GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

Giao thức OSPF hoạt động thế nào: trạng thái liên kết, vùng và thuật toán Dijkstra

OSPF là giao thức định tuyến trạng thái liên kết phổ biến trong doanh nghiệp. Bài giải thích Hello, láng giềng, LSA, cách tính Dijkstra bằng tay, vùng và DR.

Top-down view of four small network routers linked by colored cables on a training bench at a Thai Nguyen technical college, hands of a student adjusting a cable, neutral light

OSPF (Open Shortest Path First) là giao thức định tuyến trạng thái liên kết: mỗi router mô tả các liên kết của mình, phát mô tả đó tới mọi router trong vùng, để tất cả cùng có một sơ đồ mạng giống hệt nhau, rồi mỗi router tự chạy thuật toán Dijkstra tìm đường ngắn nhất tới mọi đích. OSPF là chuẩn mở, chạy trực tiếp trên IP với số hiệu giao thức 89, và là lựa chọn phổ biến cho định tuyến bên trong một tổ chức.

Phiên bản dùng cho IPv4 là OSPFv2, phiên bản cho IPv6 là OSPFv3. Bài này giải thích cách các router tìm thấy nhau, trở thành láng giềng, đồng bộ cơ sở dữ liệu trạng thái liên kết, cách tính đường bằng Dijkstra qua một ví dụ tính tay, vì sao phải chia vùng, và vai trò của router chỉ định trên mạng nhiều máy. Phần cấu hình cụ thể trên từng dòng thiết bị không nằm trong phạm vi bài.

Ý tưởng trạng thái liên kết bằng hình ảnh tấm bản đồ chung

Thử nghĩ về một nhóm bạn cùng lên kế hoạch đi chơi trong một thành phố lạ. Cách thứ nhất là mỗi người chỉ hỏi người đứng cạnh "từ chỗ bạn tới chợ mất bao lâu", rồi cộng thêm phần của mình; đó là kiểu vectơ khoảng cách. Cách thứ hai là mỗi người vẽ đoạn đường quanh chỗ mình đứng lên một tờ giấy chung, chép cho mọi người, để ai cũng có tấm bản đồ đầy đủ rồi tự tìm đường ngắn nhất. Đó là kiểu trạng thái liên kết mà OSPF dùng.

Cách thứ hai tốn công hơn lúc đầu, vì phải chép và lưu cả bản đồ. Đổi lại, khi một con đường bị chặn, người phát hiện chỉ cần báo đúng thay đổi đó, và ai cũng tính lại ngay trên bản đồ của mình. Không có cảnh tin đồn sai được truyền qua nhiều người như kiểu vectơ khoảng cách, nơi một tuyến hỏng có thể "đếm tới vô cùng" trước khi mọi router nhận ra.

Trong OSPF, mỗi mẩu mô tả liên kết gọi là LSA, quảng bá trạng thái liên kết. Tập hợp mọi LSA mà router biết là cơ sở dữ liệu trạng thái liên kết, LSDB. Điều kiện để OSPF chạy đúng là mọi router trong cùng một vùng phải có LSDB giống hệt nhau. Nếu hai router nhìn hai bản đồ khác nhau, chúng có thể tính ra đường đi mâu thuẫn và tạo vòng lặp.

Từ gói Hello tới láng giềng đầy đủ

Trước khi trao đổi bản đồ, hai router phải thành láng giềng. Quá trình đi qua một loạt trạng thái có tên gọi riêng, và khi chẩn đoán OSPF, trạng thái láng giềng là thứ đầu tiên người quản trị kiểm.

  1. Down và Init: router gửi gói Hello qua mỗi cổng bật OSPF, trên mạng Ethernet gửi tới địa chỉ multicast 224.0.0.5. Nhận được Hello từ một router lạ, nó chuyển sang Init.
  2. 2-Way: khi thấy định danh của chính mình trong Hello của bên kia, router biết liên lạc đã hai chiều. Để lên được bước này, hai bên phải khớp một số tham số như số vùng, mặt nạ mạng con, khoảng thời gian Hello và khoảng thời gian chờ chết.
  3. ExStart và Exchange: hai router thoả thuận ai dẫn dắt việc trao đổi, rồi gửi cho nhau bản tóm tắt cơ sở dữ liệu bằng gói Database Description, giống như đưa mục lục cho nhau xem.
  4. Loading: mỗi bên so mục lục, thấy LSA nào mình thiếu hoặc cũ hơn thì gửi Link State Request; bên kia đáp bằng Link State Update chứa LSA đầy đủ, và mỗi LSA nhận được đều được xác nhận bằng Link State Acknowledgment.
  5. Full: hai cơ sở dữ liệu đã đồng bộ. Từ đây, mỗi khi có thay đổi, router phát LSA mới cho láng giềng, láng giềng phát tiếp cho láng giềng của nó, cho tới khi cả vùng cập nhật.

