GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

Subnet mask và CIDR: cách đọc /24, /26 và tính địa chỉ mạng, quảng bá, số máy

Hiểu mặt nạ mạng con và ký hiệu CIDR: phép AND, bảng /24 đến /30, cách tính địa chỉ mạng, địa chỉ quảng bá, dải máy dùng được qua hai ví dụ tính tay.

Close-up of a Vietnamese student in a Can Tho dormitory holding a pencil over a blank grid notebook beside a calculator and a coiled network cable, top-down view, soft desk lamp

Mặt nạ mạng con (subnet mask) là một dãy 32 bit gồm toàn số 1 ở đầu và toàn số 0 ở sau, dùng để chỉ phần nào của địa chỉ IPv4 là phần mạng, phần nào là phần máy. Ký hiệu CIDR chỉ là cách viết gọn của cùng thông tin ấy: /24 nghĩa là 24 bit đầu là phần mạng, tương đương mặt nạ 255.255.255.0. Một khối /n có 2 mũ (32 − n) địa chỉ, trừ đi 2 địa chỉ mạng và quảng bá là số máy dùng được.

Chỉ cần nắm ba thao tác là tính được mọi khối: đổi phần mặt nạ sang nhị phân, làm phép AND để ra địa chỉ mạng, và lấy "bước nhảy" để biết khối kết thúc ở đâu. Bài này giải thích từng thao tác, kèm bảng các tiền tố hay gặp và hai bài tính tay có lời giải. Việc thiết kế chia một khối lớn cho nhiều phòng ban với kích cỡ khác nhau được bàn ở bài VLSM trong cùng danh mục.

Mặt nạ mạng con làm gì: phép AND trong một câu

Khi máy tính muốn gửi một gói tin, câu hỏi đầu tiên nó tự đặt ra là: máy đích có nằm cùng mạng với mình không? Nếu có, gửi thẳng qua đoạn mạng cục bộ. Nếu không, đưa gói cho router mặc định. Để trả lời, máy lấy địa chỉ của chính nó và địa chỉ đích, mỗi cái làm phép AND từng bit với mặt nạ, rồi so hai kết quả. Giống nhau là cùng mạng.

Phép AND rất đơn giản: 1 AND 1 bằng 1, mọi trường hợp khác bằng 0. Vì mặt nạ có số 1 ở phần mạng và số 0 ở phần máy, phép AND giữ nguyên phần mạng của địa chỉ và xoá sạch phần máy về 0. Kết quả chính là địa chỉ mạng, tức địa chỉ đại diện cho cả khối.

Hình ảnh đời thường: mặt nạ giống một tấm bìa đục lỗ đặt lên địa chỉ. Chỗ có lỗ, bạn nhìn thấy chữ số bên dưới; chỗ không có lỗ, bạn chỉ thấy bìa trắng. Hai địa chỉ nhìn qua cùng một tấm bìa mà hiện ra cùng dãy chữ số thì thuộc cùng một mạng. Nếu hai máy trong cùng phòng được đặt hai mặt nạ khác nhau, mỗi máy nhìn qua một tấm bìa khác nhau, và chuyện một máy thấy máy kia cùng mạng còn máy kia lại không thấy là nguyên nhân của nhiều sự cố "ping được một chiều" kỳ quặc.

Bạn có thể thấy cả hai cách viết ngay trên máy mình. Trên Windows, lệnh ipconfig hiện một dòng riêng cho mặt nạ dạng bốn số thập phân, ví dụ 255.255.255.0. Trên Linux, lệnh ip addr viết gọn kiểu 192.168.10.37/24, tức địa chỉ và độ dài tiền tố dính liền nhau. Hai cách viết mang đúng một thông tin; dạng gạch chéo ngắn hơn và khó gõ nhầm hơn, nên ngày càng được dùng trong cấu hình thiết bị, tài liệu và bảng định tuyến. Người mới học nên tập đổi qua lại cho đến khi nhìn /27 là nghĩ ngay ra 255.255.255.224 mà không cần đếm bit.

