Một luồng TCP trong Wireshark là toàn bộ các gói của một kết nối, từ gói SYN đầu tiên tới gói FIN hoặc RST cuối cùng, và đọc được nó nghĩa là biết cuộc trao đổi đã diễn ra trơn tru hay vấp ở đâu. Hình dung hai người chuyển một bộ sách qua bưu điện: mỗi gói đánh số trang, người nhận báo lại "đã có tới trang này", gói thất lạc thì gửi lại. TCP làm đúng việc đó, và Wireshark ghi lại từng lần đánh số, từng lời báo nhận.
Bài này dùng một luồng giả định: máy của bạn tải một trang qua HTTP không mã hoá trên mạng thử nghiệm của chính bạn, để thấy cả dữ liệu lẫn phần đầu TCP. Bạn sẽ đọc lần lượt bắt tay, số thứ tự và báo nhận, cửa sổ, rồi tới các nhãn mà Wireshark gắn khi phát hiện bất thường. Hãy tự bắt một luồng trên máy bạn để đối chiếu; vị trí menu có thể khác theo phiên bản Wireshark.
Ba gói bắt tay và những gì cần nhìn
Lọc luồng bằng thao tác đi theo luồng TCP hoặc bộ lọc tcp.stream == 0, ba gói đầu tiên sẽ là bắt tay. Wireshark mặc định hiện số thứ tự tương đối, bắt đầu từ 0 cho mỗi chiều.
| Gói | Hướng | Cờ | Số thứ tự / báo nhận tương đối | Đáng xem |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Khách tới máy chủ | SYN | Seq=0 | Tuỳ chọn MSS, SACK, hệ số nhân cửa sổ, dấu thời gian |
| 2 | Máy chủ tới khách | SYN, ACK | Seq=0, Ack=1 | Tuỳ chọn máy chủ chấp nhận; khoảng thời gian từ gói 1 |
| 3 | Khách tới máy chủ | ACK | Seq=1, Ack=1 | Khoảng thời gian từ gói 2 |
Báo nhận bằng 1 dù chưa có byte dữ liệu nào vì cờ SYN được tính như chiếm một số thứ tự. Tương tự, cờ FIN cũng chiếm một số. Đây là lý do số báo nhận sau bắt tay là 1 chứ không phải 0.
Khoảng cách thời gian giữa gói 1 và gói 2, khi bắt trên máy khách, xấp xỉ thời gian khứ hồi tới máy chủ cộng thời gian máy chủ xử lý SYN. Wireshark tính sẵn giá trị gọi là thời gian khứ hồi ban đầu, nằm trong phần phân tích luồng của mọi gói thuộc luồng đó. Đây là đường cơ sở để so mọi độ trễ phía sau. Hệ số nhân cửa sổ chỉ xuất hiện ở hai gói SYN; nếu bạn bắt giữa chừng một kết nối, Wireshark không biết hệ số và sẽ hiện kích thước cửa sổ sai.
Số thứ tự, báo nhận và chiều dài: ba con số kể toàn bộ câu chuyện
Sau bắt tay, khách gửi yêu cầu HTTP, ví dụ giả định dài 420 byte, với Seq=1 và Len=420. Theo quy ước của TCP, số thứ tự là vị trí của byte đầu tiên trong đoạn, nên đoạn này chứa byte 1 tới 420. Máy chủ báo nhận bằng Ack=421, nghĩa là "đã nhận đủ tới byte 420, đang chờ byte 421". Báo nhận luôn chỉ byte tiếp theo đang chờ, không phải byte cuối cùng đã nhận.
Chiều ngược lại, máy chủ gửi phản hồi thành nhiều đoạn, mỗi đoạn dài tối đa bằng MSS đã thương lượng, thường là 1460 byte trên Ethernet với IPv4. Đoạn đầu Seq=1, đoạn hai Seq=1461, đoạn ba Seq=2921, và cứ thế. Khách không cần báo nhận từng đoạn; phổ biến là cứ hai đoạn báo một lần, hoặc báo trễ một chút để gộp. Wireshark có cột tính sẵn số thứ tự tiếp theo, giúp bạn kiểm đoạn sau có nối liền đoạn trước hay không.
Khi đọc luồng, hãy tự đặt câu hỏi với mỗi gói: số thứ tự này có nối tiếp đúng không, báo nhận này có tăng không. Mọi nhãn bất thường mà Wireshark gắn ở mục sau đều bắt nguồn từ việc so các con số này với nhau. Nếu bạn hiểu ba con số, bạn tự kiểm được kết luận của Wireshark thay vì tin mù quáng.
