GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

Chia mạng con VLSM bằng tay: bài tập có lời giải từng bước và cách gộp tuyến

Bài tập chia mạng con VLSM tính tay: chia một khối /24 cho bốn phòng ban và hai liên kết router, kiểm chồng lấn, rồi gộp nhiều mạng thành một tuyến tóm tắt.

Vietnamese networking instructor and two students in a Da Nang classroom gathered around a desk of small switches and colored patch cables, seen from the side, faces out of focus

VLSM, viết tắt của mặt nạ mạng con có độ dài thay đổi, là cách chia một khối địa chỉ thành nhiều mạng con với kích cỡ khác nhau, mỗi mạng con vừa đủ cho nhu cầu của nó. Thay vì cắt một khối /24 thành bốn phần bằng nhau, bạn cấp /25 cho phòng đông người, /28 cho phòng ít người và /30 hoặc /31 cho liên kết giữa hai router. Nguyên tắc vàng chỉ có một: xếp nhu cầu từ lớn đến nhỏ rồi cấp lần lượt, mỗi khối bắt đầu ở bội số kích cỡ của chính nó.

Bài này giải một bài tập đầy đủ, từng con số đều được tính lại, sau đó đi qua phép ngược lại là gộp tuyến: ghép nhiều mạng con liền nhau thành một tuyến tóm tắt để bảng định tuyến gọn hơn. Bạn nên nắm cách đọc mặt nạ, bước nhảy và địa chỉ quảng bá trước khi đọc; bài về subnet mask và CIDR trong cùng danh mục có đủ phần đó.

Vì sao chia đều không đủ dùng

Hình dung một khu đất được chia lô cho bốn hộ: một hộ cần xưởng lớn, một hộ cần cửa hàng vừa, hai hộ chỉ cần ki-ốt nhỏ. Chia đều bốn lô bằng nhau thì xưởng không đủ chỗ, còn ki-ốt bỏ không cả nửa lô. Chia mạng con với mặt nạ cố định cũng thế: mọi mạng con có cùng kích cỡ, nên kích cỡ ấy phải đủ cho nhu cầu lớn nhất, và các mạng con nhỏ lãng phí phần còn lại.

Với IPv4 công cộng, lãng phí là chuyện tiền bạc thật vì địa chỉ khan hiếm. Ngay cả với dải riêng dư dả, chia hợp lý vẫn có lợi: mạng con nhỏ giới hạn số máy nhận cùng một gói quảng bá, giới hạn phạm vi ảnh hưởng khi một máy bị nhiễm mã độc quét mạng, và giúp bảng quy hoạch dễ đọc. Liên kết giữa hai router chỉ cần hai địa chỉ; cấp cho nó cả một /24 là đốt 252 địa chỉ vô ích.

VLSM được các giao thức định tuyến không phân lớp hỗ trợ, tức những giao thức gửi kèm độ dài tiền tố trong mỗi tuyến, như OSPF, BGP và RIP phiên bản 2. Các giao thức đời đầu chỉ gửi địa chỉ mạng mà không gửi mặt nạ, nên không thể hiểu được những mạng con khác kích cỡ trong cùng một khối. Đây là lý do VLSM chỉ trở nên phổ biến khi các giao thức thế hệ sau thay thế dần.

Đề bài giả định và bước xếp hạng nhu cầu

Một công ty ở Đà Nẵng được cấp khối 10.20.0.0/24 cho một chi nhánh. Chi nhánh cần bốn mạng con cho bốn khu vực và hai liên kết điểm – điểm nối router chi nhánh với hai router khác. Đây là số liệu giả định để luyện tính. Bước đầu tiên là ghi nhu cầu, cộng thêm địa chỉ cho router của mỗi mạng con, rồi chọn tiền tố nhỏ nhất đủ chứa.

Mạng conThiết bị cầnCộng routerBit phần máyTiền tốMáy dùng được
Sản xuất1001017 (128 địa chỉ)/25126
Kinh doanh50516 (64 địa chỉ)/2662
Kế toán25265 (32 địa chỉ)/2730
Camera10114 (16 địa chỉ)/2814
Liên kết 12—2 (4 địa chỉ)/302
Liên kết 22—2 (4 địa chỉ)/302

Kiểm tổng trước khi cấp: 128 + 64 + 32 + 16 + 4 + 4 bằng 248 địa chỉ, nhỏ hơn 256 của khối /24, nên bài toán có lời giải và còn dư 8 địa chỉ. Nếu tổng vượt quá 256, không có cách xếp nào làm được, phải xin thêm khối hoặc thu nhỏ nhu cầu. Liên kết điểm – điểm dùng /30 ở đây cho dễ theo dõi; thiết bị hiện đại thường hỗ trợ /31, tiết kiệm thêm hai địa chỉ mỗi liên kết.

Cấp lần lượt từ lớn đến nhỏ

Bắt đầu từ đầu khối, cấp mạng con lớn nhất trước. Mỗi mạng con mới bắt đầu ngay sau địa chỉ quảng bá của mạng con trước. Vì đi từ lớn đến nhỏ, điểm bắt đầu luôn tự động là bội số kích cỡ của khối mới, không cần chỉnh.

