QUIC là giao thức giao vận chạy trên UDP, làm được những việc của TCP — truyền tin cậy, đúng thứ tự, có kiểm soát luồng và tắc nghẽn — nhưng gộp luôn mã hoá TLS 1.3 vào bắt tay, chia dữ liệu thành nhiều luồng độc lập và nhận diện kết nối bằng mã kết nối thay vì bằng địa chỉ IP và cổng. IETF chuẩn hoá QUIC trong RFC 9000 năm 2021; HTTP/3 là phiên bản HTTP chạy trên nó.
Hình dung TCP như một đường ống duy nhất: một cục nghẽn ở đoạn đầu là mọi thứ phía sau đứng chờ. QUIC giống một bó nhiều ống nhỏ đi chung một đường hào, ống này tắc không làm ống kia dừng, và cả bó được bọc kín từ đầu. Bài này nhìn QUIC từ góc tầng giao vận: vì sao không sửa TCP mà làm giao thức mới, gói tin QUIC trông thế nào, bắt tay ra sao, luồng và mã kết nối hoạt động thế nào, và cái giá phải trả. Phần HTTP/3 ở góc web có bài riêng trong danh mục HTTP của trang.
Vì sao không sửa TCP mà làm giao thức mới
Về lý thuyết, các ý tưởng của QUIC có thể đưa vào TCP: thêm tuỳ chọn, thêm cờ, thêm chế độ. Thực tế đã có nhiều cố gắng như vậy, ví dụ cho phép gửi dữ liệu ngay trong gói SYN hay ghép nhiều đường truyền cho một kết nối. Chúng gặp hai bức tường. Bức thứ nhất là TCP nằm trong nhân hệ điều hành; một thay đổi cần nhiều năm để tới được đủ đông máy khách và máy chủ, nhất là trên điện thoại ít được cập nhật.
Bức thứ hai nghiêm trọng hơn: thiết bị trung gian. Tường lửa, NAT, bộ cân bằng tải, thiết bị tối ưu đường truyền trên khắp Internet đã quen với hình dạng gói TCP và nhiều thiết bị xoá, sửa hoặc chặn những gì chúng không nhận ra. Giới mạng gọi hiện tượng này là sự "hoá đá" của giao thức: chuẩn thì cho phép, nhưng mạng thật thì không cho đổi.
Lời giải của QUIC là đi qua UDP, thứ hầu như mọi mạng đều cho qua, và mã hoá gần như toàn bộ phần còn lại để thiết bị giữa đường không có gì để can thiệp. Vì chạy ở không gian người dùng như một thư viện, QUIC được cập nhật cùng trình duyệt hay ứng dụng, tính bằng tuần thay vì tính bằng năm. Ý tưởng ban đầu xuất phát từ một dự án thử nghiệm của Google đầu thập niên 2010, sau đó được IETF thiết kế lại khá nhiều trước khi thành chuẩn.
QUIC đặt cạnh TCP cộng TLS
Để so sánh công bằng, cần đặt QUIC cạnh tổ hợp TCP cộng TLS 1.3, vì QUIC gánh việc của cả hai.
| Khía cạnh | TCP cộng TLS 1.3 | QUIC |
|---|---|---|
| Chạy ở đâu | TCP trong nhân, TLS trong thư viện ứng dụng | Cả hai trong thư viện ở không gian người dùng, trên UDP |
| Bắt tay kết nối mới | Một vòng đi về cho TCP, thêm một vòng cho TLS | Một vòng đi về cho cả giao vận lẫn mã hoá |
| Kết nối lại máy chủ quen | Vẫn cần bắt tay TCP trước | Có thể gửi dữ liệu ngay trong gói đầu (0-RTT) |
| Nhiều luồng | Một dòng byte duy nhất; mất gói chặn mọi thứ phía sau | Nhiều luồng độc lập; mất gói chỉ chặn luồng liên quan |
| Nhận diện kết nối | Bộ bốn địa chỉ và cổng | Mã kết nối, đổi địa chỉ vẫn giữ kết nối |
| Phần đầu gói | Phần đầu TCP để lộ, ai cũng đọc và sửa được | Hầu hết được mã hoá hoặc bảo vệ, chỉ để lộ vài trường tối thiểu |
| Số thứ tự | Theo byte, gửi lại dùng lại số cũ | Số hiệu gói tăng dần, không bao giờ dùng lại |
Dòng cuối là khác biệt nhỏ trên giấy nhưng lớn trong thực tế. Ở TCP, đoạn gửi lại mang cùng số thứ tự với đoạn gốc, nên khi ACK quay về, bên gửi không biết nó đáp cho bản nào, đo thời gian đi về bị nhiễu. Ở QUIC, dữ liệu gửi lại được bỏ vào một gói mới với số hiệu mới; vị trí của dữ liệu trong luồng được ghi riêng trong khung tin. Nhờ vậy mỗi báo nhận ứng với đúng một lần gửi, phát hiện mất gói và đo RTT sạch hơn.
