dig và nslookup là hai lệnh hỏi DNS trực tiếp từ dòng lệnh: bạn đưa một tên miền và loại bản ghi, chúng gửi câu hỏi tới một máy chủ DNS và in ra câu trả lời nguyên vẹn. Khác với trình duyệt chỉ báo "không tìm thấy trang", hai lệnh này cho thấy ai đã trả lời, câu trả lời có thẩm quyền hay chỉ lấy từ bộ nhớ đệm, còn sống bao lâu, và lỗi thuộc loại nào.
Bài này tập trung vào việc đọc kết quả để chẩn đoán, không lặp lại phần giải thích các loại bản ghi. Bạn sẽ đi qua từng phần trong kết quả dig, ý nghĩa các cờ, những điểm nslookup hiển thị khác, cách hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền để bỏ qua bộ nhớ đệm, và cách dùng chế độ lần theo để thấy toàn bộ chuỗi phân giải. dig thường có sẵn trên macOS, trên Linux nằm trong gói tiện ích DNS tuỳ bản phân phối; Windows có sẵn nslookup và lệnh PowerShell Resolve-DnsName. Hãy kiểm tên gói và tuỳ chọn trên phiên bản hệ điều hành bạn dùng.
Cấu trúc một kết quả dig
Gõ dig kèm một tên miền, bạn nhận khoảng hai chục dòng chia thành các khối. Thoạt nhìn rối, nhưng mỗi khối trả lời một câu hỏi riêng.
- Dòng đầu tiên ghi phiên bản dig và câu lệnh bạn vừa gõ, giúp bạn nhớ đã hỏi gì khi lưu kết quả lại.
- HEADER có opcode (thường là QUERY), status (mã trạng thái, quan trọng nhất), id (mã định danh câu hỏi) và dòng flags cùng số bản ghi trong từng phần.
- OPT PSEUDOSECTION xuất hiện khi dùng phần mở rộng EDNS, cho biết kích thước gói UDP mà hai bên chấp nhận và cờ do nếu có yêu cầu dữ liệu DNSSEC.
- QUESTION SECTION chép lại câu hỏi: tên, lớp (gần như luôn là IN) và loại bản ghi.
- ANSWER SECTION là câu trả lời: mỗi dòng gồm tên, TTL tính bằng giây, lớp, loại và giá trị.
- AUTHORITY SECTION liệt kê máy chủ có thẩm quyền cho vùng liên quan, hoặc bản ghi SOA khi tên không tồn tại.
- ADDITIONAL SECTION chứa thông tin kèm theo, ví dụ địa chỉ của các máy chủ tên vừa nêu.
- Phần cuối ghi Query time, SERVER (máy chủ đã trả lời, kèm cổng 53 và giao thức), thời điểm hỏi và kích thước gói nhận về.
Khi chỉ cần giá trị, thêm +short để dig in mỗi câu trả lời một dòng. Khi cần đọc cho kỹ, dùng bản đầy đủ: phần lớn manh mối chẩn đoán nằm ở HEADER và dòng SERVER mà bản rút gọn bỏ đi.
Mã trạng thái và các cờ trong HEADER
Hai thứ bạn nên nhìn đầu tiên là status và flags. Bảng dưới gom những giá trị gặp nhiều nhất khi chẩn đoán.
| Giá trị | Loại | Ý nghĩa khi chẩn đoán |
|---|---|---|
| NOERROR | Trạng thái | Hỏi thành công. Nếu ANSWER rỗng nghĩa là tên tồn tại nhưng không có bản ghi loại bạn hỏi |
| NXDOMAIN | Trạng thái | Tên miền không tồn tại theo máy chủ trả lời |
| SERVFAIL | Trạng thái | Máy chủ phân giải không lấy được câu trả lời: máy chủ có thẩm quyền không đáp, cấu hình vùng hỏng, hoặc kiểm DNSSEC thất bại |
| REFUSED | Trạng thái | Máy chủ từ chối trả lời, thường vì không phục vụ phân giải đệ quy cho địa chỉ của bạn |
| qr | Cờ | Gói là câu trả lời, luôn có trong kết quả nhận về |
| rd / ra | Cờ | Bạn yêu cầu đệ quy / máy chủ đồng ý làm đệ quy |
| aa | Cờ | Câu trả lời đến từ máy chủ có thẩm quyền của vùng, không phải từ bộ nhớ đệm |
| ad | Cờ | Máy chủ phân giải xác nhận dữ liệu đã qua kiểm chữ ký DNSSEC |
| tc | Cờ | Câu trả lời bị cắt vì quá lớn với UDP; dig sẽ tự hỏi lại qua TCP |
Phân biệt NXDOMAIN với NOERROR có ANSWER rỗng là bài học cơ bản nhưng hay bị bỏ qua. Ví dụ giả định: bạn hỏi bản ghi AAAA của một tên và nhận NOERROR, ANSWER bằng 0. Tên đó tồn tại, chỉ là chưa có địa chỉ IPv6. Nếu nhận NXDOMAIN, chính cái tên không tồn tại, có thể do gõ sai hoặc vùng chưa được tạo bản ghi.
