TCP đóng kết nối bằng bốn gói: bên muốn dừng gửi FIN, bên kia đáp ACK, đến lượt bên kia gửi FIN của mình khi đã xong việc, và bên đầu tiên đáp ACK cuối cùng rồi chờ thêm một khoảng ở trạng thái TIME_WAIT trước khi xoá hẳn kết nối. Ngoài lối đóng êm đó còn có lối ngắt ngang bằng gói RST, khi một bên muốn huỷ ngay hoặc nhận được gói không thuộc kết nối nào.
Nếu bắt tay ba bước giống hai người thống nhất bắt đầu nói chuyện, thì đóng kết nối giống kết thúc cuộc gọi lịch sự: "Bên này nói xong rồi" — "Biết rồi, nhưng chờ bên này nói nốt" — "Giờ bên này cũng xong" — "Biết rồi, chào nhé". Bài này đi qua từng bước, các trạng thái bạn sẽ thấy khi liệt kê kết nối trên máy chủ, và hai hiện tượng làm khổ người vận hành: hàng nghìn kết nối kẹt ở TIME_WAIT và CLOSE_WAIT.
Vì sao đóng cần bốn bước chứ không phải ba
Một kết nối TCP gồm hai chiều độc lập. Khi máy khách gửi FIN, nó chỉ nói "chiều từ máy khách sang máy chủ đã hết dữ liệu", chứ chưa nói gì về chiều ngược lại. Máy chủ có thể còn đang gửi dở câu trả lời. Vì thế máy chủ đáp ACK ngay để xác nhận đã nhận FIN, rồi tiếp tục gửi phần còn lại, và chỉ gửi FIN của chính nó khi ứng dụng phía máy chủ cũng gọi lệnh đóng.
Giống cờ SYN, cờ FIN chiếm một số thứ tự dù không mang byte dữ liệu. Nếu FIN của máy khách mang số thứ tự 8000 (ví dụ giả định), gói ACK của máy chủ sẽ có số báo nhận 8001. Nhờ vậy FIN cũng được bảo vệ bằng cơ chế truyền lại như dữ liệu thường: gửi đi mà không thấy báo nhận thì gửi lại.
Trong thực tế bạn thường chỉ thấy ba gói, không phải bốn. Khi ứng dụng phía máy chủ đóng ngay sau khi nhận FIN, hệ điều hành gộp gói ACK và gói FIN của máy chủ làm một gói bật cả hai cờ. Về logic vẫn là bốn bước, chỉ có hai bước được chở chung một chuyến. Ngược lại, khi máy chủ còn nhiều dữ liệu để gửi, khoảng cách giữa ACK và FIN của nó có thể là vài giây.
Các trạng thái khi đóng kết nối, theo từng phía
Phía chủ động đóng (gửi FIN trước) và phía bị động đóng đi qua hai chuỗi trạng thái khác nhau. Tên trạng thái giống hệt những gì lệnh ss -tan hay netstat -an in ra:
| Bước | Phía chủ động đóng | Phía bị động đóng |
|---|---|---|
| Ứng dụng gọi đóng, gửi FIN | FIN-WAIT-1 | ESTABLISHED |
| Nhận FIN, đáp ACK | FIN-WAIT-2 (sau khi nhận ACK) | CLOSE-WAIT, chờ ứng dụng của mình đóng |
| Ứng dụng phía bị động đóng, gửi FIN | vẫn FIN-WAIT-2 | LAST-ACK |
| Nhận FIN, đáp ACK cuối | TIME-WAIT | CLOSED khi nhận ACK cuối |
| Hết thời gian chờ | CLOSED | — |
Điểm cần nhớ: TIME-WAIT luôn rơi vào phía chủ động đóng, còn CLOSE-WAIT luôn rơi vào phía bị động. Nếu máy chủ web của bạn có rất nhiều TIME-WAIT, nghĩa là chính máy chủ thường là bên đóng trước. Nếu có rất nhiều CLOSE-WAIT, nghĩa là bên kia đã đóng mà ứng dụng của bạn chưa đóng phần mình. Hai hiện tượng nghe giống nhau nhưng nguyên nhân và cách xử lý khác hẳn.
TIME_WAIT tồn tại để làm gì
Để còn kịp gửi lại ACK cuối nếu nó bị mất. Gói ACK cuối cùng không có ai báo nhận. Nếu nó mất trên đường, phía bị động sẽ hết giờ chờ và gửi lại FIN. Phía chủ động cần còn nhớ kết nối để đáp lại ACK; nếu đã xoá sạch, nó sẽ trả RST và phía kia ghi nhận một lần đóng lỗi thay vì đóng êm.
Để gói cũ trên đường chết hẳn. Một gói dữ liệu muộn của kết nối vừa đóng có thể vẫn đang lang thang trong mạng. Nếu ngay lập tức mở lại kết nối mới với đúng bốn thông số địa chỉ và cổng, gói muộn đó có thể bị nhận nhầm. TIME_WAIT giữ cặp địa chỉ–cổng đó lại trong khoảng gấp đôi thời gian sống tối đa của một đoạn (2MSL) để gói cũ hết hạn.
