Mã trạng thái HTTP là con số ba chữ số ở dòng đầu mỗi phản hồi, cho phần mềm biết yêu cầu vừa gửi đã đi tới đâu: thành công, cần làm thêm một bước, sai từ phía người gửi, hay hỏng ở phía máy chủ. Chữ số đầu tiên quyết định nhóm, hai chữ số sau nói chi tiết. Trình duyệt, công cụ tìm kiếm, bộ nhớ đệm và hệ thống giám sát đều hành xử khác nhau tuỳ con số này, nên trả sai mã là gây hậu quả thật chứ không chỉ là chuyện thẩm mỹ.
Bài này đi qua năm nhóm ở góc giao thức, dừng lâu ở những cặp mã hay bị lẫn như 401 và 403, 404 và 410, 502 và 504, rồi đưa ra một cách đọc mã lỗi để khoanh vùng sự cố. Nhóm chuyển hướng 3xx chỉ được nhắc ở mức nguyên lý; cách đặt 301, 302 cho website là chuyện của một chủ đề khác.
Mã trạng thái là gì và vì sao chỉ có ba chữ số
Hãy nghĩ tới tờ phiếu trả lời của một văn phòng hành chính: thay vì viết cả đoạn văn, cán bộ đóng một con dấu có mã số. Người nhận chỉ cần tra bảng mã là biết hồ sơ được duyệt, thiếu giấy tờ hay chuyển sang nơi khác. Mã trạng thái HTTP là con dấu đó. Cụm chữ đi kèm như "OK" hay "Not Found" chỉ để người đọc dễ hiểu; phần mềm không được dựa vào nó, và HTTP/2 đã bỏ hẳn cụm chữ này.
Đặc tả hiện hành về ngữ nghĩa HTTP là RFC 9110, năm 2022. Nó quy định năm nhóm theo chữ số đầu và một quy tắc quan trọng ít người để ý: khi gặp một mã không biết, phần mềm phải coi nó như mã x00 của cùng nhóm. Nhận mã 299 chưa từng nghe thì hiểu là 200, nhận 499 thì hiểu là 400. Nhờ vậy giao thức có thể thêm mã mới mà phần mềm cũ không gãy.
Cũng vì quy tắc đó, việc chọn đúng nhóm quan trọng hơn chọn đúng con số chi tiết. Một máy chủ trả 400 cho mọi lỗi đầu vào vẫn đúng tinh thần giao thức; một máy chủ trả 200 kèm dòng chữ "có lỗi" trong thân thì sai cả nhóm, và mọi phần mềm đứng giữa sẽ coi đó là thành công: bộ nhớ đệm lưu lại trang lỗi, hệ thống giám sát không báo động, công cụ tìm kiếm lập chỉ mục trang lỗi như trang thật.
Nhóm 1xx và 2xx: thông tin tạm và thành công
Nhóm 1xx là phản hồi tạm, gửi trước phản hồi chính thức trên cùng một yêu cầu; người dùng gần như không bao giờ thấy. Nhóm 2xx báo yêu cầu đã được nhận, hiểu và xử lý. Những mã đáng biết:
| Mã | Tên | Dùng khi nào |
|---|---|---|
| 100 | Continue | Người gửi có header Expect: 100-continue, hỏi trước xem máy chủ có chịu nhận thân lớn không rồi mới gửi. |
| 101 | Switching Protocols | Máy chủ đồng ý chuyển kết nối sang giao thức khác, điển hình là nâng cấp lên WebSocket trên HTTP/1.1. |
| 103 | Early Hints | Gửi sớm vài header gợi ý tải trước tài nguyên trong lúc máy chủ còn đang soạn phản hồi chính. |
| 200 | OK | Thành công, thân chứa kết quả. |
| 201 | Created | Đã tạo tài nguyên mới; header Location thường trỏ tới nó. |
| 202 | Accepted | Đã nhận việc nhưng chưa xử lý xong, ví dụ việc xếp hàng chạy nền. |
| 204 | No Content | Thành công nhưng không có gì để trả về; phản hồi không có thân. |
| 206 | Partial Content | Trả một phần tài nguyên theo header Range, dùng cho tải tiếp tệp và tua video. |
Mã 204 hay bị bỏ quên: nhiều thao tác lưu, xoá chỉ cần báo "xong" mà không cần thân, trả 204 giúp bên nhận khỏi phải đọc một chuỗi rỗng. Mã 206 thì giải thích vì sao bạn kéo thanh thời gian của video mà trình duyệt không tải lại từ đầu: nó xin đúng khoảng byte cần xem.