  1. Sản xuất /25: bắt đầu ở 10.20.0.0, kích cỡ 128 địa chỉ. Địa chỉ mạng 10.20.0.0, quảng bá 10.20.0.127, máy dùng được từ .1 đến .126.
  2. Kinh doanh /26: bắt đầu ở 10.20.0.128, kích cỡ 64. Quảng bá là 128 + 64 − 1 = 191, tức 10.20.0.191. Máy dùng được từ .129 đến .190.
  3. Kế toán /27: bắt đầu ở 10.20.0.192, kích cỡ 32. Quảng bá 192 + 32 − 1 = 223. Máy dùng được từ .193 đến .222.
  4. Camera /28: bắt đầu ở 10.20.0.224, kích cỡ 16. Quảng bá 224 + 16 − 1 = 239. Máy dùng được từ .225 đến .238.
  5. Liên kết 1 /30: bắt đầu ở 10.20.0.240, kích cỡ 4. Quảng bá .243. Hai đầu nhận .241 và .242.
  6. Liên kết 2 /30: bắt đầu ở 10.20.0.244, kích cỡ 4. Quảng bá .247. Hai đầu nhận .245 và .246.
  7. Phần còn lại từ 10.20.0.248 đến 10.20.0.255 là đúng một khối /29, để dành cho nhu cầu phát sinh như thêm một liên kết hoặc một nhóm thiết bị quản trị.

Kiểm lại bằng cách xem mỗi điểm bắt đầu có chia hết cho kích cỡ khối không: 0 chia hết cho 128, 128 chia hết cho 64, 192 chia hết cho 32, 224 chia hết cho 16, 240 và 244 chia hết cho 4, 248 chia hết cho 8. Tất cả đều đúng, nên không có mạng con nào bị lệch ranh giới.

Khi đảo thứ tự cấp: lỗi chồng lấn xảy ra thế nào

Cấp nhỏ trước, lớn sau. Giả sử bạn cấp camera /28 trước ở 10.20.0.0, rồi muốn đặt sản xuất /25 ngay sau ở 10.20.0.16. Khối /25 chỉ được bắt đầu ở 0 hoặc 128 trong octet cuối. Nếu cố cấu hình 10.20.0.16/25, thiết bị hoặc báo lỗi, hoặc tự hiểu thành 10.20.0.0/25, khi đó nó chồng lên mạng camera.

Hậu quả của chồng lấn. Hai mạng con dùng chung một phần địa chỉ làm router có hai tuyến cho cùng một đích. Theo quy tắc khớp tiền tố dài nhất, router chọn tuyến /28 cho 16 địa chỉ đầu và tuyến /25 cho phần còn lại, nên một số máy sản xuất bỗng không liên lạc được dù cấu hình trên máy trông hoàn toàn đúng.

Cách tránh. Luôn xếp nhu cầu từ lớn đến nhỏ, và giữ một bảng quy hoạch ghi rõ địa chỉ mạng, tiền tố, quảng bá cho từng mạng con. Trước khi thêm mạng con mới, kiểm xem điểm bắt đầu có phải bội số kích cỡ không và có rơi vào khối nào đã cấp không.

Chừa chỗ để mở rộng. Một thói quen tốt là chừa khối trống ngay sau những mạng con dễ tăng trưởng. Nếu phòng kinh doanh có khả năng lên 80 người, đặt nó ở vị trí mà sau này gộp với khối kế bên thành /25 được, thay vì bị kẹp giữa hai mạng con khác.

Gộp tuyến: phép ngược của chia mạng con

Khi chi nhánh có nhiều mạng con, router ở trụ sở không cần biết từng mạng con một; nó chỉ cần biết "mọi thứ trong khối này thì đi về chi nhánh". Ghép nhiều mạng con liền nhau thành một tuyến ngắn hơn gọi là gộp tuyến hay tóm tắt tuyến. Ví dụ giả định: bốn mạng 172.16.8.0/24, 172.16.9.0/24, 172.16.10.0/24 và 172.16.11.0/24.

  1. Viết octet khác nhau sang nhị phân: 8 là 00001000, 9 là 00001001, 10 là 00001010, 11 là 00001011.
  2. Tìm số bit đầu giống nhau ở cả bốn: 000010 giống nhau, tức 6 bit. Hai bit cuối thay đổi.
  3. Tiền tố gộp bằng 16 bit của hai octet đầu cộng 6 bit vừa tìm, tức /22.
  4. Địa chỉ mạng gộp lấy phần chung và điền 0 vào phần còn lại: 00001000 là 8, nên tuyến tóm tắt là 172.16.8.0/22.
  5. Kiểm ngược: /22 có bước nhảy 4 ở octet thứ ba, khối bắt đầu ở 8 kéo đến 11. Khớp đúng bốn mạng, không thừa không thiếu.

