GiaoThuc.comGiao Thức
Công cụ quan sát và chẩn đoán mạng

Traceroute và tracert hoạt động thế nào: đọc từng chặng, dấu sao và độ trễ tăng vọt

Traceroute lợi dụng TTL để lộ từng bộ định tuyến trên đường đi. Cách đọc từng chặng, dấu sao, độ trễ nhảy vọt ở giữa và những bẫy làm bạn kết luận sai.

Wide shot of a university networking lab in Da Nang, rows of switches with blinking lights, a lecturer and two students pointing at a blank monitor, cool blue light

Traceroute cho bạn danh sách các bộ định tuyến mà gói tin đi qua trên đường tới đích, kèm thời gian phản hồi của từng chặng. Nó làm được điều đó bằng một mẹo rất gọn: cố tình gửi gói có TTL nhỏ để bộ định tuyến thứ nhất, thứ hai, thứ ba lần lượt huỷ gói và báo lỗi về, qua đó tự lộ địa chỉ của mình.

Hình dung bạn gửi một lá thư kèm lời dặn "đi qua một bưu cục thì trả thư về", rồi một lá dặn "qua hai bưu cục thì trả về", cứ thế cho tới khi thư tới tay người nhận. Mỗi lá thư trả về cho bạn biết tên một bưu cục. Bài này giải thích cơ chế, khác biệt giữa traceroute trên Linux, macOS và tracert trên Windows, cách đọc dấu sao và độ trễ nhảy vọt, và lý do vì sao kết quả traceroute hay bị đọc sai. Chỉ chạy tới đích bạn có quyền kiểm tra hoặc dịch vụ công cộng; tuỳ chọn có thể khác theo phiên bản, hãy xem trợ giúp trên máy bạn.

Cơ chế: TTL tăng dần và thông báo Time Exceeded

Mỗi bộ định tuyến chuyển tiếp gói IPv4 đều trừ trường TTL đi 1, và khi TTL chạm 0, bộ định tuyến huỷ gói rồi gửi về nguồn một thông báo ICMP loại 11, Time Exceeded. Traceroute lợi dụng đúng hành vi đó. Nó gửi lượt gói đầu tiên với TTL bằng 1: bộ định tuyến đầu tiên huỷ và báo về, thế là bạn biết địa chỉ chặng một. Lượt tiếp theo TTL bằng 2, lộ chặng hai, và cứ tăng như vậy.

Khi gói cuối cùng tới được máy đích, máy đích không gửi Time Exceeded mà trả lời theo kiểu khác, và traceroute biết là đã tới nơi. Mặc định mỗi chặng được thử ba lần, nên bạn thấy ba cột thời gian trên mỗi dòng. Số chặng tối đa mặc định thường là 30, đủ cho hầu hết đường đi trên Internet.

Một điểm quan trọng: thời gian ghi trên mỗi dòng là thời gian khứ hồi từ máy bạn tới bộ định tuyến đó rồi quay về, bao gồm cả thời gian bộ định tuyến ấy tự tạo ra thông báo ICMP. Việc tạo thông báo lỗi là việc phụ của thiết bị mạng, được xử lý bằng bộ xử lý chung chứ không phải phần cứng chuyển tiếp chuyên dụng. Chi tiết nhỏ này giải thích phần lớn các hiện tượng khó hiểu ở các mục sau.

Traceroute trên Linux, macOS khác tracert trên Windows ở đâu

Cùng ý tưởng TTL tăng dần, nhưng loại gói thăm dò mỗi bên gửi đi lại khác nhau, và điều đó ảnh hưởng tới việc tường lửa có cho qua hay không.

