tcpdump là công cụ bắt gói tin chạy hoàn toàn trên dòng lệnh, có sẵn hoặc cài nhanh trên hầu hết máy chủ Linux và cả macOS. Trên máy chủ không có giao diện đồ hoạ, đây là cách thường dùng nhất để biết gói tin có thật sự tới máy hay không, máy có trả lời hay không, và trả lời thế nào.
Cách dùng điển hình là bắt trên máy chủ, ghi ra tệp, rồi tải tệp về máy tính để mở bằng Wireshark. Bài này hướng dẫn chọn giao diện, đọc một dòng kết quả, ký hiệu các cờ TCP, cú pháp bộ lọc, ghi tệp có giới hạn dung lượng, và cách không làm chính máy chủ của bạn quá tải. tcpdump cần quyền quản trị hoặc quyền bắt gói riêng; tuỳ chọn có thể khác giữa các phiên bản, hãy đọc trang trợ giúp trên máy. Chỉ bắt gói trên máy chủ và mạng bạn quản lý hoặc được giao nhiệm vụ rõ ràng; lưu lượng chứa dữ liệu của người dùng và phải được bảo vệ như dữ liệu cá nhân.
Những tuỳ chọn cần nhớ
tcpdump có rất nhiều tuỳ chọn, nhưng hơn chín phần mười công việc hằng ngày chỉ cần nhóm dưới đây.
- -D: liệt kê các giao diện có thể bắt. Trên máy chủ có nhiều card, máy ảo hoặc container, bước này giúp chọn đúng chỗ.
- -i kèm tên giao diện: bắt trên giao diện đó. Trên Linux, tên any bắt trên mọi giao diện cùng lúc, tiện khi chưa chắc gói đi qua đâu, nhưng khi đó không thấy phần đầu Ethernet thật.
- -n và -nn: không phân giải địa chỉ thành tên miền, và với -nn cũng không đổi số cổng thành tên dịch vụ. Nên dùng gần như luôn luôn: phân giải tên vừa chậm vừa tự tạo thêm truy vấn DNS làm rối kết quả.
- -c kèm một số: dừng sau khi bắt đủ số gói đó. Một lưới an toàn để không quên lệnh chạy mãi.
- -w kèm tên tệp: ghi gói thô ra tệp pcap thay vì in ra màn hình. -r đọc lại tệp đó.
- -s: độ dài tối đa bắt mỗi gói. Các bản mới mặc định bắt đủ cả gói; đặt nhỏ, ví dụ chỉ lấy phần đầu, khi bạn cần phân tích giao thức mà không muốn lưu nội dung người dùng.
- -v, -vv: in thêm chi tiết như TTL, độ dài, tổng kiểm. -A in nội dung dạng ký tự, -X in cả thập lục phân lẫn ký tự.
- -e: in thêm địa chỉ MAC, cần khi chẩn đoán ARP hoặc lỗi ở tầng liên kết.
Khi cần ghi tệp rồi mở bằng Wireshark, kết hợp -i, -nn, -w và một bộ lọc là đủ. Việc đọc chi tiết để sau, trên máy tính có giao diện đồ hoạ.
Đọc một dòng kết quả của tcpdump
Một dòng in ra cho gói TCP có dạng sau (ví dụ giả định, địa chỉ thuộc các dải dành cho tài liệu): thời điểm 10:15:02.418230, chữ IP, địa chỉ và cổng nguồn 192.0.2.10.51514, dấu lớn hơn, địa chỉ và cổng đích 198.51.100.20.443, dấu hai chấm, rồi Flags [S], số thứ tự, kích thước cửa sổ, danh sách tuỳ chọn TCP và độ dài dữ liệu. Lưu ý tcpdump ghép cổng vào sau địa chỉ bằng dấu chấm, không phải dấu hai chấm như cách viết thông thường.
Trong danh sách tuỳ chọn TCP của gói mở kết nối, bạn thường thấy mss (kích thước đoạn tối đa mà bên gửi muốn nhận), sackOK (cho phép báo nhận chọn lọc), TS (dấu thời gian) và wscale (hệ số nhân cửa sổ). Các tuỳ chọn này chỉ thương lượng một lần ở bắt tay, nên muốn phân tích kỹ một kết nối, bạn cần bắt từ trước khi nó bắt đầu.
Mặc định, sau gói đầu tiên của một luồng, tcpdump in số thứ tự và số báo nhận dạng tương đối để dễ đọc. Tuỳ chọn -S buộc in số tuyệt đối, hữu ích khi đối chiếu với tệp bắt ở đầu bên kia. Với UDP, dòng in ngắn hơn, chỉ có địa chỉ, cổng và độ dài; với các giao thức tcpdump hiểu như DNS, nó in thêm tóm tắt nội dung, ví dụ loại bản ghi được hỏi và mã định danh truy vấn.
