mtr và pathping là hai công cụ gộp ping với traceroute: chúng tìm ra các chặng trên đường đi, rồi gửi gói thăm dò lặp lại nhiều lần tới từng chặng để tính tỉ lệ mất gói và thống kê độ trễ. Một lần traceroute chỉ là một tấm ảnh chụp; mtr và pathping giống một đoạn phim quay đủ lâu để thấy chặng nào thật sự có vấn đề.
mtr phổ biến trên Linux và macOS, thường phải cài thêm từ kho phần mềm; pathping có sẵn trên Windows. Bài này giải thích cơ chế, cách đọc từng cột, quy tắc quan trọng nhất để không kết luận sai về mất gói ở chặng giữa, và cách chạy để có kết quả đáng tin khi gửi cho nhà mạng hay đội vận hành. Tuỳ chọn có thể khác theo phiên bản, hãy kiểm trang trợ giúp trên máy bạn. Chỉ chạy tới đích bạn có quyền kiểm tra hoặc dịch vụ công cộng, với tốc độ mặc định.
Cơ chế: traceroute chạy lặp và cộng dồn thống kê
Cả hai công cụ dựa trên cùng mẹo của traceroute: gửi gói với TTL tăng dần để mỗi bộ định tuyến lộ diện bằng thông báo Time Exceeded. Khác biệt là chúng không dừng sau ba lần thử mỗi chặng. mtr gửi liên tục, mặc định mỗi giây một lượt, và cập nhật bảng thống kê trên màn hình theo thời gian thực. Bạn để nó chạy vài phút, bảng càng lúc càng có ý nghĩa.
pathping làm theo hai giai đoạn. Đầu tiên nó dò đường như tracert và in danh sách chặng. Sau đó nó gửi một loạt gói tới từng chặng trong một khoảng thời gian, theo mặc định mỗi chặng khoảng 25 giây, rồi mới in bảng thống kê một lần. Với đường đi mười lăm chặng, bạn phải chờ vài phút mới thấy kết quả, và trong thời gian đó màn hình chỉ báo đang tính toán.
Khác biệt về cách làm dẫn tới khác biệt về cách dùng: mtr hợp khi muốn quan sát trực tiếp lúc sự cố đang xảy ra, pathping hợp khi muốn một bản báo cáo trên máy Windows không cài thêm gì. mtr cũng có chế độ báo cáo, gửi một số lượt cố định rồi in bảng dưới dạng chữ, tiện để dán vào phiếu hỗ trợ. Mặc định mtr dùng ICMP Echo, và có tuỳ chọn dùng UDP hoặc TCP tới một cổng nhất định giống traceroute.
Đọc các cột của mtr
Bảng của mtr có mỗi dòng một chặng. Các cột phổ biến được liệt kê dưới đây; thứ tự và tên có thể hơi khác tuỳ phiên bản.
| Cột | Nghĩa | Cách đọc |
|---|---|---|
| Host | Địa chỉ hoặc tên của chặng | Dùng tuỳ chọn không phân giải tên để chạy nhanh và tránh tên gây hiểu nhầm |
| Loss% | Tỉ lệ gói thăm dò không có trả lời | Chỉ có ý nghĩa khi nhìn cùng các chặng phía sau, xem mục quy tắc |
| Snt | Số gói đã gửi tới chặng đó | Dưới vài chục gói thì tỉ lệ mất gói chưa đáng tin |
| Last | Thời gian khứ hồi của gói gần nhất | Hữu ích khi xem trực tiếp |
| Avg | Thời gian khứ hồi trung bình | So giữa các chặng để thấy chỗ độ trễ tăng |
| Best, Wrst | Nhỏ nhất và lớn nhất | Best gần với độ trễ do khoảng cách; Wrst cho thấy đỉnh nghẽn |
| StDev | Độ lệch chuẩn của thời gian khứ hồi | Cao nghĩa là độ trễ dao động mạnh, ảnh hưởng gọi thoại, video |
Cột Best đáng chú ý hơn người ta nghĩ. Nó là giá trị khi đường truyền và thiết bị ít bận nhất, nên gần với độ trễ vật lý do khoảng cách. Khoảng cách giữa Best và Avg lớn nghĩa là phần lớn thời gian gói phải xếp hàng ở đâu đó. Nếu Best của chặng cuối đã cao, đường đi dài; nếu Best thấp mà Avg cao, đường đi ngắn nhưng nghẽn.
pathping trình bày khác: mỗi chặng có cột thời gian khứ hồi, cột mất gói từ nguồn tới chặng đó, và cột mất gói riêng của chặng đó cùng đường nối tới nó, dưới dạng số mất trên số gửi kèm phần trăm. Cột "riêng của chặng" do pathping tự suy ra và cũng chịu đúng giới hạn sẽ nói ở mục dưới.