Bảng tiền tố, mặt nạ và số máy hay gặp

Bảng dưới tính sẵn những tiền tố thường gặp nhất trong mạng doanh nghiệp. Cột số địa chỉ bằng 2 mũ số bit phần máy; cột số máy dùng được trừ đi 2 cho địa chỉ mạng và địa chỉ quảng bá.

Tiền tốMặt nạBit phần máySố địa chỉMáy dùng được
/16255.255.0.01665.53665.534
/20255.255.240.0124.0964.094
/22255.255.252.0101.0241.022
/24255.255.255.08256254
/25255.255.255.1287128126
/26255.255.255.19266462
/27255.255.255.22453230
/28255.255.255.24041614
/29255.255.255.248386
/30255.255.255.252242

Hai ngoại lệ ở cuối bảng: /31 có 2 địa chỉ và theo một quy ước riêng cho liên kết điểm – điểm, cả hai đều gán được cho hai đầu dây mà không cần địa chỉ mạng hay quảng bá; /32 là đúng một địa chỉ, dùng cho tuyến tới một máy cụ thể hoặc địa chỉ loopback của router. Mẹo nhớ nhanh: mỗi lần tiền tố tăng thêm 1, số địa chỉ giảm một nửa.

Bài tính 1: địa chỉ 192.168.10.37/26 thuộc khối nào

Đây là ví dụ giả định ở mức cơ bản nhất: ranh giới mặt nạ rơi vào octet cuối. Bạn hãy tự tính song song rồi so kết quả từng bước.

  1. Đổi tiền tố ra mặt nạ: /26 là 24 bit của ba octet đầu cộng 2 bit ở octet thứ tư. Octet thứ tư của mặt nạ là 11000000, tức 192. Mặt nạ là 255.255.255.192.
  2. Tính bước nhảy: lấy 256 trừ giá trị octet "dở dang" của mặt nạ, 256 − 192 = 64. Các khối /26 bắt đầu ở 0, 64, 128, 192 trong octet cuối.
  3. Tìm khối chứa 37: 37 nằm giữa 0 và 64, nên địa chỉ mạng là 192.168.10.0. Kiểm bằng phép AND: 37 là 00100101, AND với 11000000 được 00000000, tức 0. Khớp.
  4. Địa chỉ quảng bá là địa chỉ ngay trước khối kế tiếp: 64 − 1 = 63, tức 192.168.10.63.
  5. Dải máy dùng được từ 192.168.10.1 đến 192.168.10.62, tổng cộng 62 máy, đúng bằng 2 mũ 6 trừ 2.

Câu hỏi kiểm tra: máy 192.168.10.70/26 có cùng mạng với máy trên không? Số 70 nằm trong khối bắt đầu từ 64, nên địa chỉ mạng của nó là 192.168.10.64. Khác 192.168.10.0, tức khác mạng. Hai máy phải nói chuyện qua router dù cùng cắm vào một bộ chuyển mạch.

Bài tính 2: địa chỉ 172.16.45.200/20, ranh giới rơi giữa octet thứ ba

Bài này khó hơn một chút vì mặt nạ cắt ngang octet thứ ba, nên octet thứ tư bị "nuốt" hoàn toàn vào phần máy. Đây là chỗ nhiều người tính sai nhất. Số liệu là ví dụ giả định.

