GiaoThuc.comGiao Thức
Công cụ quan sát và chẩn đoán mạng

Wireshark cho người mới: bắt gói tin trên máy của mình và lọc đúng thứ cần xem

Hướng dẫn Wireshark từ đầu: cài và chọn giao diện, đọc ba khung màn hình, phân biệt bộ lọc bắt và bộ lọc hiển thị, các bộ lọc hay dùng, giữ an toàn dữ liệu.

Two Vietnamese IT students at a library study table in Thai Nguyen, one laptop between them with a blank screen, a small switch and cables on the table, soft window light, rear view

Wireshark là phần mềm miễn phí, mã nguồn mở, dùng để ghi lại các gói tin đi qua card mạng của máy bạn và mở từng gói ra xem từng trường, từ địa chỉ phần cứng tới nội dung HTTP. Với người học mạng, đây là cách nhanh nhất để thấy những gì giáo trình mô tả: bắt tay TCP, truy vấn DNS, ARP hỏi địa chỉ, đều hiện ra thành từng dòng có thật.

Trước khi bắt đầu, một nguyên tắc không có ngoại lệ: chỉ bắt gói tin trên máy và mạng của bạn, hoặc khi được người quản lý mạng cho phép rõ ràng. Gói tin chứa dữ liệu của người khác; ghi lại lưu lượng mạng không thuộc quyền bạn là xâm phạm quyền riêng tư và có thể vi phạm pháp luật. Bài này hướng dẫn cài đặt, đọc màn hình, dùng hai loại bộ lọc, những thao tác hữu ích nhất và cách giữ an toàn cho tệp bắt được. Giao diện và tên menu thay đổi theo phiên bản, hãy đối chiếu với bản bạn đang dùng.

Cài đặt và quyền bắt gói trên từng hệ điều hành

Wireshark chỉ là giao diện; việc lấy gói tin từ card mạng do một thành phần cấp thấp đảm nhận, và thành phần này cần quyền đặc biệt.

  • Windows: bộ cài kèm Npcap, thư viện cho phép đọc gói tin từ card mạng. Khi cài, chấp nhận cài Npcap. Không cần chạy Wireshark với quyền quản trị mỗi lần nếu Npcap được cài ở chế độ mặc định.
  • Linux: cài từ kho phần mềm của bản phân phối. Việc bắt gói do chương trình dumpcap làm; thay vì chạy cả Wireshark bằng quyền root, nên cho phép người dùng của bạn dùng dumpcap, thường bằng cách thêm vào nhóm wireshark rồi đăng nhập lại. Cách làm cụ thể tuỳ bản phân phối.
  • macOS: bộ cài có kèm thành phần cấp quyền đọc thiết bị bắt gói. Làm theo hướng dẫn trong bộ cài, đôi khi phải khởi động lại.
  • Chọn giao diện: màn hình đầu tiên liệt kê các giao diện với biểu đồ nhỏ thể hiện lưu lượng. Chọn giao diện có lưu lượng, thường là Wi-Fi hoặc Ethernet. Giao diện vòng lặp dùng khi muốn xem trao đổi giữa các chương trình ngay trên máy.

Một điều người mới hay thắc mắc: vì sao bật Wireshark mà không thấy lưu lượng của máy khác trong cùng mạng. Trong mạng dùng switch, mỗi cổng chỉ nhận khung gửi cho nó, cộng các khung quảng bá và đa hướng. Chế độ promiscuous trong Wireshark chỉ bảo card mạng đừng bỏ các khung không gửi cho mình, chứ không làm switch gửi thêm gì tới bạn.

Mạng Wi-Fi còn phức tạp hơn: card không dây ở chế độ thường chỉ đưa lên hệ điều hành khung của chính nó, đã được giải mã. Chế độ giám sát dành cho kỹ sư phân tích sóng vô tuyến là một chủ đề khác, không cần cho việc học giao thức và không nằm trong phạm vi bài này.

Đó là thiết kế đúng và cũng là ranh giới bạn nên giữ. Muốn quan sát một máy khác trong mạng do bạn quản lý, cách hợp lệ là bắt ngay trên máy đó, hoặc dùng tính năng sao chép cổng của switch do chính bạn quản trị.

Ba khung trên màn hình chính

Sau khi bấm bắt đầu, màn hình chia thành ba khung. Khung trên là danh sách gói: mỗi dòng một gói với số thứ tự, thời gian, địa chỉ nguồn, địa chỉ đích, giao thức cao nhất Wireshark nhận ra, độ dài và cột Info tóm tắt nội dung. Màu nền của dòng do quy tắc tô màu quyết định, ví dụ các gói TCP có vấn đề được tô màu đậm để dễ thấy.