Quy tắc quan trọng nhất: mất gói phải kéo dài tới chặng cuối
Mất gói ở một chặng giữa, các chặng sau 0 phần trăm: không phải mất gói thật. Bộ định tuyến đó giới hạn tốc độ tạo thông báo ICMP hoặc ưu tiên chuyển tiếp gói hơn là trả lời gói gửi cho chính nó. Gói của bạn đi qua nó bình thường, bằng chứng là các chặng phía sau, vốn cũng phải đi qua nó, trả lời đủ.
Mất gói bắt đầu ở một chặng và giữ nguyên hoặc tăng tới đích: mất gói thật. Vấn đề nằm ở chặng đó hoặc ở đường nối ngay trước nó. Đây là mẫu hình bạn cần tìm và cần gửi kèm khi báo cáo.
Chặng cuối mất gói nhưng ứng dụng vẫn chạy tốt. Máy đích có thể giới hạn tốc độ trả lời ICMP. Kiểm lại bằng cách thăm dò TCP tới cổng dịch vụ hoặc đo ngay trong ứng dụng.
Độ trễ cao ở chặng giữa, các chặng sau thấp hơn. Giống trường hợp mất gói giả: chặng đó trả lời chậm chứ không làm chậm gói đi qua. Chỉ quan tâm khi độ trễ tăng ở một chặng và được giữ đến cuối.
Tỉ lệ mất ở chặng cuối nhỏ hơn chặng giữa. Không thể có chuyện gói đi qua chặng giữa bị mất nhiều hơn tổng số gói mất tới đích; nếu bảng cho thấy vậy, phần mất ở chặng giữa chắc chắn là giới hạn ICMP.
Đọc một bảng mẫu từ trên xuống
Ví dụ giả định, chạy 300 lượt từ một máy cắm dây ở nhà tới một máy chủ ở nước ngoài. Chặng 1, bộ định tuyến trong nhà: mất 0 phần trăm, trung bình 0,6 ms. Chặng 2 và 3 của nhà mạng: 0 phần trăm, khoảng 3 ms. Chặng 4: mất 40 phần trăm, trung bình 25 ms. Chặng 5 đến 8: mất 0 phần trăm, trung bình từ 6 đến 9 ms. Chặng 9: mất 0 phần trăm, trung bình nhảy lên 180 ms và giữ quanh mức đó tới chặng 13 là đích, mất 0 phần trăm.
Đọc theo quy tắc: chặng 4 mất 40 phần trăm và chậm, nhưng các chặng sau không mất và nhanh hơn, nên đó chỉ là bộ định tuyến hạn chế trả lời ICMP. Bước nhảy lên 180 ms ở chặng 9 được giữ tới cuối, cột Best của các chặng này cũng quanh 175 ms: đây là độ trễ do quãng đường cáp quốc tế, không phải nghẽn. Kết luận: đường truyền sạch, không có gì để báo cáo, dù bảng trông có một dòng đỏ.
Nếu cũng bảng đó nhưng từ chặng 9 trở đi mất 6 đến 8 phần trăm tới tận đích, và cột Wrst vọt lên vài trăm mili giây, kết luận sẽ khác: có mất gói thật bắt đầu quanh đoạn nối tới chặng 9. Đó là dữ liệu đáng gửi kèm phiếu báo lỗi.
Khi ICMP bị đối xử khác: thăm dò bằng TCP hoặc UDP
Một số mạng ưu tiên, giới hạn hoặc chặn ICMP khác với lưu lượng thường. Khi đó bảng mtr dùng ICMP có thể xấu hơn thực tế, hoặc dừng sớm ở một tường lửa. Đổi sang thăm dò bằng TCP tới cổng mà dịch vụ thật sự dùng, ví dụ cổng 443 của máy chủ web, giúp gói thăm dò đi đúng con đường và được xử lý gần giống lưu lượng thật hơn. Thăm dò UDP hữu ích khi chẩn đoán dịch vụ thời gian thực chạy trên UDP.
Nếu bảng ICMP xấu mà bảng TCP sạch, kết luận hợp lý là ICMP đang bị giới hạn, còn lưu lượng ứng dụng không bị ảnh hưởng. Nếu cả hai cùng mất gói từ một chặng, chứng cứ càng chắc. Hãy giữ tốc độ mặc định khi dùng các chế độ này và chỉ nhắm tới dịch vụ bạn được phép kiểm tra.
Chạy để có kết quả đáng tin
Một bảng mtr chụp sau mười giây hầu như không dùng được. Để có chứng cứ thuyết phục, làm như sau.
- Chạy chế độ báo cáo với số lượt đủ lớn, ví dụ 200 đến 300 lượt, và không phân giải tên. Ghi kèm thời điểm bắt đầu.
- Chạy trong lúc sự cố đang xảy ra. Một bảng sạch vào giờ khác không chứng minh gì về lúc người dùng gặp lỗi.