Năm loại gói vừa nhắc, gồm Hello, Database Description, Link State Request, Link State Update và Link State Acknowledgment, là toàn bộ "từ vựng" của OSPF. Trên mạng Ethernet, giá trị mặc định thường gặp là Hello mỗi 10 giây và coi láng giềng đã chết nếu 40 giây không nghe thấy. Láng giềng kẹt ở ExStart hay 2-Way là triệu chứng quen thuộc, thường do lệch MTU hoặc do đặc điểm của router chỉ định giải thích ở dưới.

Tính đường ngắn nhất bằng Dijkstra: một ví dụ tay

Khi LSDB đã đồng bộ, mỗi router chạy thuật toán đường đi ngắn nhất do Edsger Dijkstra công bố năm 1959, với chính nó làm gốc. Lấy mạng giả định bốn router với chi phí liên kết: R1–R2 bằng 10, R1–R3 bằng 5, R3–R2 bằng 3, R2–R4 bằng 10, R3–R4 bằng 30. Router R1 tính đường tới các router còn lại như sau.

VòngChọn nútCập nhật tạm thờiGhi chú
0R1, chi phí 0R2 = 10 qua R1; R3 = 5 qua R1Bắt đầu từ chính mình
1R3, chi phí 5R2 = 5 + 3 = 8 qua R3, nhỏ hơn 10 nên thay; R4 = 5 + 30 = 35 qua R3R3 là nút tạm thời rẻ nhất
2R2, chi phí 8R4 = 8 + 10 = 18 qua R2, nhỏ hơn 35 nên thayĐường tới R2 qua R3 rẻ hơn đường trực tiếp
3R4, chi phí 18Không còn nút nàoKết thúc

Kết quả: đường tốt nhất từ R1 tới R4 là R1 → R3 → R2 → R4 với tổng chi phí 18, rẻ hơn đi thẳng R1 → R2 → R4 bằng 20 và R1 → R3 → R4 bằng 35. Điều đáng chú ý là R1 không đi thẳng tới R2 dù có liên kết trực tiếp, vì vòng qua R3 rẻ hơn. Trong bảng định tuyến của R1, chặng kế tiếp cho mọi mạng phía sau R2 và R4 sẽ là R3. Bạn có thể tự kiểm bằng cách liệt kê mọi đường không lặp từ R1 tới R4 và cộng chi phí.

Chi phí OSPF được tính từ đâu

Công thức gốc. Chi phí của một cổng thường bằng băng thông tham chiếu chia cho băng thông của cổng, làm tròn và không nhỏ hơn 1. Liên kết nhanh có chi phí thấp, nên OSPF ưu tiên đường nhanh hơn chứ không chỉ đường ít chặng hơn.

Cái bẫy băng thông tham chiếu. Trên một số dòng thiết bị phổ biến, băng thông tham chiếu mặc định là 100 Mbit/s, đặt từ thời đó là tốc độ cao. Kết quả là cổng 100 Mbit/s, 1 Gbit/s và 10 Gbit/s đều có chi phí 1, và OSPF không phân biệt được chúng. Người thiết kế phải nâng băng thông tham chiếu lên, và nâng giống nhau trên mọi router.

Chi phí tính theo chiều đi. Chi phí gắn với cổng ra của mỗi router, nên hai chiều của một liên kết có thể có chi phí khác nhau. Đây là một nguyên nhân của định tuyến bất đối xứng trong mạng OSPF.

Đặt tay để điều khiển đường đi. Người quản trị có thể gán chi phí trực tiếp cho từng cổng để đẩy lưu lượng qua đường mong muốn, ví dụ giữ đường thuê bao đắt làm dự phòng bằng cách cho nó chi phí cao.

Cân bằng khi bằng nhau. Nếu hai đường có tổng chi phí bằng nhau, OSPF cài cả hai và chia tải. Đây là cách đơn giản để tận dụng hai đường song song mà không cần cấu hình phức tạp.

Vì sao phải chia vùng và vùng 0 đặc biệt thế nào

Mỗi khi một liên kết thay đổi, mọi router trong vùng phải nhận LSA mới và chạy lại Dijkstra. Trong mạng vài chục router, việc này nhẹ nhàng. Trong mạng hàng trăm router trải ở nhiều tỉnh, một cổng chập chờn ở Gia Lai có thể làm router ở Quảng Ninh tính lại liên tục, và cơ sở dữ liệu phình to tới mức tốn bộ nhớ đáng kể. OSPF giải quyết bằng cách chia mạng thành các vùng, mỗi vùng có LSDB riêng.

Các vùng nối với nhau qua vùng xương sống, đánh số 0. Mọi vùng khác phải gắn vào vùng 0, trực tiếp hoặc qua một liên kết ảo trong trường hợp đặc biệt. Router đứng ở ranh giới, có cổng trong vùng 0 và cổng trong vùng khác, gọi là router biên vùng. Nó không chuyển nguyên chi tiết của một vùng sang vùng khác mà chỉ gửi bản tóm tắt các mạng, lý tưởng nhất là một vài tuyến gộp. Nhờ vậy, thay đổi nhỏ bên trong một vùng không bắt các vùng khác chạy lại Dijkstra.