Khung giữa là chi tiết của gói đang chọn, xếp theo tầng từ dưới lên: dòng Frame (thông tin bắt được như thời điểm, độ dài), rồi Ethernet II với địa chỉ MAC nguồn và đích, Internet Protocol với địa chỉ IP, TTL, cờ phân mảnh, rồi TCP hoặc UDP với cổng, số thứ tự, cờ, và cuối cùng là giao thức ứng dụng. Mỗi dòng mở ra được để xem từng trường. Đây chính là mô hình đóng gói trong giáo trình, được bày ra trước mắt.

Khung dưới là dữ liệu thô dạng thập lục phân kèm ký tự tương ứng. Bấm vào một trường ở khung giữa, các byte tương ứng ở khung dưới được tô sáng, giúp bạn thấy trường đó nằm ở byte thứ bao nhiêu và dài bao nhiêu. Cột thời gian mặc định tính theo giây kể từ gói đầu tiên; có thể đổi sang thời gian kể từ gói trước trong menu hiển thị, rất có ích khi đo khoảng chờ giữa câu hỏi và câu trả lời.

Bộ lọc bắt và bộ lọc hiển thị: hai thứ khác nhau

Người mới hay nhầm vì cả hai đều gọi là "bộ lọc". Thực tế chúng dùng hai cú pháp khác nhau và tác dụng ở hai thời điểm khác nhau.

Đặc điểmBộ lọc bắt (capture filter)Bộ lọc hiển thị (display filter)
Đặt khi nàoTrước khi bắt đầu bắtBất cứ lúc nào, kể cả khi mở tệp cũ
Tác dụngGói không khớp bị bỏ, không bao giờ được ghiChỉ ẩn gói không khớp, dữ liệu vẫn còn đủ
Cú phápCú pháp BPF giống tcpdumpCú pháp riêng của Wireshark theo tên trường
Ví dụ giả địnhhost 192.168.1.20 and port 53ip.addr == 192.168.1.20 && dns
Khi nào nên dùngMạng rất bận, cần giới hạn dung lượng tệpHầu hết trường hợp học và chẩn đoán

Lời khuyên cho người mới: bắt rộng, lọc sau. Bộ lọc bắt sai có thể bỏ mất đúng gói bạn cần, và không có cách lấy lại. Bộ lọc hiển thị thì sửa bao nhiêu lần cũng được. Khi gõ bộ lọc hiển thị, ô nhập chuyển xanh lá nếu cú pháp đúng, đỏ nếu sai.

Hai cú pháp này không thay thế nhau: gõ port 53 vào ô bộ lọc hiển thị sẽ báo đỏ, vì cú pháp hiển thị cần viết udp.port == 53 || tcp.port == 53.

Những bộ lọc hiển thị dùng nhiều nhất

Danh sách dưới đây đủ cho phần lớn bài thực hành và tình huống chẩn đoán. Địa chỉ và cổng là ví dụ giả định.

  • dns, arp, icmp, http, tls: chỉ hiện gói của giao thức đó.
  • ip.addr == 192.168.1.20: gói có địa chỉ này ở nguồn hoặc đích; dùng ip.src hoặc ip.dst nếu chỉ muốn một chiều.
  • tcp.port == 443: gói TCP có cổng 443 ở một trong hai đầu.
  • tcp.flags.syn == 1 && tcp.flags.ack == 0: chỉ gói SYN mở đầu kết nối, hữu ích để đếm số kết nối mới.
  • tcp.analysis.flags: mọi gói TCP mà Wireshark đánh dấu có vấn đề như truyền lại, trùng ACK, cửa sổ bằng 0.
  • dns.flags.rcode != 0: các câu trả lời DNS có lỗi, như tên không tồn tại hoặc máy chủ thất bại.
  • tls.handshake.type == 1: gói Client Hello mở đầu bắt tay TLS, nơi có trường SNI cho biết tên máy chủ cần tới.
  • !(arp || dns): loại bớt các gói ồn để dễ nhìn phần còn lại.

Mẹo nhanh: bấm chuột phải vào một trường bất kỳ ở khung chi tiết, chọn áp dụng làm bộ lọc. Wireshark tự viết biểu thức cho bạn, vừa nhanh vừa giúp học tên trường.

Bốn thao tác giúp hiểu nhanh một tệp bắt gói

Follow Stream. Bấm chuột phải vào một gói TCP, chọn đi theo luồng TCP. Wireshark ghép các đoạn của cả cuộc trao đổi thành một cửa sổ, tô hai màu cho hai chiều, đồng thời áp bộ lọc chỉ giữ luồng đó. Với HTTP không mã hoá, bạn đọc được nguyên yêu cầu và phản hồi; với TLS, bạn chỉ thấy dữ liệu đã mã hoá.

Statistics, Conversations. Bảng liệt kê các cặp máy trao đổi với nhau, số gói, số byte, thời lượng. Sắp xếp theo byte để biết ai đang dùng nhiều băng thông nhất trong khoảng thời gian bắt.