Nhóm 3xx nhìn từ góc giao thức
Nhóm 3xx có nghĩa chung là "người gửi cần làm thêm một bước để hoàn tất yêu cầu". Thường bước đó là gửi lại yêu cầu tới địa chỉ khác ghi trong header Location, tức là chuyển hướng. Trình duyệt tự đi theo mà không hỏi người dùng, nên trong thẻ Network bạn sẽ thấy hai dòng: một dòng 3xx và một dòng cho địa chỉ đích.
Ở góc giao thức, các mã chuyển hướng khác nhau ở hai câu hỏi: sự thay đổi là vĩnh viễn hay tạm thời, và khi đi theo có được đổi phương thức từ POST sang GET hay không. 301 và 302 ra đời sớm, cho phép trình duyệt đổi POST thành GET vì lý do lịch sử; 307 và 308 được thêm sau để bắt buộc giữ nguyên phương thức và thân. 303 thì cố ý bảo người gửi dùng GET để lấy kết quả ở chỗ khác, hay dùng sau khi gửi biểu mẫu thành công.
Riêng 304 Not Modified nằm trong nhóm 3xx nhưng không chuyển đi đâu cả: nó trả lời một yêu cầu có điều kiện rằng bản người gửi đang giữ vẫn còn dùng được. Cơ chế đó gắn với ETag và bộ nhớ đệm. Cách chọn mã chuyển hướng cho website, tránh chuỗi và vòng lặp chuyển hướng là chủ đề riêng, nằm ngoài phạm vi bài này.
Nhóm 4xx: lỗi từ phía người gửi, đọc sao cho đúng
400 Bad Request. Máy chủ không hiểu hoặc không chịu xử lý yêu cầu vì cú pháp sai, thân hỏng, tham số thiếu. Đây là mã chung của nhóm, dùng khi không có mã cụ thể hơn.
401 và 403. Tên của 401 là Unauthorized nhưng ý nghĩa thật là chưa xác thực: máy chủ chưa biết bạn là ai, hãy gửi thông tin đăng nhập. Phản hồi 401 đúng chuẩn phải kèm header WWW-Authenticate nói cách xác thực. 403 Forbidden nghĩa là máy chủ biết hoặc không cần biết bạn là ai, nhưng vẫn không cho; đăng nhập lại cũng không thay đổi kết quả.
404 và 410. 404 nói "không tìm thấy" mà không hứa gì về sau; tài nguyên có thể chưa từng tồn tại hoặc tạm vắng. 410 Gone nói rõ tài nguyên đã từng có và đã bị gỡ hẳn. Một số máy chủ cố ý trả 404 thay cho 403 để không tiết lộ rằng tài nguyên có tồn tại; đặc tả cho phép việc này.
405 Method Not Allowed. Đường dẫn có tồn tại nhưng không nhận phương thức này, ví dụ gửi DELETE vào một trang chỉ đọc. Phản hồi phải kèm header Allow liệt kê các phương thức được phép.
409 Conflict và 412 Precondition Failed. 409 báo yêu cầu đụng với trạng thái hiện tại của tài nguyên, như tạo một tên đã có. 412 báo điều kiện người gửi đặt ra trong header, kiểu If-Match, không còn đúng; hay gặp khi hai người cùng sửa một bản ghi.
413, 414, 415 và 422. Thân quá lớn, đích yêu cầu quá dài, định dạng thân không được hỗ trợ, và thân đúng cú pháp nhưng nội dung không xử lý được (ví dụ trường ngày tháng nằm ngoài khoảng). Từ RFC 9110, tên chính thức của 413 là Content Too Large và của 422 là Unprocessable Content.
429 Too Many Requests. Người gửi vượt hạn mức số yêu cầu trong một khoảng thời gian. Phản hồi nên kèm Retry-After cho biết bao lâu nữa thì thử lại; phần mềm gửi tử tế nên tôn trọng con số đó thay vì gửi dồn dập hơn.
