoảng 4khoảng 110 tới 190 mili giây

Bảng giải thích vì sao các giao thức mới tập trung giảm số lượt khứ hồi chứ không chỉ tăng tốc độ: TLS 1.3 rút bắt tay từ hai lượt của TLS 1.2 xuống một, QUIC gộp bắt tay giao vận và mã hoá vào cùng một lượt, và có chế độ gửi dữ liệu ngay từ gói đầu khi đã từng kết nối. Máy chủ biên đặt gần người dùng cũng là cách giảm chính con số 30 mili giây ở cột cuối.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao địa chỉ MAC đổi ở mỗi chặng còn địa chỉ IP thì không?

Địa chỉ MAC chỉ có ý nghĩa trong một đoạn mạng, nên mỗi bộ định tuyến phải bọc gói vào khung mới với MAC của chặng kế tiếp. Địa chỉ IP xác định điểm đầu và điểm cuối của cả hành trình, nên giữ nguyên, trừ khi đi qua thiết bị NAT.

TTL trong gói tin dùng để làm gì?

TTL là bộ đếm giảm một đơn vị ở mỗi bộ định tuyến. Khi về 0, gói bị bỏ. Cơ chế này ngăn một gói lạc vào vòng lặp định tuyến chạy vòng mãi mãi và chiếm tài nguyên mạng. Công cụ traceroute dựa vào nó để tìm ra từng chặng.

Máy chủ web có biết địa chỉ IP nội bộ của máy tính bạn không?

Thường là không. Sau NAT ở bộ định tuyến nhà, máy chủ chỉ thấy địa chỉ IP công cộng mà nhà mạng cấp, và có thể cả địa chỉ đó cũng được dùng chung với nhiều khách hàng khác nếu nhà mạng dùng NAT ở quy mô lớn.

Vì sao traceroute có chặng hiện dấu sao?

Dấu sao nghĩa là không nhận được thông báo ICMP từ chặng đó trong thời gian chờ. Nhiều bộ định tuyến được cấu hình không trả lời hoặc giới hạn tốc độ trả lời thông báo hết thời gian sống. Gói của bạn vẫn có thể đi qua bình thường.

Gói tin từ Việt Nam ra máy chủ nước ngoài đi qua bao nhiêu chặng?

Không có con số cố định; thường từ khoảng mười tới hai mươi mấy chặng tuỳ nhà mạng, đích và đường cáp đang dùng. Bạn có thể tự xem bằng traceroute trên máy của mình, nhớ rằng kết quả thay đổi theo thời điểm và chỉ là đường đi một chiều.

HTTP/3 có làm hành trình gói tin khác đi không?

HTTP/3 chạy trên QUIC qua UDP thay vì TCP, nên không có bắt tay ba bước SYN, SYN-ACK, ACK. Bắt tay QUIC gộp luôn phần mã hoá, tiết kiệm một lượt khứ hồi. Phần tầng mạng và tầng liên kết, như ARP, NAT, định tuyến từng chặng, vẫn y như cũ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138