GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

NAT hoạt động thế nào: bảng ánh xạ cổng, các kiểu NAT và cái giá phải trả

NAT dịch địa chỉ riêng thành địa chỉ công cộng bằng bảng ánh xạ cổng. Bài giải thích NAT tĩnh, NAPT, CGNAT, hành vi ánh xạ, vượt NAT và vì sao NAT không phải tường lửa.

Vietnamese engineer at a Nha Trang hotel back office crouching beside a wall-mounted network rack, tracing an uplink cable with one finger toward a small router, side view, warm light

NAT (Network Address Translation) là kỹ thuật thay địa chỉ IP, và thường cả số cổng, trong phần đầu gói tin khi gói đi qua ranh giới giữa hai mạng, kèm một bảng ghi nhớ để dịch ngược gói trả lời. Kiểu phổ biến nhất cho phép hàng chục, hàng trăm máy mang địa chỉ riêng dùng chung một địa chỉ công cộng, bằng cách phân biệt từng kết nối qua số cổng. Đó là lý do IPv4 vẫn chạy được dù địa chỉ đã cạn từ lâu.

NAT không có trong thiết kế gốc của IP và phá vỡ một nguyên tắc nền tảng: hai máy trên Internet gửi được gói trực tiếp cho nhau. Bài này phân tích NAT ở góc giao thức: bảng ánh xạ được tạo và xoá thế nào, các kiểu NAT, những hành vi ảnh hưởng tới ứng dụng, cách các ứng dụng gọi video vượt NAT, và vì sao NAT không phải tường lửa. Bài không hướng dẫn cấu hình modem hay router của nhà mạng.

Lần theo một kết nối đi qua NAT

Lấy ví dụ giả định một máy trong văn phòng mang địa chỉ riêng 192.168.1.10 mở trang web trên máy chủ 198.51.100.20, cổng 443. Hệ điều hành chọn một cổng nguồn tạm, giả sử 51000. Gói đi ra có nguồn 192.168.1.10:51000, đích 198.51.100.20:443. Tới router biên mang địa chỉ công cộng 203.0.113.7, bộ NAT thay nguồn thành 203.0.113.7 và một cổng nó chọn, giả sử 40001, rồi ghi vào bảng một dòng: bên trong 192.168.1.10:51000 tương ứng bên ngoài 203.0.113.7:40001, đang nói chuyện với 198.51.100.20:443.

Máy chủ nhận gói từ 203.0.113.7:40001 và trả lời về đúng địa chỉ đó. Gói trả lời tới router, bộ NAT tra bảng, thấy cổng 40001 thuộc kết nối của 192.168.1.10:51000, thay đích thành địa chỉ và cổng bên trong rồi chuyển vào mạng nội bộ. Máy chủ không bao giờ biết địa chỉ 192.168.1.10 tồn tại; máy trong văn phòng cũng không biết địa chỉ công cộng mà máy chủ thấy là gì.

Mỗi lần thay địa chỉ hay cổng, bộ NAT phải tính lại tổng kiểm tra của phần đầu IP. Không chỉ thế, tổng kiểm tra của TCP và UDP cũng được tính trên một "phần đầu giả" có chứa địa chỉ IP nguồn và đích, nên cũng phải tính lại. Đây là lý do NAT không phải phép thay chữ đơn giản mà là công việc tốn xử lý, và là một trong những lý do router xử lý NAT cho rất nhiều thuê bao cần phần cứng mạnh.

Các kiểu NAT thường gặp

Thuật ngữ về NAT khá lộn xộn vì mỗi hãng và mỗi giáo trình gọi một kiểu. Bảng dưới gom theo cách làm, kèm những tên gọi khác hay gặp.