Nhóm 5xx: khi máy chủ hoặc máy đứng giữa gặp sự cố
Nhóm 5xx báo máy chủ biết mình đã không làm được việc đáng lẽ phải làm. 500 Internal Server Error là mã chung: mã nguồn ném lỗi không ai bắt, cấu hình sai, hết bộ nhớ. 501 Not Implemented hiếm gặp hơn, nghĩa là máy chủ hoàn toàn không hỗ trợ phương thức được yêu cầu. 503 Service Unavailable nghĩa là tạm thời không phục vụ được, vì quá tải hoặc đang bảo trì; nên kèm Retry-After, và công cụ tìm kiếm hiểu đây là tình trạng tạm.
Hai mã còn lại chỉ có nghĩa khi hiểu rằng phản hồi bạn nhận thường không đến thẳng từ máy chạy ứng dụng. Giữa trình duyệt và ứng dụng hay có một hoặc vài máy đứng giữa: bộ cân bằng tải, proxy ngược, mạng phân phối nội dung. Máy đứng giữa đó chuyển yêu cầu tiếp vào trong rồi chờ. 502 Bad Gateway là lời máy đứng giữa nói rằng nó đã nhận được câu trả lời không hợp lệ từ phía sau, hoặc kết nối vào trong bị từ chối, bị cắt ngang. 504 Gateway Timeout là lời nó nói rằng đã chờ quá lâu mà phía sau không trả lời.
Phân biệt hai mã này tiết kiệm nhiều thời gian gỡ lỗi. Gặp 502, hãy xem tiến trình ứng dụng phía sau có đang chạy không, có bị sập rồi khởi động lại không, cổng nối vào có đúng không. Gặp 504, hãy xem câu truy vấn chậm, tác vụ nặng hoặc dịch vụ bên ngoài mà ứng dụng đang chờ, và so ngưỡng thời gian chờ của máy đứng giữa với thời gian xử lý thật. Trang lỗi 5xx đôi khi mang giao diện của máy đứng giữa chứ không phải của ứng dụng, đó cũng là manh mối nhận ra tầng nào đang nói.
Đọc một mã lỗi để khoanh vùng sự cố
Khi một trang hay một API báo lỗi, con số là manh mối đầu tiên. Quy trình dưới đây giúp bạn đi từ con số tới tầng gây lỗi, áp dụng cho hệ thống của mình hoặc hệ thống bạn được giao vận hành:
- Ghi lại chính xác mã, thời điểm, đường dẫn và phương thức. Lỗi chỉ xảy ra với POST mà GET thì không là một manh mối khác hẳn lỗi xảy ra với mọi yêu cầu.
- Xem chữ số đầu. 4xx: soát lại yêu cầu trước, như tham số, thân, cookie, header xác thực. 5xx: soát phía máy chủ trước.
- Xem header phản hồi để biết ai đã trả lời. Các header như Server, Via hoặc header riêng của máy đứng giữa cho biết phản hồi do ứng dụng hay do một tầng trung gian tạo ra.
- Thử gửi lại cùng yêu cầu bằng công cụ khác, ví dụ curl kèm tuỳ chọn -i để in header. Kết quả khác trình duyệt thường chỉ ra cookie, bộ nhớ đệm hoặc tiện ích trình duyệt.
- Với 502, 503, 504, đọc nhật ký của máy đứng giữa trước rồi mới tới nhật ký ứng dụng, vì máy đứng giữa ghi rõ nó đã chờ ai, bao lâu.
- Sau khi sửa, kiểm lại bằng chính yêu cầu ban đầu và ghi chú nguyên nhân, để lần sau thấy cùng mã là biết chỗ cần nhìn.
Quy trình này cũng giúp bạn viết báo cáo lỗi cho người khác dễ đọc: một dòng gồm phương thức, đường dẫn, mã, thời điểm và header liên quan đáng giá hơn mười tấm ảnh chụp màn hình trang lỗi.
Những mã hay bị dùng nhầm và hậu quả
Phần lớn các lỗi dưới đây không làm hỏng trang ngay lập tức, nên chúng sống rất lâu. Hậu quả dồn ra ở những phần mềm đứng sau đọc mã trạng thái:
- Trả 200 cho trang lỗi. Trang "không tìm thấy" hay "hệ thống bận" trả 200 sẽ bị bộ nhớ đệm lưu lại, bị công cụ tìm kiếm lập chỉ mục, và không làm hệ thống giám sát báo động.