Ký hiệu cờ TCP trong ngoặc vuông
tcpdump viết gọn các cờ TCP bằng một ký tự, dấu chấm đại diện cho ACK. Đây là phần bạn sẽ đọc nhiều nhất.
| Ký hiệu | Cờ được bật | Thường gặp khi |
|---|---|---|
| [S] | SYN | Gói đầu tiên của bắt tay, khách xin mở kết nối |
| [S.] | SYN và ACK | Máy chủ đồng ý mở kết nối |
| [.] | Chỉ ACK | Gói thứ ba của bắt tay, hoặc báo nhận dữ liệu |
| [P.] | PSH và ACK | Gói mang dữ liệu, đề nghị chuyển ngay lên ứng dụng |
| [F.] | FIN và ACK | Một bên muốn đóng chiều gửi của mình |
| [R] hoặc [R.] | RST | Từ chối hoặc huỷ ngang kết nối |
Chỉ với cột này, bạn đã chẩn đoán được nhiều tình huống. Thấy [S] đi ra liên tục mà không có [S.] quay về: gói SYN không tới được hoặc trả lời bị chặn. Thấy [S] rồi [R.] ngay lập tức: máy đích nhận được nhưng không có dịch vụ nào nghe ở cổng đó. Thấy bắt tay xong, khách gửi [P.] rồi không bao giờ nhận dữ liệu về: kết nối thông nhưng ứng dụng phía máy chủ không phản hồi.
Cờ thứ tự xuất hiện của SYN, SYN-ACK, ACK chính là bắt tay ba bước. Khi cả hai bên đóng, bạn thường thấy hai cặp [F.] và [.], đôi khi gộp lại còn ba gói khi một bên gửi FIN kèm luôn báo nhận.
Viết bộ lọc theo cú pháp BPF
Theo địa chỉ. host 192.0.2.10 lấy gói có địa chỉ này ở nguồn hoặc đích; src host và dst host giới hạn một chiều; net 192.0.2.0/24 lấy cả một mạng con.
Theo cổng và giao thức. port 53, tcp port 443, udp, icmp, arp. Có thể dùng portrange cho một dải cổng.
Kết hợp. Dùng and, or, not và ngoặc đơn. Khi có ngoặc, đặt cả biểu thức trong dấu nháy đơn để shell không hiểu nhầm, ví dụ giả định lọc host 192.0.2.10 và (port 80 hoặc port 443).
Loại trừ phiên SSH của chính bạn. Khi bắt trên máy chủ qua SSH, thêm not port 22. Nếu không, mỗi dòng tcpdump in ra lại tạo thêm gói SSH để gửi dòng đó về màn hình bạn, và màn hình bị tràn bởi chính lưu lượng của nó.
Lọc theo cờ. Biểu thức như tcp[tcpflags] & tcp-syn != 0 lấy mọi gói có cờ SYN, hữu ích để đếm kết nối mới mà không ghi toàn bộ dữ liệu. Thêm điều kiện cờ ACK bằng 0 để chỉ lấy gói SYN đầu tiên.
Kiểm bộ lọc trước khi chạy lâu. Chạy với -c 20 để xem bộ lọc có bắt đúng thứ bạn cần không, rồi mới ghi tệp dài. Cú pháp này giống hệt ô bộ lọc bắt của Wireshark, nên học một lần dùng được cả hai nơi.
Ghi tệp an toàn trên máy chủ đang chạy thật
Bắt gói trên máy chủ sản xuất cần cẩn thận: tệp có thể làm đầy ổ đĩa, và dữ liệu bắt được là dữ liệu của người dùng.
- Xác định rõ câu hỏi cần trả lời và viết bộ lọc hẹp nhất có thể, ví dụ chỉ một địa chỉ khách và một cổng.
- Chọn nơi ghi có đủ chỗ trống, không phải phân vùng chứa cơ sở dữ liệu hoặc nhật ký hệ thống.
- Dùng ghi xoay vòng: -C giới hạn dung lượng mỗi tệp tính bằng triệu byte, -W giới hạn số tệp; khi đủ, tcpdump ghi đè tệp cũ nhất. Hoặc dùng -G để chia tệp theo số giây.
- Chạy trong một phiên không bị ngắt khi mất kết nối SSH, đặt giới hạn số gói hoặc thời gian, và ghi lại thời điểm bắt đầu để đối chiếu với nhật ký ứng dụng.
- Tái hiện sự cố trong lúc đang bắt, rồi dừng bằng Ctrl+C. tcpdump in số gói đã bắt và số gói bị nhân bỏ; số bị bỏ khác 0 nghĩa là bộ lọc quá rộng hoặc máy quá tải.