  1. Đổi tiền tố ra mặt nạ: /20 là 16 bit của hai octet đầu cộng 4 bit ở octet thứ ba. Octet thứ ba của mặt nạ là 11110000, tức 240. Mặt nạ là 255.255.240.0.
  2. Bước nhảy ở octet thứ ba là 256 − 240 = 16. Các khối bắt đầu ở 0, 16, 32, 48 và cứ thế tiếp.
  3. Số 45 nằm giữa 32 và 48, nên octet thứ ba của địa chỉ mạng là 32. Octet thứ tư thuộc phần máy, về 0. Địa chỉ mạng là 172.16.32.0. Kiểm bằng phép AND: 45 là 00101101, AND với 11110000 được 00100000, tức 32. Khớp.
  4. Địa chỉ quảng bá: octet thứ ba là 48 − 1 = 47, octet thứ tư toàn bit 1 là 255. Kết quả 172.16.47.255.
  5. Dải máy dùng được từ 172.16.32.1 đến 172.16.47.254. Số máy là 2 mũ 12 trừ 2, bằng 4.094.

Lưu ý trong dải này có những địa chỉ trông như "địa chỉ mạng" hay "quảng bá", ví dụ 172.16.33.0 hay 172.16.40.255. Trong khối /20, chúng chỉ là địa chỉ máy bình thường, gán được cho thiết bị. Tính chất "đầu khối, cuối khối" chỉ xét theo cả 12 bit phần máy, không xét từng octet riêng lẻ. Nhiều phần mềm cũ từng lỗi ở đúng chỗ này.

Đi ngược: biết số máy cần, chọn tiền tố nào

Trong thực tế, câu hỏi thường không phải "khối này có bao nhiêu máy" mà là "cần chỗ cho chừng này thiết bị thì chọn tiền tố nào". Cách làm là tìm số bit phần máy nhỏ nhất, gọi là h, sao cho 2 mũ h trừ 2 không nhỏ hơn số thiết bị cần đặt, rồi lấy 32 trừ h ra tiền tố. Nhớ tính cả địa chỉ cho router mặc định của mạng con, máy in, điểm truy cập và phần dự phòng, vì một mạng con đã chạy thì mở rộng rất phiền.

Ví dụ giả định một xưởng ở Bắc Ninh cần mạng con cho khoảng 500 thiết bị. Thử h bằng 8: 2 mũ 8 trừ 2 là 254, thiếu. Thử h bằng 9: 2 mũ 9 trừ 2 là 510, đủ. Tiền tố là 32 trừ 9, tức /23. Mặt nạ có 23 bit 1: hai octet đầu là 255, octet thứ ba có 7 bit 1 là 11111110, tức 254, octet cuối là 0. Mặt nạ đầy đủ là 255.255.254.0, và bước nhảy ở octet thứ ba là 256 trừ 254 bằng 2, nên các khối /23 luôn bắt đầu ở octet thứ ba là số chẵn.

Điểm cuối này hay bị bỏ qua. Nếu bạn định đặt mạng là 10.5.3.0/23, thiết bị sẽ báo lỗi hoặc tự sửa thành 10.5.2.0/23, vì 3 là số lẻ, không phải điểm bắt đầu khối. Muốn tránh, hãy chọn điểm bắt đầu là bội số của bước nhảy ngay từ khi quy hoạch. Quy tắc này áp dụng cho mọi tiền tố: khối /22 bắt đầu ở bội số của 4 trong octet thứ ba, khối /27 bắt đầu ở bội số của 32 trong octet thứ tư.

Những nhầm lẫn thường gặp khi đọc mặt nạ và CIDR

Mặt nạ không liên tục. Một mặt nạ hợp lệ luôn là dãy số 1 liền nhau rồi mới đến số 0. 255.255.255.200 không phải mặt nạ hợp lệ, vì 200 là 11001000, có số 0 chen giữa số 1. Thiết bị hiện đại sẽ từ chối, nhưng con người vẫn hay gõ nhầm.

Nhầm mặt nạ với wildcard mask. Một số thiết bị và giao thức định tuyến dùng mặt nạ đảo ngược, số 0 ở chỗ cần khớp và số 1 ở chỗ bỏ qua. Với /26, wildcard mask là 0.0.0.63, tức 255 trừ từng octet của mặt nạ. Viết nhầm loại này vào chỗ loại kia làm cấu hình khớp sai cả dải.