KiểuCách làmDùng khi
NAT tĩnh một – mộtMột địa chỉ riêng gắn cố định với một địa chỉ công cộng, hai chiềuMáy chủ bên trong cần được truy cập từ ngoài bằng địa chỉ riêng của nó
NAT độngLấy địa chỉ công cộng còn trống trong một nhóm, trả lại khi hết dùngCó nhiều địa chỉ công cộng nhưng ít hơn số máy; nay ít gặp
NAPT, còn gọi PAT hay masqueradeNhiều địa chỉ riêng dùng chung một địa chỉ công cộng, phân biệt bằng số cổngGần như mọi mạng gia đình và văn phòng
Chuyển tiếp cổngÁnh xạ tĩnh một cổng của địa chỉ công cộng tới một máy và cổng bên trongCho phép kết nối từ ngoài vào một dịch vụ cụ thể
CGNATNAPT đặt trong mạng nhà mạng, phục vụ nhiều thuê baoNhà mạng thiếu địa chỉ công cộng
NAT64Dịch giữa IPv6 bên trong và IPv4 bên ngoàiMạng chỉ chạy IPv6 cần tới trang chỉ có IPv4

Với CGNAT, gói của một máy trong nhà thuê bao có thể đi qua hai tầng NAT: một ở router nhà, một ở nhà mạng, nên đôi khi được gọi là NAT444 vì qua ba vùng địa chỉ IPv4. Số cổng là trường 16 bit, nên một địa chỉ công cộng có khoảng 65 nghìn cổng cho mỗi giao thức; nhiều hệ thống CGNAT chia mỗi thuê bao một khối cổng cố định để vừa đủ dùng vừa dễ truy vết khi cơ quan chức năng yêu cầu. Bài về IP công cộng và IP riêng trong danh mục giải thích dải 100.64.0.0/10 dùng ở giữa hai tầng.

Hành vi ánh xạ và lọc: vì sao "loại NAT" ảnh hưởng tới ứng dụng

Ánh xạ không phụ thuộc đích. Bộ NAT dùng cùng một cổng bên ngoài cho một cặp địa chỉ và cổng bên trong, bất kể máy đó nói chuyện với đích nào. Đây là hành vi được khuyến nghị cho UDP, vì nó cho phép ứng dụng biết trước địa chỉ công cộng của mình và báo cho đối tác.

Ánh xạ phụ thuộc đích. Mỗi đích khác nhau nhận một cổng bên ngoài khác nhau. Địa chỉ công cộng mà máy chủ A thấy không dùng được để máy B liên lạc, khiến kỹ thuật vượt NAT trực tiếp thất bại. Các tài liệu cũ hay gọi kiểu này là NAT đối xứng.

Lọc gói đi vào. Độc lập với ánh xạ, bộ NAT còn quyết định nhận gói từ ai qua một cổng đã mở: từ bất kỳ ai, chỉ từ địa chỉ đã được gửi tới, hay chỉ từ đúng địa chỉ và cổng đã được gửi tới. Lọc càng chặt, kết nối ngang hàng càng khó.

Thời gian sống của ánh xạ. Với TCP, bộ NAT theo dõi bắt tay và gói đóng kết nối để biết khi nào xoá dòng. Với UDP không có trạng thái, nó chỉ dựa vào thời gian im lặng; quá ngưỡng là xoá. Ứng dụng giữ kết nối lâu như nhắn tin hay gọi thoại phải gửi gói giữ sống định kỳ, nếu không sẽ mất liên lạc một chiều mà không hiểu vì sao.

Kẹp tóc. Máy bên trong truy cập dịch vụ của chính mạng mình qua địa chỉ công cộng. Bộ NAT phải biết dịch gói quay đầu lại vào trong; không hỗ trợ thì dịch vụ chạy từ ngoài vào được nhưng từ trong thì không.

Những giao thức bị NAT làm khó

NAT chỉ thay địa chỉ trong phần đầu gói. Giao thức nào ghi địa chỉ IP hoặc số cổng vào phần dữ liệu sẽ gặp rắc rối, vì bên kia nhận được địa chỉ riêng không dùng được. Ví dụ kinh điển là FTP ở chế độ chủ động: máy khách gửi cho máy chủ địa chỉ và cổng của mình trong lệnh, để máy chủ mở kết nối dữ liệu ngược lại. Qua NAT, địa chỉ đó là địa chỉ riêng, và kết nối dữ liệu không bao giờ tới.