Bắt tay một vòng và 0-RTT
Khi máy khách mở kết nối mới, gói đầu tiên của nó là gói Initial chứa bản tin mở đầu của TLS 1.3, cùng các tham số giao vận như giới hạn luồng, giới hạn dữ liệu, thời gian chờ nhàn rỗi. Gói Initial phải được độn tới ít nhất 1200 byte; quy định này vừa kiểm tra đường truyền chở được gói cỡ đó, vừa hạn chế việc dùng gói nhỏ để khiến máy chủ gửi lại nhiều dữ liệu. Máy chủ đáp bằng gói Initial và gói Handshake chứa phần trả lời của TLS và chứng chỉ, rồi có thể gửi ngay dữ liệu ứng dụng. Sau một vòng đi về, máy khách đã có khoá để gửi dữ liệu.
Với máy chủ đã từng kết nối, máy khách có thể dùng thông tin phiên lưu lại để mã hoá và gửi dữ liệu ứng dụng ngay trong chuyến bay đầu tiên, gọi là 0-RTT. Đổi lại, dữ liệu 0-RTT có thể bị kẻ đứng giữa đường chép lại và gửi lại lần nữa, nên chỉ nên dùng cho yêu cầu an toàn khi lặp lại, chẳng hạn đọc một trang, không dùng cho chuyển tiền hay đặt hàng. Máy chủ quyết định có chấp nhận 0-RTT hay không.
QUIC dùng ba không gian số hiệu gói riêng cho giai đoạn Initial, giai đoạn Handshake và giai đoạn dữ liệu ứng dụng, mỗi không gian có khoá và báo nhận riêng. Trước khi xác thực được địa chỉ của máy khách, máy chủ không được gửi quá ba lần lượng dữ liệu đã nhận; khi nghi ngờ, nó có thể yêu cầu máy khách quay lại kèm một mã thông hành (Retry) để chứng minh địa chỉ là thật.
Luồng độc lập: hết chặn đầu hàng ở tầng giao vận
Một kết nối, nhiều luồng. Mỗi luồng là một dòng byte có thứ tự riêng, mở rất rẻ, không cần bắt tay thêm. Có luồng hai chiều và luồng một chiều, do máy khách hoặc máy chủ mở; hai bit thấp của mã luồng cho biết loại nào.
Mất gói chỉ chặn luồng có dữ liệu trong gói đó. Nếu một gói chở dữ liệu của luồng số 4 bị mất, luồng 8 và luồng 12 vẫn được giao cho ứng dụng bình thường. Với HTTP/2 trên TCP, cùng tình huống đó làm mọi tài nguyên phía sau đứng chờ, dù chúng không liên quan gì tới phần bị mất.
Thứ tự giữa các luồng không được đảm bảo. Đây là cái giá của sự độc lập: ứng dụng phải tự xử lý nếu cần một thứ tự chung. Ví dụ, tầng nén phần đầu của HTTP/3 được thiết kế lại để không bắt các luồng phải chờ nhau như bản dùng trên HTTP/2.
Kiểm soát luồng hai tầng. Bên nhận đặt giới hạn dữ liệu cho từng luồng và cho cả kết nối, cùng giới hạn số luồng được mở, rồi nới dần bằng khung tin riêng. Một luồng ứ đọng không thể chiếm hết bộ đệm của các luồng khác.
Mã kết nối và chuyển mạng không đứt
Kết nối TCP gắn chặt với bộ bốn địa chỉ và cổng. Khi điện thoại chuyển từ Wi-Fi sang mạng di động, địa chỉ IP đổi, mọi kết nối TCP đứt và ứng dụng phải bắt tay lại từ đầu. Ngay cả khi không đổi mạng, NAT của nhà mạng đôi khi đổi cổng ánh xạ sau một lúc im lặng, gây hiệu ứng tương tự.
QUIC nhận diện kết nối bằng mã kết nối (connection ID) nằm trong phần đầu mỗi gói. Khi gói từ địa chỉ mới tới với mã kết nối cũ, máy chủ biết đó vẫn là cùng một kết nối. Trước khi dồn dữ liệu sang đường mới, nó gửi một thử thách đường truyền và chờ trả lời đúng, để chắc rằng địa chỉ mới thật sự thuộc về máy khách chứ không phải ai đó mạo danh.