Cửa sổ nhận và cửa sổ bằng 0
Mỗi gói TCP mang trường cửa sổ, cho biết bên gửi gói còn chỗ nhận bao nhiêu byte nữa. Trường gốc chỉ có 16 bit, tối đa 65.535 byte, nên đường truyền nhanh cần hệ số nhân đã thương lượng ở bắt tay; Wireshark hiển thị cả giá trị thô lẫn kích thước đã tính ra. Cửa sổ là cơ chế kiểm soát luồng: nó bảo vệ bên nhận khỏi bị gửi quá sức, khác với kiểm soát tắc nghẽn bảo vệ mạng.
Khi ứng dụng phía nhận đọc dữ liệu chậm, bộ đệm đầy dần, cửa sổ quảng cáo nhỏ dần, rồi bằng 0. Wireshark gắn nhãn TCP ZeroWindow cho gói đó. Bên gửi phải dừng, thỉnh thoảng gửi gói thăm dò cửa sổ, được gắn nhãn TCP ZeroWindowProbe. Khi bên nhận đọc xong và có chỗ, nó gửi gói cập nhật cửa sổ, nhãn TCP Window Update, và dữ liệu chảy tiếp.
Ý nghĩa chẩn đoán rất rõ: cửa sổ bằng 0 nghĩa là nút thắt nằm ở máy nhận, cụ thể là ứng dụng đọc không kịp, không phải ở mạng. Người dùng thấy tải chậm và hay đổ lỗi đường truyền, nhưng tệp bắt chứng minh mạng đang chờ ứng dụng. Ngược lại, nhãn TCP Window Full gắn ở phía gửi khi nó đã gửi đầy cửa sổ bên kia cho phép và phải chờ.
Đo độ trễ ứng dụng ngay trong luồng
Tệp bắt gói không chỉ cho biết mạng có mất gói hay không, mà còn tách được thời gian của mạng khỏi thời gian của ứng dụng. Trong luồng giả định, gói yêu cầu HTTP của khách đi ra lúc 0,050 giây; máy chủ báo nhận gói đó gần như ngay, lúc 0,071 giây, rồi im lặng; byte phản hồi đầu tiên tới lúc 0,612 giây. Khoảng 21 mili giây đầu xấp xỉ thời gian khứ hồi, khớp với bắt tay. Hơn 540 mili giây còn lại là máy chủ đã nhận đủ yêu cầu và đang xử lý.
Điểm mấu chốt là gói báo nhận rỗng từ máy chủ: nó chứng minh yêu cầu đã tới nơi nguyên vẹn, nên khoảng chờ sau đó không thể đổ cho mạng. Để đọc nhanh, thêm cột thời gian kể từ gói trước trong cùng luồng; Wireshark có sẵn trường này trong phần phân tích TCP. Sắp xếp cột đó giảm dần, các khoảng chờ lớn nhất sẽ nổi lên đầu, và bạn chỉ cần xem gói nằm ngay trước mỗi khoảng chờ là ai gửi, gửi gì.
Đóng kết nối: FIN hai chiều và những biến thể
TCP là kết nối hai chiều độc lập, nên đóng cũng là đóng từng chiều. Bên muốn dừng gửi phát FIN; bên kia báo nhận FIN đó, có thể vẫn tiếp tục gửi dữ liệu của mình, rồi tới lượt nó phát FIN và nhận báo nhận. Trên màn hình bạn thường thấy bốn gói, hoặc ba gói khi bên thứ hai gộp báo nhận và FIN vào một. Bên đóng trước sau đó vào trạng thái TIME-WAIT trên máy của nó, điều bạn có thể đối chiếu bằng lệnh ss ngay lúc bắt.
Ba biến thể đáng nhận ra. Một là đóng bằng RST thay cho FIN: một số ứng dụng và thư viện cố ý làm vậy để giải phóng tài nguyên nhanh, không phải lúc nào cũng là lỗi. Hai là một bên gửi FIN nhưng bên kia không bao giờ gửi FIN lại, kết nối treo ở trạng thái nửa đóng tới khi hết giờ; trên máy chủ, đó chính là nguồn của các socket CLOSE-WAIT tích tụ. Ba là RST xuất hiện sau một thời gian dài không có dữ liệu, thường do tường lửa hoặc thiết bị NAT ở giữa đã xoá trạng thái kết nối vì hết giờ chờ, và gói tiếp theo bị coi là lạ.
Các nhãn bất thường hay gặp và cách hiểu
TCP Retransmission. Một đoạn được gửi lại với cùng số thứ tự sau khi hết thời gian chờ báo nhận. Thời gian chờ này tính từ thời gian khứ hồi đo được và có mức tối thiểu khá lớn, nên mỗi lần truyền lại kiểu này thường làm người dùng thấy khựng rõ rệt.
TCP Dup ACK và TCP Fast Retransmission. Khi một đoạn bị mất mà các đoạn sau vẫn tới, bên nhận lặp lại cùng một số báo nhận, mỗi lần là một Dup ACK. Nhận ba Dup ACK, bên gửi không chờ hết thời gian mà gửi lại ngay, gọi là truyền lại nhanh. Thấy cặp này là dấu hiệu mất gói đơn lẻ được TCP xử lý khéo.