Thời gian chờ thực tế khác nhau giữa các hệ điều hành. Đặc tả gốc gợi ý MSL hai phút, tức TIME_WAIT bốn phút. Các hệ điều hành hiện nay dùng giá trị ngắn hơn; nhân Linux cố định khoảng 60 giây. Bạn nên kiểm tài liệu của đúng phiên bản đang chạy thay vì tin một con số chung.
TIME_WAIT không phải lỗi. Thấy nhiều kết nối TIME_WAIT là dấu hiệu máy đang mở và đóng nhiều kết nối ngắn, không phải dấu hiệu hỏng. Chỉ đáng lo khi chúng làm cạn cổng tạm thời, như phần sau giải thích.
Khi TIME_WAIT thành vấn đề: cạn cổng tạm thời
Mỗi kết nối được nhận diện bằng bộ bốn: địa chỉ và cổng nguồn, địa chỉ và cổng đích. Khi một máy chủ ứng dụng gọi liên tục tới một máy chủ cơ sở dữ liệu duy nhất, ba trong bốn thông số cố định, chỉ còn cổng nguồn thay đổi. Cổng nguồn lấy từ dải cổng tạm thời; trên Linux mặc định khoảng 28 nghìn cổng, từ 32768 tới 60999.
Thử tính giả định: mỗi giây mở và đóng 600 kết nối ngắn, máy gọi là bên đóng trước, mỗi kết nối nằm TIME_WAIT 60 giây. Lượng kết nối TIME_WAIT ổn định ở 600 nhân 60, tức 36 nghìn, đã vượt dải 28 nghìn cổng. Từ đó ứng dụng bắt đầu nhận lỗi không gán được địa chỉ, dù CPU và mạng còn rảnh. Đây là lỗi chỉ xuất hiện khi tải tăng, rất dễ bị đổ cho máy chủ đích.
Cách chữa gốc là bớt mở kết nối mới: giữ kết nối sống và dùng lại, dùng bể kết nối cho cơ sở dữ liệu, để phía máy chủ là bên đóng nếu thiết kế cho phép. Các tham số nhân như mở rộng dải cổng hay cho phép dùng lại cổng đang TIME_WAIT với kết nối đi ra có thể giảm triệu chứng, nhưng nên đọc kỹ tài liệu phiên bản. Một tham số từng được khuyên dùng rộng rãi để "tái chế" TIME_WAIT đã bị gỡ khỏi nhân Linux vì làm hỏng kết nối của máy khách đứng sau NAT — bài học là đừng chép cấu hình nhân từ diễn đàn khi chưa hiểu cơ chế.
CLOSE_WAIT dồn đống: gần như luôn là lỗi ứng dụng
CLOSE_WAIT nghĩa là bên kia đã gửi FIN, hệ điều hành đã đáp ACK, và giờ đang chờ ứng dụng của bạn gọi lệnh đóng socket. Nhân hệ điều hành không tự đóng hộ, vì có thể ứng dụng vẫn muốn gửi nốt dữ liệu theo chiều của mình. Nếu ứng dụng quên đóng — một nhánh xử lý lỗi bỏ sót, một kết nối mượn từ bể nhưng không trả lại — socket sẽ nằm ở CLOSE_WAIT mãi.
Triệu chứng điển hình: số kết nối CLOSE_WAIT tăng dần theo ngày, không bao giờ giảm, cho tới khi tiến trình đụng giới hạn số tệp được mở và bắt đầu từ chối kết nối mới. Khởi động lại tiến trình thì hết, vài ngày sau lại quay về. Cách tìm là liệt kê kết nối CLOSE_WAIT kèm tên tiến trình, xem chúng hướng tới địa chỉ nào, rồi đọc mã xử lý kết nối tới địa chỉ đó, đặc biệt các nhánh ngoại lệ.
Một trường hợp gần giống là đóng một nửa có chủ đích. Lệnh shutdown với tham số chỉ đóng chiều ghi cho phép ứng dụng nói "đã gửi hết yêu cầu" mà vẫn đọc tiếp câu trả lời. Một số giao thức cũ dựa vào cách này để báo hết dữ liệu. Khi đó CLOSE_WAIT ở phía kia là bình thường trong lúc nó còn trả lời.
Bên nào nên đóng trước: quyết định nằm ở giao thức tầng trên
Vì TIME_WAIT luôn rơi vào bên chủ động đóng, việc chọn ai đóng trước có hệ quả thật về tài nguyên. Với HTTP/1.0 đời đầu, máy chủ gửi xong câu trả lời là đóng, nên máy chủ web gánh toàn bộ TIME_WAIT. Từ khi kết nối giữ sống trở thành mặc định, kết nối thường do bên nào hết kiên nhẫn trước đóng: máy chủ đóng kết nối nhàn rỗi sau một khoảng cấu hình, trình duyệt đóng khi người dùng rời trang.