Có một chi tiết về quyền riêng tư: nếu cùng một mã kết nối xuất hiện trên cả Wi-Fi lẫn mạng di động, người quan sát có thể nối hai đường lại với nhau. Vì thế hai bên trao trước cho nhau nhiều mã kết nối dự phòng, và khi chuyển đường thì dùng mã mới chưa từng xuất hiện. Đóng kết nối cũng có lối riêng: khung tin đóng kết nối được mã hoá, hết thời gian nhàn rỗi thì cả hai tự xoá trạng thái, và có cơ chế đặt lại không trạng thái cho trường hợp máy chủ đã mất thông tin về kết nối.
Cái giá của QUIC và những điều cần biết khi vận hành
QUIC không miễn phí. Trước khi bật cho dịch vụ của mình, nên cân nhắc các điểm sau:
- Tốn CPU hơn: xử lý gói UDP và mã hoá trong không gian người dùng tốn hơn TCP vốn được nhân và card mạng tối ưu nhiều năm; các bản triển khai đang thu hẹp khoảng cách bằng nhiều kỹ thuật gộp gói.
- Một số mạng chặn hoặc bóp UDP: trình duyệt luôn chuẩn bị đường lùi về TCP, nên máy chủ phải tiếp tục phục vụ cả HTTP/2.
- Khó quan sát hơn: công cụ bắt gói chỉ thấy phần đầu tối thiểu; muốn gỡ lỗi phải xuất khoá phiên từ chính máy khách hay máy chủ của mình, hoặc dùng nhật ký sự kiện của thư viện QUIC.
- Thiết bị an ninh mạng doanh nghiệp vốn soi nội dung TCP có thể không hiểu QUIC; nhiều nơi chọn chặn UDP 443 để buộc lùi về TCP.
- Kiểm soát tắc nghẽn là phần cắm được: chuẩn mô tả một thuật toán kiểu NewReno làm mẫu, còn bản triển khai thường dùng CUBIC hoặc BBR.
- Có một bit tuỳ chọn gọi là bit quay, cho phép người vận hành mạng ước lượng RTT bằng cách quan sát thụ động mà không đọc được nội dung; bên triển khai có thể tắt.
Với người làm web, phần lớn những điều này do thư viện và máy chủ lo. Với người vận hành mạng doanh nghiệp, câu hỏi thực tế là có cho UDP 443 đi qua hay không, và hệ quả của mỗi lựa chọn với tốc độ và khả năng giám sát.
Câu hỏi thường gặp
QUIC có thay thế hoàn toàn TCP không?
Không trong tương lai gần. QUIC đã chở một phần đáng kể lưu lượng web giữa các trình duyệt và dịch vụ lớn, nhưng rất nhiều giao thức khác như SSH, cơ sở dữ liệu, thư điện tử vẫn chạy trên TCP. Các mạng chặn UDP cũng buộc TCP tiếp tục tồn tại song song.
QUIC có an toàn hơn TCP cộng TLS không?
Về mã hoá nội dung thì tương đương vì cùng dùng TLS 1.3. Khác biệt là QUIC bảo vệ thêm phần lớn phần đầu gói, nên thiết bị giữa đường khó sửa hay chèn gói giả hơn. Riêng dữ liệu 0-RTT có rủi ro bị gửi lặp, cần dùng đúng chỗ.
Gói Initial của QUIC có được mã hoá không?
Có, nhưng khoá được suy ra từ thông tin công khai trong chính gói, nên bất kỳ ai quan sát cũng giải được. Mục đích là chống thiết bị trung gian vô tình sửa gói, không phải giữ bí mật. Từ giai đoạn Handshake trở đi, khoá mới thật sự bí mật.
Vì sao QUIC chạy trên UDP mà vẫn tin cậy?
Vì toàn bộ cơ chế tin cậy nằm trong chính QUIC: số hiệu gói, báo nhận kèm dải gói đã nhận, phát hiện mất gói theo thứ tự và theo thời gian, gửi lại dữ liệu trong gói mới, kiểm soát luồng và tắc nghẽn. UDP chỉ làm lớp vỏ đi qua mạng.
QUIC có dùng được cho việc khác ngoài web không?
Có. QUIC là giao thức giao vận chung, đã có các đề xuất và triển khai chạy DNS qua QUIC, truyền tệp, đường hầm và phát video trên nó. HTTP/3 chỉ là ứng dụng đầu tiên và phổ biến nhất.
Làm sao biết máy mình đang dùng QUIC?
Trong công cụ dành cho nhà phát triển của trình duyệt, cột giao thức của các yêu cầu mạng thường ghi h3 khi dùng HTTP/3 trên QUIC. Bắt gói trên máy của bạn cũng sẽ thấy lưu lượng UDP tới cổng 443 thay vì TCP.