SERVFAIL thì nên thử lại với một máy chủ phân giải khác và với tuỳ chọn +cd (tắt kiểm DNSSEC). Nếu tắt kiểm mà có câu trả lời, nguyên nhân rất có thể là chữ ký DNSSEC của vùng bị hỏng hoặc hết hạn.
nslookup hiển thị khác gì và vì sao vẫn đáng dùng
nslookup có mặt sẵn trên Windows, nên nhiều khi đó là công cụ duy nhất bạn có trong tay. Gõ nslookup kèm tên miền, hai dòng đầu cho biết máy chủ DNS nó đang hỏi và địa chỉ của máy chủ đó. Tiếp theo là dòng Non-authoritative answer, tương đương việc thiếu cờ aa trong dig: câu trả lời lấy từ máy chủ phân giải, không phải từ nguồn có thẩm quyền. Dòng này xuất hiện trong hầu hết lần hỏi thường ngày và không phải dấu hiệu lỗi.
Muốn hỏi loại bản ghi khác, bạn thêm tuỳ chọn kiểu -type=mx hoặc vào chế độ tương tác rồi gõ set type=mx. Muốn hỏi một máy chủ cụ thể, đặt địa chỉ máy chủ sau tên miền. Trong chế độ tương tác, lệnh set debug in thêm phần đầu gói và các phần trả lời, gần với kết quả đầy đủ của dig.
Điểm cần nhớ là nslookup trên Windows không đi qua đúng con đường phân giải mà trình duyệt dùng. Nó hỏi thẳng máy chủ DNS, bỏ qua tệp hosts và bộ nhớ đệm của hệ điều hành. Vì vậy có lúc nslookup ra đúng địa chỉ mới trong khi trình duyệt vẫn vào địa chỉ cũ. Trên Windows, lệnh PowerShell Resolve-DnsName đi gần hơn với đường phân giải của hệ thống, và lệnh ipconfig /displaydns cho xem bộ nhớ đệm hiện có.
Hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền để bỏ qua bộ nhớ đệm
Khi vừa sửa bản ghi mà nhiều nơi vẫn thấy giá trị cũ, câu hỏi đầu tiên là: nguồn đã đúng chưa? Bạn trả lời bằng cách hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền của vùng.
- Tìm máy chủ có thẩm quyền: hỏi dig loại NS của tên miền gốc, ví dụ giả định dig example.com NS +short, và ghi lại một hai tên máy chủ trong danh sách.
- Hỏi thẳng máy chủ đó bằng cú pháp dấu @: dig @ns1.example.com shop.example.com A. Kiểm trong HEADER có cờ aa.
- Nếu câu trả lời có thẩm quyền đã là giá trị mới, nguồn đúng; những nơi còn thấy giá trị cũ đang dùng bộ nhớ đệm.
- Hỏi máy chủ phân giải mà bạn đang dùng, đọc TTL trong ANSWER. Con số này đếm ngược mỗi lần hỏi lại; khi về 0, máy chủ phân giải sẽ hỏi lại nguồn và nhận giá trị mới.
- Hỏi lần lượt tất cả máy chủ có thẩm quyền trong danh sách NS. Nếu chúng trả lời khác nhau, các máy chủ phụ chưa đồng bộ vùng; so số serial trong bản ghi SOA của từng máy để biết máy nào chậm.
Cách làm này giải thích thứ mà người ta quen gọi là "chờ DNS lan truyền". Thực ra không có gì lan truyền: các máy chủ phân giải trên khắp nơi chỉ giữ bản sao cũ cho đến khi TTL hết hạn. Muốn đổi nhanh, hạ TTL xuống thấp vài giờ trước khi đổi bản ghi.
Chế độ +trace: tự đi lại con đường của máy chủ phân giải
Tuỳ chọn +trace bảo dig không nhờ máy chủ phân giải làm hộ mà tự đi từng bước như một máy chủ phân giải đệ quy. Kết quả in thành các khối. Khối đầu là danh sách máy chủ gốc. Khối thứ hai là câu trả lời của một máy chủ gốc, chỉ đường tới các máy chủ của tên miền cấp cao nhất như vn hay com. Khối thứ ba là câu trả lời của máy chủ tên miền cấp cao nhất, chỉ đường tới máy chủ có thẩm quyền của vùng. Khối cuối là câu trả lời thật sự.