Với máy chủ nhận kết nối từ hàng triệu máy khách khác nhau, TIME_WAIT phía máy chủ gần như vô hại, vì bộ bốn địa chỉ–cổng của mỗi kết nối đều khác nhau và không tranh nhau cổng nguồn. Chỗ đáng lo là các máy đóng vai máy khách trong hạ tầng: máy chủ ứng dụng gọi cơ sở dữ liệu, proxy gọi máy chủ phía sau, dịch vụ gọi dịch vụ. Ở những chỗ này, thiết kế để phía được gọi đóng trước, hoặc giữ kết nối lâu dài, là cách tránh vấn đề từ gốc.
Một chi tiết nữa khi đọc mã: lệnh đóng socket trong ứng dụng không chờ bốn bước hoàn tất. Hàm đóng trả về gần như ngay, nhân hệ điều hành tự lo gửi nốt dữ liệu trong bộ đệm, gửi FIN và chờ báo nhận ở phía sau. Muốn biết chắc bên kia đã nhận đủ, giao thức tầng trên phải có xác nhận riêng.
Gói RST: đóng ngang thay vì chào tạm biệt
RST huỷ kết nối ngay lập tức. Không có bước chờ, không có TIME_WAIT, dữ liệu còn trong bộ đệm bị bỏ. Bên nhận RST báo lỗi cho ứng dụng, thường là "connection reset by peer" ở phía đang đọc hay ghi.
Ai gửi RST? Máy nhận gói tới một cổng không có chương trình nghe; máy nhận gói không thuộc kết nối nào nó biết, ví dụ sau khi khởi động lại; ứng dụng đóng socket trong khi còn dữ liệu nhận chưa đọc; ứng dụng chủ ý cấu hình đóng kiểu huỷ ngang. Tường lửa và thiết bị cân bằng tải cũng có thể gửi RST thay mặt máy chủ.
Kết nối im lặng lâu bị thiết bị giữa đường quên. NAT và tường lửa giữ bảng trạng thái có thời hạn. Một kết nối không có gói nào trong nhiều phút có thể bị xoá khỏi bảng; gói tiếp theo sẽ bị bỏ hoặc nhận RST. Cơ chế keepalive của TCP gửi gói thăm dò định kỳ để giữ trạng thái, nhưng mặc định trên nhiều hệ thống là hai giờ mới gửi lần đầu, nên ứng dụng thường tự gửi tin nhắn giữ sống ở tầng trên.
RST không có báo nhận. Vì không ai trả lời RST, chuẩn yêu cầu bên nhận kiểm tra số thứ tự của gói RST nằm trong cửa sổ hợp lệ trước khi chấp nhận, để gói RST giả từ bên ngoài khó cắt đứt kết nối của người khác.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao bắt gói thấy chỉ ba gói khi đóng kết nối?
Vì phía bị động đóng ngay sau khi nhận FIN, nên hệ điều hành gộp ACK và FIN của nó vào một gói bật cả hai cờ. Về logic vẫn đủ bốn bước. Khi phía bị động còn dữ liệu cần gửi, bạn sẽ thấy ACK và FIN tách rời nhau.
Có nên tắt hẳn TIME_WAIT không?
Không nên. TIME_WAIT bảo vệ kết nối mới khỏi gói cũ và giúp đóng êm khi ACK cuối bị mất. Nếu nó gây cạn cổng, hãy giảm số kết nối mở mới bằng cách dùng lại kết nối trước khi nghĩ đến tham số nhân hệ điều hành.
Máy chủ có nhiều TIME_WAIT có làm chậm máy không?
Thường là không đáng kể. Mỗi kết nối TIME_WAIT chiếm một lượng nhỏ bộ nhớ trong nhân và không giữ bộ đệm dữ liệu. Vấn đề chỉ xuất hiện khi chúng chiếm hết dải cổng nguồn cho các kết nối đi ra tới cùng một đích.
Thông báo connection reset by peer có nghĩa là gì?
Bên kia, hoặc một thiết bị trên đường, đã gửi gói RST cho kết nối đang dùng. Nguyên nhân hay gặp là tiến trình bên kia bị dừng hay khởi động lại, kết nối im lặng quá lâu nên NAT quên, hoặc ứng dụng bên kia đóng trong khi còn dữ liệu chưa đọc.
Đóng một nửa kết nối TCP dùng vào việc gì?
Để báo đã gửi hết dữ liệu mà vẫn nhận tiếp. Ví dụ một chương trình gửi xong toàn bộ tệp cần nén rồi đóng chiều ghi, máy chủ đọc tới hết, xử lý và trả kết quả về chiều còn mở. Ứng dụng cần đọc tới khi bên kia cũng đóng mới kết thúc.
Kết nối bị ngắt sau một lúc không dùng là do đâu?
Thường do NAT hoặc tường lửa trên đường xoá trạng thái của kết nối im lặng sau một thời hạn. Cách xử lý phổ biến là ứng dụng gửi tin giữ sống định kỳ, hoặc bật keepalive của TCP với chu kỳ ngắn hơn thời hạn đó, rồi kết nối lại khi phát hiện bị ngắt.