Đặc điểmtracert (Windows)traceroute (Linux, macOS)
Gói thăm dò mặc địnhICMP Echo RequestGói UDP tới cổng cao, bắt đầu từ 33434 và tăng dần
Dấu hiệu đã tới đíchMáy đích trả Echo ReplyMáy đích trả ICMP Port Unreachable vì không có dịch vụ ở cổng đó
Đổi loại góiKhông đổi đượcThường có tuỳ chọn -I để dùng ICMP, -T để dùng TCP (cần quyền quản trị)
Bỏ phân giải tênTuỳ chọn -dTuỳ chọn -n
Thời gian chờ mặc định mỗi lần thửKhoảng 4 giâyKhoảng 5 giây ở nhiều bản

Vì loại gói khác nhau, cùng một đích có thể cho kết quả khác nhau: tường lửa trước máy chủ chặn UDP lạ thì traceroute trên Linux dừng ở dấu sao, còn tracert trên Windows lại đi tới nơi, hoặc ngược lại. Với máy chủ web, thăm dò bằng TCP tới cổng 443 thường đi xa nhất vì tường lửa phải mở cổng đó cho khách truy cập.

Tuỳ chọn -n hoặc -d đáng dùng thường xuyên: phân giải ngược từng địa chỉ thành tên làm lệnh chạy chậm hơn nhiều, và khi DNS ngược của một chặng hỏng, bạn phải chờ hết thời gian chờ chỉ để có một cái tên.

Đọc một kết quả mẫu từ đầu tới cuối

Lấy một ví dụ giả định chạy từ một máy tính ở nhà: chặng 1 là 192.168.1.1 với 1 ms, đó là bộ định tuyến trong nhà. Chặng 2 là một địa chỉ riêng kiểu 10.x hoặc 100.64.x với 3 ms, thường là thiết bị tập trung của nhà mạng; dải 100.64.0.0/10 được dành riêng cho NAT cấp nhà mạng. Chặng 3 đến 6 là các bộ định tuyến lõi trong nước với 5 đến 8 ms. Chặng 7 đột ngột lên 35 ms, các chặng sau giữ quanh 35 đến 37 ms tới đích.

Cách đọc đúng: bước nhảy từ 8 lên 35 ms ở chặng 7 và giữ nguyên tới cuối là dấu hiệu gói vừa đi qua một đoạn đường dài, có thể là tuyến cáp ra nước ngoài hoặc tuyến xuyên miền. Đó là độ trễ do khoảng cách, không phải lỗi. Ánh sáng trong cáp quang đi khoảng 200 nghìn ki-lô-mét mỗi giây, tức khoảng 5 micro giây cho mỗi ki-lô-mét một chiều; một tuyến vài nghìn ki-lô-mét đã góp vài chục mili giây khứ hồi.

Tên miền ngược của các chặng, nếu có, thường chứa gợi ý về thành phố hoặc loại giao diện mà nhà mạng tự đặt. Những gợi ý đó hữu ích nhưng không đáng tin tuyệt đối vì không có chuẩn nào bắt buộc và tên có thể đã cũ. Khi cần biết một địa chỉ thuộc mạng nào, tra số hiệu hệ tự trị và cơ sở dữ liệu đăng ký địa chỉ sẽ chắc hơn đoán từ tên.

Dấu sao và độ trễ nhảy vọt ở chặng giữa

Dấu sao ở một chặng, các chặng sau vẫn bình thường. Bộ định tuyến đó không gửi Time Exceeded, hoặc giới hạn tốc độ gửi, hoặc thông báo bị chặn trên đường về. Gói của bạn vẫn đi qua nó bình thường, bằng chứng là các chặng sau trả lời. Đây không phải lỗi.

Dấu sao từ một chặng tới hết danh sách. Có hai khả năng: đường thật sự đứt từ đó, hoặc tường lửa phía trước đích chặn loại gói thăm dò. Muốn phân biệt, thử đổi loại gói, ví dụ dùng TCP tới cổng dịch vụ, và thử kết nối thẳng tới dịch vụ. Nếu dịch vụ dùng được, đường không đứt.