Gộp tuyến chỉ "sạch" khi các mạng con liền nhau và số lượng là lũy thừa của 2, bắt đầu ở đúng ranh giới. Nếu chi nhánh có năm mạng từ 172.16.8.0 đến 172.16.12.0, tuyến gộp nhỏ nhất bao được cả năm là 172.16.8.0/21, kéo từ 8 đến 15, tức ôm luôn ba mạng 13, 14, 15 không thuộc chi nhánh. Nếu ba mạng đó đang ở nơi khác, router sẽ dựa vào tuyến cụ thể hơn để đi đúng; nếu chúng chưa tồn tại, gói gửi tới đó sẽ bị đưa về chi nhánh rồi bị bỏ. Đây là đánh đổi phải cân nhắc khi gộp.

Quy hoạch địa chỉ để gộp được về sau

Gộp tuyến là lý do quan trọng nhất để quy hoạch địa chỉ theo cấu trúc chứ không cấp tuỳ hứng. Nếu mỗi chi nhánh nhận một khối liền nhau, ví dụ giả định chi nhánh Đà Nẵng nhận 10.20.0.0/16 và chi nhánh Cần Thơ nhận 10.30.0.0/16, thì router trụ sở chỉ cần hai tuyến cho hai chi nhánh, dù bên trong mỗi chi nhánh có hàng trăm mạng con. Khi một mạng con trong chi nhánh bật tắt, thay đổi chỉ lan trong chi nhánh, không làm cả hệ thống tính lại.

Ngược lại, nếu các mạng con được cấp theo thứ tự ai xin trước được trước, mạng 10.20.5.0/24 ở Đà Nẵng nằm cạnh 10.20.6.0/24 ở Cần Thơ, thì không còn cách gộp gọn. Bảng định tuyến phình ra, mỗi thay đổi nhỏ lan khắp hệ thống, và việc khoanh vùng sự cố khó hơn. Đây chính là bài học mà Internet toàn cầu đã trải qua trước khi có CIDR: bảng định tuyến lõi tăng nhanh vì hàng loạt khối nhỏ không gộp được.

Một quy hoạch dễ dùng thường chia theo tầng: một khối lớn cho mỗi vùng địa lý, trong đó mỗi khối vừa cho một toà nhà, rồi khối nhỏ cho từng tầng hoặc từng chức năng. Liên kết giữa các router nên gom về một khối riêng, chia thành /31 hoặc /30, để không xen vào giữa các mạng người dùng. Ghi tất cả vào một bảng có người chịu trách nhiệm cập nhật; bảng quy hoạch lỗi thời còn nguy hiểm hơn không có bảng.

Câu hỏi thường gặp

VLSM có áp dụng cho IPv6 không?

Về nguyên tắc có, vì IPv6 cũng dùng tiền tố độ dài thay đổi. Nhưng thực tế mạng con có máy trạm gần như luôn là /64, nên không cần tính kích cỡ theo số máy. Phần giống VLSM trong IPv6 là chia khối được cấp, ví dụ /48, thành các khối trung gian /52, /56 cho từng vùng, rồi mới tới /64.

Có bắt buộc cấp từ đầu khối không?

Không bắt buộc, nhưng cấp từ đầu khối theo thứ tự lớn đến nhỏ là cách đơn giản nhất để không bao giờ lệch ranh giới. Nếu muốn đặt mạng con ở giữa khối để chừa chỗ, bạn vẫn phải đảm bảo điểm bắt đầu là bội số kích cỡ của nó và không chồng lên khối đã cấp.

Vì sao bài tập cộng thêm một địa chỉ cho router mà không cộng cho máy chủ cấp phát?

Router mặc định là thiết bị luôn có mặt trong mọi mạng con có lưu lượng đi ra ngoài, nên cộng vào là tối thiểu. Máy chủ cấp phát địa chỉ thường đặt ở một mạng khác và phục vụ qua bộ chuyển tiếp, không chiếm chỗ trong từng mạng con. Thiết bị khác như máy in, điểm truy cập phải tính vào số thiết bị cần.

Gộp tuyến có làm mất thông tin định tuyến không?

Có, và đó là chủ ý. Router nhận tuyến gộp không còn biết mạng con nào bên trong đang hoạt động. Lợi ích là bảng nhỏ và ổn định hơn; cái giá là gói gửi tới một mạng con đã ngừng hoạt động vẫn được chuyển về tận nơi rồi mới bị bỏ, thay vì bị bỏ sớm ở router gần nguồn.

Làm sao kiểm tra một bảng quy hoạch có chồng lấn hay không?

Sắp xếp các mạng con theo địa chỉ mạng tăng dần, rồi kiểm từng cặp liền nhau: địa chỉ quảng bá của mạng trước phải nhỏ hơn địa chỉ mạng của mạng sau. Nhiều công cụ quản lý địa chỉ IP làm việc này tự động, nhưng với bảng nhỏ, bạn hoàn toàn làm được bằng một bảng tính.

Còn dư một khối /29 thì nên để đó hay chia nhỏ ngay?

Nên để nguyên cho tới khi có nhu cầu cụ thể. Chia sẵn thành nhiều mảnh nhỏ sẽ khiến sau này muốn cấp một mạng con cỡ /29 thì không còn khối liền nhau. Ghi rõ khối dự phòng trong bảng quy hoạch để không ai vô tình dùng lẻ tẻ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138