Router đưa tuyến từ bên ngoài OSPF vào, ví dụ tuyến tĩnh hay tuyến học từ BGP, gọi là router biên hệ tự trị. Các loại LSA khác nhau được dùng cho từng vai trò: mô tả router, mô tả mạng nhiều máy, tóm tắt giữa các vùng, tuyến bên ngoài. Thiết kế vùng tốt luôn đi kèm quy hoạch địa chỉ tốt, vì muốn tóm tắt gọn ở router biên vùng thì địa chỉ trong mỗi vùng phải liền khối. Đây là chỗ bài toán OSPF gặp lại bài toán gộp tuyến trong bài VLSM của danh mục.

Router chỉ định trên mạng nhiều máy

Trên một đoạn Ethernet có nhiều router, nếu router nào cũng làm láng giềng đầy đủ với mọi router khác, số cặp láng giềng tăng theo bình phương: năm router là mười cặp, mười router là bốn mươi lăm cặp, và mỗi thay đổi bị phát lặp đi lặp lại. OSPF giải quyết bằng cách bầu một router chỉ định, DR, và một router chỉ định dự phòng, BDR. Mọi router khác chỉ cần đồng bộ đầy đủ với DR và BDR.

Router thường gửi cập nhật tới địa chỉ multicast 224.0.0.6, nơi chỉ DR và BDR lắng nghe; DR sau đó phát lại cho mọi router qua 224.0.0.5. Việc bầu dựa trên độ ưu tiên cấu hình ở mỗi cổng, bằng nhau thì xét định danh router lớn hơn. Router có độ ưu tiên 0 không bao giờ làm DR. Một điểm hay gây bất ngờ: DR không bị thay khi có router mới mạnh hơn tham gia, chỉ khi DR hiện tại rời đi, để tránh xáo trộn không cần thiết.

Vì có DR, hai router thường trên cùng đoạn mạng sẽ dừng ở trạng thái 2-Way với nhau, và đó là bình thường, không phải lỗi. Trên liên kết điểm – điểm, chỉ có hai router nên không cần bầu DR; nhiều người thiết kế khai báo kiểu mạng điểm – điểm cho những liên kết Ethernet chỉ nối hai router, để rút ngắn thời gian thành láng giềng và giảm loại LSA không cần thiết.

Câu hỏi thường gặp

OSPF khác RIP ở điểm cốt lõi nào?

RIP thuộc họ vectơ khoảng cách, mỗi router chỉ biết khoảng cách láng giềng báo lại và tính đường bằng số chặng. OSPF thuộc họ trạng thái liên kết, mỗi router có bản đồ cả vùng và tính bằng chi phí dựa trên băng thông. OSPF hội tụ nhanh hơn, không bị giới hạn 15 chặng như RIP, đổi lại cấu hình và vận hành phức tạp hơn.

OSPF có dùng TCP hay UDP không?

Không. OSPF chạy trực tiếp trên IP với số hiệu giao thức 89 và tự lo việc xác nhận, truyền lại các bản cập nhật bằng gói Link State Acknowledgment. Đây là điểm khác với BGP, vốn chạy trên TCP cổng 179 và để TCP lo việc truyền tin cậy.

Định danh router trong OSPF là gì?

Đó là một số 32 bit viết như địa chỉ IPv4, dùng để nhận diện mỗi router trong vùng. Nó có thể được đặt tay hoặc tự chọn từ địa chỉ của một cổng theo quy tắc của thiết bị. Ngay cả OSPFv3 cho IPv6 vẫn dùng định danh 32 bit kiểu này. Đặt tay giúp định danh không đổi khi cổng thay đổi.

LSA có tồn tại mãi trong cơ sở dữ liệu không?

Không. Mỗi LSA có tuổi tăng dần, router tạo ra nó làm mới định kỳ, theo đặc tả là khoảng 30 phút một lần. Nếu một LSA không được làm mới và đạt tuổi tối đa một giờ, nó bị xoá khỏi cơ sở dữ liệu. Cơ chế này dọn sạch thông tin của router đã biến mất.

OSPF có xác thực giữa các router không?

Có. OSPF hỗ trợ xác thực gói giữa láng giềng để router không nhận cập nhật từ thiết bị lạ cắm vào mạng. Nên dùng phương thức băm mật mã thay cho mật khẩu dạng chữ trần. OSPFv3 ban đầu dựa vào IPsec cho việc này, về sau có thêm cơ chế xác thực riêng.

Khi nào nên dùng OSPF thay vì chỉ dùng tuyến tĩnh?

Khi mạng có nhiều router và nhiều đường dự phòng, cần tự chuyển hướng khi một đường hỏng. Với mạng chỉ có một router biên và một đường ra Internet, tuyến tĩnh đơn giản và dễ đoán hơn. Ranh giới không cứng; nhiều người chọn OSPF ngay từ khi có ba, bốn router để dễ mở rộng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138