Một chặng giữa có độ trễ cao vọt, các chặng sau lại thấp. Bộ định tuyến đó trả lời ICMP chậm vì ưu tiên việc chuyển tiếp, như đã nói ở phần cơ chế. Độ trễ của chặng sau thấp hơn chặng trước là bằng chứng rõ nhất rằng chặng trước không làm chậm gói đi qua nó.

Độ trễ tăng ở một chặng và giữ nguyên cao tới đích. Đây mới là tín hiệu đáng chú ý: hoặc đường truyền dài về địa lý, hoặc đoạn đó đang nghẽn. So sánh với lần đo vào giờ vắng giúp phân biệt hai trường hợp.

Ba cột thời gian của một chặng chênh nhau nhiều. Có thể có nhiều đường song song được cân bằng tải, mỗi gói thăm dò đi một lối. Một số bản traceroute in nhiều địa chỉ trên cùng một dòng khi ba lần thử nhận trả lời từ ba thiết bị khác nhau.

Những giới hạn làm traceroute không phải bức tranh đầy đủ

Traceroute rất hữu ích nhưng nó chỉ nhìn thấy những gì các thiết bị chịu nói ra. Trước khi kết luận về một đường truyền, bạn nên nhớ các giới hạn sau.

  • Chỉ thấy đường đi, không thấy đường về. Thông báo Time Exceeded quay về theo bảng định tuyến của mạng phía bên kia, có thể qua nhà mạng khác hẳn. Độ trễ cao ở một chặng có khi là do đường về từ chặng đó vòng xa.
  • Đường hầm che giấu chặng. Mạng lõi dùng MPLS hoặc đường hầm có thể khiến cả chục bộ định tuyến hiện ra như một chặng, hoặc biến mất khỏi danh sách.
  • Cân bằng tải làm danh sách lẫn lộn. Với traceroute kiểu cũ, các gói thăm dò đổi cổng nguồn hoặc cổng đích theo từng lần, nên có thể đi các nhánh khác nhau và tạo ra đường đi không có thật. Một số công cụ giữ nguyên các trường để gói đi cùng một nhánh.
  • Địa chỉ hiển thị là giao diện trả lời. Bộ định tuyến có nhiều giao diện và có thể báo về bằng địa chỉ của một giao diện khác với giao diện gói đi vào.
  • Kết quả là một lát cắt thời gian. Một lần chạy chỉ có ba mẫu mỗi chặng. Đo mất gói và độ ổn định cần công cụ lặp lại liên tục như mtr hoặc pathping.

Nắm được các giới hạn này, bạn sẽ tránh được tình huống quen thuộc: chụp ảnh một kết quả có dấu sao ở chặng 5 rồi khẳng định "nhà mạng hỏng ở chặng 5", trong khi chặng 6 đến 12 vẫn trả lời đều đặn.

Vì sao mỗi lần chạy lại ra một đường đi khác

Chạy traceroute tới cùng một đích vào buổi sáng và buổi tối, bạn có thể thấy danh sách chặng khác nhau. Điều này không lạ. Internet là mạng của hàng chục nghìn mạng độc lập, mỗi mạng tự quyết định chuyển gói sang láng giềng nào dựa trên giao thức định tuyến giữa các mạng và chính sách kinh doanh của riêng mình. Khi một tuyến cáp bảo trì, khi một hợp đồng kết nối thay đổi, hoặc khi lưu lượng buổi tối dồn lên, đường đi được tính lại.

Bên trong một nhà mạng, các tuyến song song có chi phí bằng nhau thường được dùng cùng lúc; thiết bị chọn nhánh dựa trên bộ địa chỉ và cổng của từng luồng. Vì vậy hai luồng khác nhau từ cùng một máy có thể đi hai nhánh. Kết quả là đường đi bạn thấy trong traceroute chưa chắc là đường mà trình duyệt hay ứng dụng gọi video của bạn đang dùng.