- Nếu đích là dịch vụ web, chạy thêm một lần với thăm dò TCP tới cổng dịch vụ để loại trừ trường hợp ICMP bị đối xử khác.
- Chạy tới một đích đối chứng gần về địa lý. Nếu đích đối chứng cũng mất gói từ cùng một chặng, vấn đề nằm ở phần đường chung.
- Nếu có thể, nhờ phía bên kia chạy ngược về địa chỉ của bạn. Mất gói ở chiều về không hiện trong bảng chiều đi.
- Gửi kết quả dạng chữ, không cắt bớt dòng nào, kèm địa chỉ nguồn công cộng của bạn nếu đội vận hành yêu cầu.
Đo trên Wi-Fi sẽ thêm độ dao động và mất gói của đoạn vô tuyến vào mọi chặng phía sau. Cắm dây khi đo đường truyền Internet; nếu chặng đầu tiên là bộ định tuyến trong nhà đã mất gói, vấn đề nằm ngay trong nhà.
Độ dao động, mất gói dồn cụm và trải nghiệm người dùng
Cùng tỉ lệ mất 1 phần trăm, trải nghiệm có thể rất khác nhau. Mất rải rác, mỗi lần một gói, TCP xử lý êm bằng truyền lại nhanh, người dùng gần như không nhận ra khi lướt web. Mất dồn thành cụm vài chục gói liền nhau trong một giây có thể làm cuộc gọi video đứng hình, trò chơi trực tuyến giật, và kết nối TCP phải chờ hết thời gian chờ. Bảng thống kê trung bình không cho thấy sự khác biệt này; quan sát trực tiếp màn hình mtr hoặc dùng chế độ hiển thị dạng biểu đồ theo thời gian của nó sẽ thấy.
Độ lệch chuẩn của thời gian khứ hồi là thước đo thô của độ dao động. Các ứng dụng thời gian thực có bộ đệm để chịu dao động, nhưng bộ đệm lớn làm tăng độ trễ tổng. Vì thế một đường truyền độ trễ trung bình hơi cao mà ổn định thường cho cuộc gọi tốt hơn một đường trung bình thấp mà dao động mạnh.
Một nguyên nhân hay gặp của độ dao động lớn khi đường truyền bận là hiện tượng bộ đệm quá lớn ở thiết bị đầu cuối: khi có người tải tệp lớn, hàng đợi trong bộ định tuyến đầy lên và mọi gói khác phải xếp hàng sau. Thử đo khi mạng rảnh và khi có tải để so; nếu độ trễ tới ngay chặng đầu tiên tăng vọt khi có tải, nút thắt nằm ở đường lên của chính bạn.
Câu hỏi thường gặp
Có thể cài mtr trên Windows không?
Bản mtr gốc chủ yếu dành cho Linux và macOS. Trên Windows có pathping sẵn trong hệ điều hành, và có các chương trình miễn phí bắt chước giao diện mtr. Nếu dùng hệ con Linux trên Windows, bạn có thể cài mtr trong đó, dù khả năng gửi gói thô phụ thuộc phiên bản.
Chạy mtr cần quyền quản trị không?
Gửi gói ICMP thô thường cần quyền đặc biệt, nhưng gói mtr trong kho phần mềm thường đã được cấu hình để người dùng thường chạy được. Thăm dò bằng TCP có thể cần quyền quản trị tuỳ hệ thống.
Nên đặt số lượt bao nhiêu?
Vài trăm lượt là đủ để tỉ lệ mất gói có ý nghĩa thống kê ở mức chẩn đoán. Với 10 lượt, mất 1 gói đã là 10 phần trăm, quá thô để kết luận. Chạy lâu hơn không có hại với tốc độ mặc định một gói mỗi giây.
Vì sao mtr hiện nhiều địa chỉ ở cùng một chặng?
Đường đi có cân bằng tải: các gói thăm dò khác nhau đi các nhánh khác nhau và mỗi nhánh có bộ định tuyến riêng. mtr liệt kê tất cả địa chỉ đã trả lời ở chặng đó.
Kết quả pathping ghi mất 100 phần trăm ở một chặng nhưng vẫn vào mạng được là sao?
Bộ định tuyến ở chặng đó không trả lời gói thăm dò gửi cho nó, có thể do cấu hình chặn. Gói của bạn vẫn đi qua bình thường. Xem các chặng phía sau và chặng cuối để đánh giá đường truyền.
Có nên gửi kết quả mtr khi báo lỗi cho nhà mạng?
Nên, nếu chạy đúng cách: đủ lượt, đúng lúc sự cố, dạng chữ đầy đủ, kèm đích đối chứng. Kết quả như vậy giúp kỹ thuật viên khoanh vùng nhanh hơn nhiều so với mô tả "mạng chậm".