- Chuyển tệp về máy phân tích qua kênh mã hoá, mở bằng Wireshark, và xoá tệp trên máy chủ khi xong.
Tệp bắt gói phải được đối xử như dữ liệu nhạy cảm: hạn chế người được đọc, không đính kèm vào phiếu hỗ trợ công khai, không giữ lâu hơn cần thiết.
tcpdump hay Wireshark: dùng cái nào lúc nào
Hai công cụ dùng chung nền tảng đọc gói và cú pháp bộ lọc bắt, nên chúng bổ trợ nhau chứ không cạnh tranh. tcpdump nhẹ, chạy được qua SSH, không cần giao diện, phù hợp để bắt trên máy chủ, thiết bị nhúng, container. Nó cũng đủ cho những câu hỏi nhanh: gói có tới không, có trả lời không, cờ gì.
Wireshark mạnh ở phần đọc: hiểu hàng nghìn giao thức đến từng trường, tự ghép luồng, tự đánh dấu truyền lại, vẽ đồ thị thời gian khứ hồi. Khi câu hỏi là "vì sao chậm" hay "bên nào làm hỏng cuộc trao đổi", bạn sẽ cần nó. Có cả công cụ dòng lệnh tshark đi kèm Wireshark, dùng được bộ lọc hiển thị của Wireshark trên máy không có giao diện, nếu được phép cài thêm phần mềm lên máy chủ.
Với những câu hỏi thật nhanh trên máy chủ, đọc trực tiếp dòng in ra của tcpdump thường đã đủ, không cần chuyển tệp. Ví dụ giả định: người dùng báo không gửi được thư; bạn bắt riêng cổng gửi thư trong một phút, thấy gói SYN từ khách tới mà không có SYN-ACK nào đi ra. Câu trả lời đã rõ: dịch vụ không nghe hoặc tường lửa trên chính máy chủ đang chặn, không cần mở Wireshark.
Quy trình phổ biến của người vận hành là: tcpdump trên máy chủ với bộ lọc hẹp và ghi xoay vòng, tải tệp về, phân tích bằng Wireshark. Bắt ở cả hai đầu kết nối cùng lúc, nếu bạn quản lý cả hai, là cách mạnh nhất để biết gói bị mất ở đâu: gói có mặt ở tệp bên gửi mà vắng ở tệp bên nhận thì đã mất trên đường.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao tcpdump báo không có quyền?
Bắt gói cần quyền đọc trực tiếp từ giao diện mạng, thường chỉ người dùng quản trị có. Bạn có thể chạy với quyền quản trị cho từng lần, hoặc nhờ người quản trị cấp quyền bắt gói riêng cho chương trình theo chính sách của tổ chức.
tcpdump có bắt được lưu lượng trong container không?
Có, nếu bạn chọn đúng giao diện. Mỗi container thường có một giao diện ảo phía máy chủ nối với cầu mạng; bắt trên giao diện đó hoặc trên cầu mạng sẽ thấy lưu lượng của container. Tên giao diện tuỳ công cụ quản lý container bạn dùng.
Tệp pcap do tcpdump ghi có mở được trên Windows không?
Được. Định dạng pcap là chuẩn chung, không phụ thuộc hệ điều hành nơi tệp được tạo ra. Wireshark trên Windows, macOS hay Linux đều mở được tệp pcap do tcpdump tạo ra, vì định dạng này là chuẩn chung giữa các công cụ.
Bắt gói có làm chậm máy chủ không?
Bắt với bộ lọc hẹp tốn rất ít tài nguyên. Bắt toàn bộ lưu lượng trên máy chủ bận và in ra màn hình có thể tốn đáng kể bộ xử lý và gây mất gói trong chính tệp bắt. Ghi ra tệp thay vì in, và lọc chặt.
Vì sao tổng kiểm TCP trong tệp bắt báo sai?
Khi bắt trên chính máy gửi, card mạng thường tự tính tổng kiểm sau khi gói đã đi qua điểm bắt, nên tcpdump hoặc Wireshark thấy giá trị chưa điền. Đây không phải lỗi mạng; bắt ở máy nhận hoặc trên đường sẽ thấy tổng kiểm đúng.
Có nên để tcpdump chạy liên tục để phòng khi có sự cố?
Chỉ khi có chính sách rõ ràng về lưu trữ, quyền truy cập và thời hạn xoá, vì tệp chứa dữ liệu người dùng. Với nhu cầu giám sát lâu dài, số liệu tổng hợp về lưu lượng thường đủ và an toàn hơn ghi gói đầy đủ.