TCP Previous segment not captured. Có khoảng trống trong số thứ tự. Gói có thể mất trên mạng, nhưng cũng có thể chỉ là máy bắt gói bỏ sót. Nếu sau đó có truyền lại đúng đoạn trống, gói mất thật; nếu không, nhiều khả năng điểm bắt bỏ sót.
TCP Out-Of-Order. Đoạn tới sau một đoạn có số thứ tự lớn hơn. Có thể do các gói đi các nhánh khác nhau. Thỉnh thoảng có là bình thường; nhiều thì TCP hiểu nhầm là mất gói và giảm tốc độ.
TCP Keep-Alive. Gói nhỏ kiểm kết nối còn sống khi lâu không có dữ liệu. Bình thường, không phải lỗi.
RST. Cờ đặt lại huỷ kết nối ngay, không chào tạm biệt. RST trả lời ngay sau SYN là cổng không có dịch vụ. RST giữa chừng có thể do ứng dụng đóng đột ngột, do thiết bị trung gian hết thời gian giữ trạng thái kết nối, hoặc do một bên nhận gói không khớp kết nối nào.
Quy trình đọc một luồng có vấn đề
Khi có một tệp bắt từ lúc người dùng báo chậm hoặc rớt kết nối, đọc theo thứ tự này sẽ nhanh hơn cuộn từng gói.
- Mở Statistics, Conversations, tab TCP, sắp xếp theo thời lượng hoặc số byte để tìm luồng liên quan tới sự cố.
- Lọc riêng luồng đó, xem ba gói bắt tay: có đủ không, thời gian khứ hồi ban đầu bao nhiêu, tuỳ chọn thương lượng gì.
- Áp bộ lọc tcp.analysis.flags trong phạm vi luồng để liệt kê mọi gói bất thường, ghi thời điểm của chúng.
- Mở Statistics, TCP Stream Graphs: đồ thị số thứ tự theo thời gian cho thấy dữ liệu chảy đều hay có đoạn nằm ngang (đứng chờ); đồ thị thời gian khứ hồi cho thấy độ trễ có tăng vọt lúc nào không.
- Kết luận theo chứng cứ: truyền lại nhiều là mất gói trên đường; cửa sổ bằng 0 là máy nhận chậm; khoảng chờ dài sau yêu cầu mà không có gì bất thường ở tầng TCP là ứng dụng máy chủ xử lý lâu.
- Nếu bắt được ở cả hai đầu, đối chiếu cùng một đoạn để biết nó mất ở đâu.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao số thứ tự trong Wireshark khác số trong tcpdump?
Wireshark mặc định hiển thị số tương đối bắt đầu từ 0 cho mỗi chiều, còn tcpdump in số tuyệt đối cho gói đầu rồi tương đối cho các gói sau trong cùng lần chạy. Số tuyệt đối thật trong gói là một giá trị ngẫu nhiên chọn lúc mở kết nối. Có thể tắt chế độ tương đối trong cài đặt giao thức TCP.
Một vài lần truyền lại có đáng lo không?
Một tỉ lệ truyền lại nhỏ là chuyện thường trên Internet, đặc biệt qua Wi-Fi. Đáng lo khi truyền lại tập trung vào thời điểm người dùng báo lỗi, khi có truyền lại theo thời gian chờ liên tiếp, hoặc khi tỉ lệ cao kéo dài.
Đọc luồng TCP của kết nối HTTPS được không?
Được ở tầng TCP: bắt tay, số thứ tự, cửa sổ, truyền lại đều nhìn thấy vì phần đầu TCP không bị mã hoá. Chỉ phần dữ liệu ứng dụng bên trong là không đọc được nếu không có khoá phiên của chính máy bạn.
QUIC có đọc được theo cách này không?
QUIC chạy trên UDP và mã hoá gần như toàn bộ phần đầu của chính nó, nên số gói và báo nhận không lộ ra như TCP. Wireshark vẫn nhận diện được gói QUIC, nhưng phân tích sâu cần khoá phiên giống trường hợp TLS.
Thời gian khứ hồi ban đầu bắt ở máy chủ có khác bắt ở máy khách không?
Có. Ở máy khách, khoảng giữa SYN và SYN-ACK phản ánh đường tới máy chủ. Ở máy chủ, khoảng đáng xem là giữa SYN-ACK và ACK cuối, phản ánh đường tới khách. Hai giá trị gần nhau nếu đường đi hai chiều tương đương.
Có cần nhớ tên tất cả các nhãn phân tích không?
Không. Nhớ nhóm chính: truyền lại, trùng báo nhận, gói bị sót, cửa sổ bằng 0 và RST. Khi gặp nhãn lạ, mở phần phân tích trong khung chi tiết của gói, Wireshark ghi rõ lý do gắn nhãn.