Giao thức báo hiệu cho gọi điện qua Internet là SIP cũng mang địa chỉ và cổng cho luồng âm thanh trong phần mô tả phiên. Để chữa, nhiều bộ NAT có thêm cổng ứng dụng, gọi là ALG, đọc vào phần dữ liệu và sửa địa chỉ cho khớp. Cách này hay sinh lỗi riêng: ALG hiểu sai một phiên bản giao thức mới, sửa hỏng gói, hoặc không làm gì được khi phần dữ liệu đã được mã hoá. Không ít sự cố gọi thoại một chiều được giải quyết bằng cách tắt ALG.

Mã hoá ở tầng mạng cũng va chạm với NAT. IPsec ở chế độ bảo vệ toàn vẹn phần đầu sẽ phát hiện địa chỉ đã bị thay và coi gói là giả mạo; ở chế độ mã hoá, phần đầu TCP và UDP bị che nên NAT không thấy số cổng để phân biệt. Lời giải chuẩn là bọc gói IPsec trong UDP để đi qua NAT. Bài học chung cho người thiết kế giao thức mới: đừng mang địa chỉ IP trong phần dữ liệu, và nên chạy trên UDP hoặc TCP để qua được NAT.

Vượt NAT: các ứng dụng gọi video nối máy với máy ra sao

Hai người dùng đều ở sau NAT muốn gửi dữ liệu trực tiếp cho nhau, không ai mở được kết nối tới bên kia. Bộ kỹ thuật ICE, kết hợp STUN và TURN, giải bài toán này theo trình tự sau. Đây là cơ chế hợp pháp mà trình duyệt và ứng dụng gọi video dùng hằng ngày.

  1. Mỗi bên liệt kê các địa chỉ có thể dùng: địa chỉ trên chính máy, địa chỉ do STUN phát hiện, và địa chỉ chuyển tiếp từ TURN. Mỗi địa chỉ gọi là một ứng viên.
  2. Để biết địa chỉ công cộng của mình, máy gửi một gói tới máy chủ STUN ở ngoài Internet. Máy chủ trả lời kèm địa chỉ và cổng mà nó nhìn thấy, tức ánh xạ bộ NAT vừa tạo.
  3. Hai bên trao đổi danh sách ứng viên qua một kênh báo hiệu riêng, ví dụ máy chủ của ứng dụng.
  4. Hai bên đồng thời gửi gói thử tới các ứng viên của nhau. Gói đi ra của mỗi bên mở ánh xạ và quy tắc lọc trên NAT của chính mình, nên gói của bên kia tới sau sẽ được cho vào. Kỹ thuật này hay được gọi là đục lỗ.
  5. Nếu có cặp ứng viên nào thông, luồng dữ liệu đi trực tiếp. Nếu NAT hai bên quá chặt, thường do ánh xạ phụ thuộc đích, hai bên dùng địa chỉ TURN: một máy chủ chuyển tiếp ở giữa nhận và chuyển dữ liệu, chậm và tốn băng thông hơn nhưng luôn chạy.

Toàn bộ quá trình diễn ra trong vài trăm phần nghìn giây trước khi cuộc gọi bắt đầu, người dùng không nhìn thấy. Nó cũng cho thấy chi phí ẩn của NAT: cả một hệ thống máy chủ và giao thức chỉ để làm lại điều mà Internet thời đầu làm sẵn là hai máy gửi gói thẳng cho nhau.

NAT không phải tường lửa, và IPv6 thay đổi gì

Vì máy bên ngoài không mở được kết nối tới máy mang địa chỉ riêng nếu bảng ánh xạ chưa có dòng tương ứng, nhiều người coi NAT là lớp bảo vệ. Hiệu ứng chặn kết nối không mời mà đến là có thật, nhưng nó là tác dụng phụ chứ không phải chính sách. NAT không kiểm tra nội dung, không ghi nhật ký có chủ đích, không chặn kết nối đi ra của phần mềm độc hại, và có thể bị mở toang bởi một quy tắc chuyển tiếp cổng hay giao thức tự mở cổng mà một thiết bị trong nhà tự yêu cầu.