- Trả 500 cho lỗi dữ liệu đầu vào. Người dùng nhập sai định dạng là lỗi phía người gửi, nên dùng 400 hoặc 422. Trả 500 làm biểu đồ lỗi máy chủ dâng lên vô cớ và che mất lỗi thật.
- Trả 401 mà không có WWW-Authenticate, hoặc dùng 401 khi người dùng đã đăng nhập nhưng thiếu quyền. Trường hợp sau đúng ra là 403.
- Trả 403 khi đường dẫn không tồn tại ở nơi không cần giấu, khiến người dùng tưởng mình bị chặn trong khi thật ra gõ nhầm địa chỉ.
- Trả 503 kéo dài nhiều ngày. Mã này hứa hẹn tình trạng tạm thời; để quá lâu thì công cụ tìm kiếm có thể coi trang là đã mất.
- Dùng 418 trên hệ thống thật. Mã "I'm a teapot" bắt nguồn từ một RFC đùa ngày Cá tháng Tư năm 1998; nó vui nhưng không mang nghĩa gì với phần mềm.
Một thói quen tốt khi viết hoặc vận hành dịch vụ là liệt kê các tình huống lỗi có thể xảy ra rồi gán sẵn mã cho từng tình huống, thay vì để khung phần mềm trả mã mặc định.
Câu hỏi thường gặp
Mã 404 có làm trang web bị phạt trong tìm kiếm không?
Không. 404 là câu trả lời bình thường cho địa chỉ không tồn tại, và công cụ tìm kiếm chỉ đơn giản gỡ địa chỉ đó khỏi chỉ mục sau một thời gian. Điều gây hại là trả 200 cho trang không tồn tại, hoặc để đường dẫn quan trọng đang có lượt truy cập chết mà không chuyển về nội dung thay thế phù hợp.
Vì sao cùng một trang, lúc báo 502, lúc báo 504?
Hai mã cùng do máy đứng giữa trả về nhưng ứng với hai tình huống khác nhau. Nếu ứng dụng phía sau sập hẳn hoặc từ chối kết nối, bạn thấy 502. Nếu ứng dụng còn sống nhưng xử lý quá ngưỡng chờ, bạn thấy 504. Khi hệ thống chập chờn quanh ngưỡng đó, hai mã có thể xen kẽ nhau.
Có thể tự đặt mã trạng thái mới không?
Về kỹ thuật thì gửi được, và nhờ quy tắc coi mã lạ như x00 của cùng nhóm nên phần mềm khác vẫn hiểu được nhóm. Nhưng mã riêng không có nghĩa chung với ai, nên cách tốt hơn là dùng mã chuẩn gần nhất và đặt chi tiết lỗi trong thân phản hồi theo một định dạng thống nhất.
Phản hồi 1xx có làm chậm trang không?
Không đáng kể. Phản hồi 1xx chỉ vài dòng header và đi trước phản hồi chính trên cùng kết nối. Mã 103 Early Hints thậm chí được thiết kế để làm trang nhanh hơn: trình duyệt nhận gợi ý và bắt đầu tải phông chữ, tệp CSS trong lúc máy chủ còn đang chuẩn bị nội dung chính.
Mã trạng thái có được giữ nguyên qua HTTP/2 và HTTP/3 không?
Có. Ý nghĩa mã trạng thái thuộc phần ngữ nghĩa chung nên giống nhau ở mọi phiên bản. Khác biệt là cách chở: ở HTTP/2 và HTTP/3, mã nằm trong một trường giả tên là :status trong khối header nén, không còn dòng trạng thái dạng chữ và không có cụm từ giải thích đi kèm.
Thấy mã lạ không có trong bảng chuẩn thì hiểu thế nào?
Một số phần mềm máy chủ và mạng phân phối nội dung dùng mã riêng trong khoảng chưa được đăng ký để ghi tình huống nội bộ của họ. Hãy hiểu theo nhóm của chữ số đầu, rồi tra tài liệu của chính phần mềm đã sinh ra nó; đừng giả định ý nghĩa giống nhau giữa các hãng.