Mỗi khối kết thúc bằng một dòng cho biết máy chủ nào đã trả lời và mất bao lâu. Đọc theo thứ tự đó, bạn thấy ngay khâu nào hỏng. Ví dụ giả định: tới khối của tên miền cấp cao nhất vẫn bình thường, nhưng bản ghi NS được chỉ tới trỏ về những máy chủ không trả lời; đó là lỗi ủy quyền, hay xảy ra khi đổi nhà cung cấp DNS mà quên cập nhật NS tại nơi quản lý tên miền.
Một chi tiết kỹ thuật: dig vẫn dùng máy chủ phân giải cục bộ để lấy danh sách máy chủ gốc ở bước đầu và có thể để phân giải địa chỉ của các máy chủ tên ở giữa. Nếu mạng của bạn chặn truy vấn DNS ra ngoài và ép mọi truy vấn qua một máy chủ nội bộ, chế độ trace có thể dừng giữa chừng. Đó là đặc điểm của mạng bạn đang đứng, không phải lỗi của tên miền.
Những tình huống chẩn đoán điển hình
Trang web vào được ở mạng này, không vào được ở mạng kia. Hỏi cùng một tên ở hai máy chủ phân giải khác nhau, so ANSWER và TTL. Nếu kết quả khác nhau, một bên đang giữ bản sao cũ hoặc bị can thiệp; nếu giống nhau, vấn đề không nằm ở DNS.
dig trả lời đúng nhưng ứng dụng vẫn lỗi. Kiểm tệp hosts trên máy và bộ nhớ đệm của hệ điều hành, vì dig bỏ qua cả hai. Trên nhiều bản Linux hiện nay, phân giải đi qua một dịch vụ cục bộ nghe ở địa chỉ vòng lặp; hỏi thẳng địa chỉ đó để so.
Truy vấn bị chậm thất thường. Nhìn Query time qua nhiều lần hỏi. Lần đầu lâu, lần sau gần 0 ms là bình thường vì lần sau trúng bộ nhớ đệm. Lần nào cũng lâu thì máy chủ phân giải hoặc máy chủ có thẩm quyền đang chậm.
Cần biết một địa chỉ IP ứng với tên nào. Dùng dig -x kèm địa chỉ để hỏi bản ghi PTR. Nhiều địa chỉ không có PTR, và tên trả về do chủ dải địa chỉ đặt, không nhất thiết khớp tên miền của dịch vụ.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao dig báo connection timed out; no servers could be reached?
dig gửi câu hỏi nhưng không nhận được trả lời từ máy chủ nào. Nguyên nhân thường là sai địa chỉ máy chủ sau dấu @, tường lửa chặn cổng 53, hoặc mạng hiện tại không cho truy vấn DNS ra ngoài. Thử hỏi máy chủ phân giải mặc định của máy để so sánh.
dig dùng UDP hay TCP?
Mặc định là UDP cổng 53. Khi câu trả lời quá lớn và có cờ tc, dig tự hỏi lại bằng TCP. Bạn có thể ép dùng TCP bằng tuỳ chọn +tcp để kiểm máy chủ có phục vụ DNS qua TCP hay không, điều mà chuẩn hiện hành yêu cầu.
TTL trong kết quả dig giảm dần mỗi lần hỏi là sao?
Bạn đang nhận câu trả lời từ bộ nhớ đệm của máy chủ phân giải; nó trừ thời gian đã trôi qua khỏi TTL gốc. Hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền sẽ luôn thấy TTL đầy đủ như trong cấu hình vùng.
Có thể dùng dig để kiểm tra DNS qua HTTPS không?
Một số bản dig mới có tuỳ chọn gửi truy vấn qua HTTPS hoặc TLS, nhưng không phải bản nào cũng được biên dịch kèm tính năng này. Kiểm trang trợ giúp của dig trên máy bạn; nếu không có, cần công cụ khác chuyên cho các giao thức đó.
Kết quả dig có cờ ad nghĩa là tên miền an toàn?
Không. Cờ ad chỉ nói máy chủ phân giải đã kiểm chữ ký DNSSEC và dữ liệu không bị sửa trên đường đi. Nó không nói gì về việc trang web đằng sau có đáng tin hay không.
Nên dùng dig hay nslookup?
Nếu có dig, dig cho kết quả đầy đủ và dễ đọc hơn khi chẩn đoán. nslookup vẫn hữu ích trên máy Windows không cài thêm gì. Quan trọng là biết mỗi lệnh hỏi ai và bỏ qua những lớp nào của hệ thống phân giải.