Thay đổi đường đi chỉ đáng chú ý khi nó đi kèm thay đổi chất lượng: độ trễ tới đích tăng hẳn, hoặc đường đi vòng qua một nước khác rồi mới quay về. Lúc đó lưu lại cả hai kết quả trước và sau là bằng chứng có giá trị khi trao đổi với đội vận hành mạng.

Dùng traceroute để khoanh vùng một sự cố cụ thể

Khi một dịch vụ chậm hoặc không vào được, traceroute có ích nhất nếu bạn dùng nó có phương pháp chứ không chạy một lần rồi đoán.

  1. Chạy traceroute tới đích có vấn đề, bỏ phân giải tên bằng -n hoặc -d, lưu lại kết quả kèm thời điểm chạy.
  2. Chạy thêm tới một đích đối chứng cùng khu vực địa lý nhưng không có vấn đề. Nếu hai đường đi chung một đoạn rồi tách ra, phần chung đã được chứng minh là ổn.
  3. Nếu đích dùng dịch vụ web, chạy lại bằng thăm dò TCP tới cổng 443 để loại trừ trường hợp tường lửa chặn gói thăm dò.
  4. Tìm chặng đầu tiên mà từ đó trở đi độ trễ tăng hoặc mất trả lời kéo dài tới cuối; đó là vùng nghi vấn, không phải các chặng lẻ có dấu sao.
  5. Nếu có thể, nhờ người ở phía bên kia chạy traceroute ngược về địa chỉ của bạn để nhìn chiều về.
  6. Khi báo cho nhà mạng hoặc đội vận hành, gửi kèm kết quả dạng chữ, thời điểm chạy và cả đích đối chứng, thay vì chỉ ảnh chụp màn hình.

Câu hỏi thường gặp

Traceroute có dùng được trên IPv6 không?

Có. Cơ chế giống hệt, chỉ khác trường Hop Limit thay cho TTL và thông báo lỗi là ICMPv6 Time Exceeded. Trên Linux thường dùng traceroute kèm -6 hoặc lệnh traceroute6, trên Windows dùng tracert kèm -6. Hãy kiểm tên lệnh trên bản hệ điều hành của bạn.

Vì sao chặng đầu tiên luôn là địa chỉ 192.168.x.x?

Đó là địa chỉ của bộ định tuyến trong nhà hoặc văn phòng, thiết bị đầu tiên trừ TTL của gói. Các dải 192.168.0.0/16, 10.0.0.0/8 và 172.16.0.0/12 được dành cho mạng riêng nên rất hay xuất hiện ở các chặng đầu.

Traceroute mất nhiều phút mới xong là bình thường không?

Nếu nhiều chặng không trả lời, mỗi dấu sao phải chờ hết thời gian chờ, nhân ba lần thử, nên lệnh có thể kéo dài. Bỏ phân giải tên và giảm số chặng tối đa hoặc thời gian chờ sẽ nhanh hơn đáng kể.

Có thể dùng traceroute để biết vị trí địa lý của máy chủ không?

Chỉ ước lượng thô. Tên miền ngược của các chặng đôi khi gợi ý thành phố, và độ trễ cho biết giới hạn khoảng cách tối đa, nhưng anycast, đường hầm và tên đặt tuỳ ý khiến phép đoán dễ sai.

Chạy traceroute tới máy chủ của người khác có vi phạm gì không?

Một lần traceroute chỉ gửi vài chục gói nhỏ và là thao tác chẩn đoán phổ biến tới dịch vụ công cộng. Tuy vậy, chạy liên tục với tốc độ cao hoặc quét hàng loạt địa chỉ của hệ thống không thuộc quyền bạn là hành vi không nên làm và có thể bị coi là dò quét.

Vì sao chặng cuối hiện địa chỉ đích nhưng độ trễ thấp hơn chặng trước?

Máy đích trả lời bằng phần mềm của chính nó và thường không bận như bộ định tuyến phía trước. Chặng trước chậm vì xử lý ICMP chậm, không phải vì gói đi qua nó bị chậm.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138