Quên trừ 2. Số địa chỉ và số máy dùng được khác nhau đúng 2 ở mọi khối từ /30 trở lên. Thiết kế một mạng con cho đúng 64 thiết bị mà chọn /26 sẽ thiếu 2 chỗ, chưa tính địa chỉ cho chính router.

Coi tiền tố là thuộc tính của địa chỉ. Viết "địa chỉ 10.1.1.1" mà không kèm mặt nạ thì chưa đủ thông tin để biết nó thuộc mạng nào. Cùng địa chỉ đó trong /8, /16, /24 là ba mạng khác nhau. Khi ghi tài liệu hoặc hỏi đồng nghiệp, luôn viết kèm tiền tố.

Đặt máy vào địa chỉ mạng hoặc quảng bá. Gán 192.168.10.63 cho một máy trong mạng /26 ở bài tính 1 sẽ khiến máy đó nhận gói tin quảng bá như gói gửi cho mình, hoặc hệ điều hành từ chối cấu hình. Luôn tính dải dùng được trước khi điền địa chỉ tĩnh.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao bước nhảy lại bằng 256 trừ giá trị octet mặt nạ?

Vì giá trị octet mặt nạ cộng với số địa chỉ trong khối, tính theo octet đó, luôn bằng 256. Ví dụ 192 là 11000000, phần còn lại 00111111 cộng thêm 1 là 64. Bước nhảy chính là kích cỡ khối ở octet đang bị cắt ngang, nên các khối luôn bắt đầu ở bội số của nó.

Có nên dùng khối /31 cho liên kết giữa hai router không?

Phần lớn thiết bị định tuyến hiện đại hỗ trợ /31 cho liên kết điểm – điểm, giúp tiết kiệm một nửa địa chỉ so với /30. Tuy vậy, cần kiểm tra cả hai đầu và các công cụ giám sát đều hiểu đúng cách dùng này. Nếu một bên coi /31 như khối thường thì sẽ không có địa chỉ máy nào dùng được.

Mặt nạ mạng con có áp dụng cho IPv6 không?

IPv6 không viết mặt nạ dạng chấm mà chỉ dùng độ dài tiền tố như /64 hay /48. Ý nghĩa vẫn y hệt: bao nhiêu bit đầu là phần mạng. Vì mạng con IPv6 gần như luôn là /64, việc tính toán chủ yếu là đánh số mạng con chứ không phải tính số máy dùng được.

Tính sai mặt nạ trên một máy thì chuyện gì xảy ra?

Máy sẽ phán đoán sai đích nào cùng mạng. Nếu mặt nạ rộng hơn thực tế, máy cố gửi thẳng tới những đích thật ra nằm sau router và không nhận được trả lời. Nếu hẹp hơn, máy đẩy cả lưu lượng nội bộ qua router, có thể vẫn chạy nhưng chậm hoặc bị chặn. Triệu chứng thường là chỉ một nhóm máy nhất định không tới được.

Có công cụ tính subnet thì còn cần tính tay không?

Công cụ tính nhanh và ít sai, nên dùng khi làm thật. Tính tay vẫn cần để kiểm kết quả, đọc nhanh cấu hình khi không có công cụ, và để hiểu vì sao một thiết kế không chạy. Người đã quen bước nhảy thường nhìn một địa chỉ có tiền tố là đoán được ngay khối của nó.

Ký hiệu CIDR ra đời để giải quyết vấn đề gì?

CIDR ra đời năm 1993 để thay thế cách chia địa chỉ theo lớp cố định. Nó cho phép cấp khối đúng kích cỡ cần, giảm lãng phí địa chỉ, và cho phép gộp nhiều khối liền nhau thành một tuyến duy nhất trong bảng định tuyến. Ký hiệu gạch chéo kèm số bit là phần dễ thấy nhất của thay đổi đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138