Chức năng bảo vệ thật sự nằm ở tường lửa có trạng thái: theo dõi kết nối, chỉ cho gói trả lời của kết nối đã được bên trong khởi tạo, cộng với các quy tắc rõ ràng cho dịch vụ được phép vào. Router gia đình thường làm cả hai việc cùng lúc, nên ranh giới bị nhoè. Khi chuyển sang IPv6, nơi mỗi máy có địa chỉ toàn cầu và không cần NAT, chính tường lửa có trạng thái giữ vai trò chặn kết nối từ ngoài vào, và router IPv6 dành cho gia đình thường bật nó sẵn theo mặc định.

IPv6 vì thế không làm mạng kém an toàn hơn chỉ vì thiếu NAT, miễn là tường lửa được bật. Nó trả lại khả năng kết nối hai chiều cho những ứng dụng cần, bớt đi cả lớp ALG, STUN, TURN và giảm tải cho nhà mạng. Trong giai đoạn chuyển tiếp, NAT vẫn sẽ còn với IPv4 nhiều năm nữa; hiểu cơ chế của nó giúp bạn chẩn đoán đúng khi một ứng dụng kết nối được chiều đi mà không nhận được chiều về.

Câu hỏi thường gặp

NAT có làm chậm Internet không?

Với lưu lượng thông thường, phần xử lý NAT trên router hiện đại thêm độ trễ rất nhỏ, khó nhận ra. Chậm thường đến từ chỗ khác: bộ NAT quá tải vì bảng ánh xạ đầy, hết khối cổng với CGNAT, hoặc ứng dụng phải đi qua máy chủ chuyển tiếp vì không vượt NAT trực tiếp được. Những trường hợp đó mới tạo khác biệt đáng kể.

Vì sao ping qua NAT vẫn chạy dù ICMP không có số cổng?

Bộ NAT dùng trường số nhận dạng trong thông điệp Echo thay cho số cổng để phân biệt các phiên ping của những máy khác nhau. Với thông điệp lỗi ICMP trả về, bộ NAT đọc phần gói gốc đính kèm bên trong để tìm đúng kết nối và dịch cả phần đó cho khớp.

Một địa chỉ công cộng phục vụ tối đa bao nhiêu máy?

Không có con số cố định. Giới hạn thực tế là số kết nối đồng thời, vì mỗi kết nối chiếm một cổng bên ngoài, khoảng 65 nghìn cổng cho mỗi giao thức nếu dùng cổng giống nhau cho mọi đích. Văn phòng vài chục người dùng chung một địa chỉ thoải mái; CGNAT cho nhiều thuê bao phải chia cổng cẩn thận.

NAT kép có khác gì về mặt giao thức so với NAT một tầng?

Về nguyên lý, mỗi tầng làm đúng việc của NAT một tầng, gói chỉ bị dịch hai lần. Khó khăn nằm ở hệ quả: chuyển tiếp cổng phải làm ở cả hai tầng, vượt NAT khó hơn, và thời gian sống ánh xạ lấy theo tầng ngắn nhất. Cách xử lý NAT kép trong mạng nhà và văn phòng có ở site chuyên lắp đặt mạng.

NAT có giúp ẩn danh khi dùng Internet không?

Không theo nghĩa ẩn danh. Nhà mạng vận hành CGNAT lưu nhật ký ánh xạ theo thời gian và cổng để có thể xác định thuê bao khi có yêu cầu hợp pháp. Trang web cũng nhận diện người dùng qua cookie và tài khoản chứ không chỉ qua địa chỉ IP. NAT chỉ làm việc nhận diện bằng địa chỉ kém chính xác hơn.

Có cần NAT64 nếu đã có dual-stack không?

Không cần. Dual-stack cho máy cả địa chỉ IPv4 và IPv6, nên tự đi được tới cả hai loại trang. NAT64 dành cho mạng chỉ chạy IPv6, thường thấy ở một số mạng di động hoặc mạng doanh nghiệp muốn bỏ IPv4 khỏi phần bên trong. Ứng dụng viết đúng chuẩn chạy được trong cả hai môi trường.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138