Statistics, Protocol Hierarchy. Cây tỉ lệ các giao thức trong tệp. Nhìn một lần là biết lưu lượng chủ yếu là gì, và có giao thức lạ nào cần chú ý.

Analyze, Expert Information. Cửa sổ gom mọi cảnh báo và lỗi mà các bộ giải mã phát hiện, xếp theo mức độ: gói dị dạng, truyền lại, kết nối bị đặt lại, phản hồi lỗi của giao thức ứng dụng. Với một tệp vài chục nghìn gói, đây là điểm khởi đầu tốt để biết nên nhìn vào đâu trước. Đừng hoảng khi thấy nhiều cảnh báo: một số mục như gói giữ kết nối hay trùng ACK lẻ tẻ là chuyện thường của mạng thật. Điều cần tìm là cảnh báo tập trung vào một luồng hoặc một khoảng thời gian trùng với lúc người dùng báo lỗi.

Lưu tệp, chia sẻ và giải mã lưu lượng của chính bạn

Wireshark lưu mặc định ở định dạng pcapng, có thể chứa nhiều giao diện và chú thích. Định dạng pcap cũ hơn được nhiều công cụ đọc hơn, như tcpdump trên máy chủ. Khi cần gửi tệp cho người khác xem, hãy nhớ tệp chứa mọi thứ đi qua card mạng trong thời gian bắt: các truy vấn DNS cho biết bạn vào trang nào, cookie của trang không mã hoá, địa chỉ của các thiết bị trong nhà. Dùng chức năng xuất các gói đã lọc để chỉ gửi phần cần thiết, và xoá tệp khi không còn dùng.

Lưu lượng HTTPS hiện ra dưới dạng TLS đã mã hoá, đúng như thiết kế. Với chính trình duyệt trên máy bạn, có một cách hợp lệ để giải mã phục vụ học tập: nhiều trình duyệt hỗ trợ ghi khoá phiên ra tệp khi biến môi trường SSLKEYLOGFILE được đặt, và Wireshark đọc tệp đó trong phần cài đặt giao thức TLS để giải mã. Cách này chỉ áp dụng cho phiên do chính máy bạn tạo ra, vì khoá nằm trên máy bạn.

Tệp khoá phiên nhạy cảm như mật khẩu: ai có nó cùng tệp bắt gói là đọc được toàn bộ phiên duyệt web của bạn. Tắt biến môi trường sau khi thực hành xong và xoá tệp khoá. Tuyệt đối không dùng kỹ thuật này hay bất kỳ cách nào khác để đọc lưu lượng của người khác.

Câu hỏi thường gặp

Wireshark có bắt được mật khẩu Wi-Fi hay tin nhắn của người khác không?

Wireshark chỉ ghi lại gói tin mà card mạng của bạn nhận được, và phần lớn lưu lượng ngày nay đã được mã hoá. Quan trọng hơn, dùng bất kỳ công cụ nào để thu lưu lượng của người khác khi không được phép là vi phạm quyền riêng tư và pháp luật.

Vì sao cột Length lớn hơn 1500 byte dù MTU chỉ 1500?

Card mạng hiện đại thường gộp hoặc chia gói ngay trong phần cứng để giảm tải cho bộ xử lý. Wireshark bắt ở tầng hệ điều hành trước khi card chia nhỏ, nên thấy những gói lớn bất thường. Đây là hiện tượng bình thường khi bắt trên chính máy gửi.

Wireshark có làm chậm máy không?

Khi lưu lượng lớn và bắt lâu, Wireshark tốn nhiều bộ nhớ vì giữ mọi gói để hiển thị. Với lần bắt dài, dùng dumpcap hoặc tcpdump để ghi ra tệp, chia tệp theo dung lượng, rồi mở từng phần bằng Wireshark.

Có nên học thuộc cú pháp bộ lọc không?

Không cần. Nhớ vài bộ lọc cơ bản, phần còn lại dùng thao tác áp dụng trường làm bộ lọc và ô gợi ý tự hoàn thành. Dần dần bạn sẽ nhớ tên trường của các giao thức hay gặp.

Bắt gói trên điện thoại được không?

Wireshark chạy trên máy tính. Muốn xem lưu lượng của điện thoại của chính bạn, có thể cho điện thoại đi qua một máy tính bạn quản lý, ví dụ dùng máy tính làm điểm phát, rồi bắt trên giao diện đó.

Tệp pcap lấy trên mạng về có an toàn để mở không?

Tệp bắt gói có thể được tạo ra để khai thác lỗi trong các bộ giải mã giao thức. Chỉ mở tệp từ nguồn tin cậy, cập nhật Wireshark thường xuyên và không chạy Wireshark bằng quyền quản trị.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138