Header HTTP là các dòng "tên: giá trị" đi kèm mỗi yêu cầu và phản hồi, mang thông tin về chính thông điệp: ai gửi, muốn nhận gì, nội dung thuộc định dạng nào, dài bao nhiêu, được lưu bao lâu. Thân thông điệp là món hàng; header là những dòng ghi chú dán ngoài thùng để mọi người xử lý đúng cách mà không phải mở thùng. Một phản hồi HTTP bình thường có từ vài đến vài chục dòng header như vậy.
Bài này giải thích cú pháp header, đi qua những trường bạn sẽ gặp nhiều nhất ở hai chiều, dừng lại ở cặp Content-Type và bảng mã vốn gây ra cảnh chữ tiếng Việt vỡ dấu, rồi nói về hai khái niệm ít người biết nhưng quan trọng khi có máy đứng giữa: header từng chặng và trường giả của HTTP/2.
Header là phần ghi chú dán ngoài thùng hàng
Hình dung một kho chuyển phát. Mỗi thùng hàng dán vài dòng ghi chú: nơi nhận, hàng dễ vỡ, giữ lạnh, cân nặng, giao trước ngày nào. Nhân viên phân loại không mở thùng mà chỉ đọc ghi chú để quyết định xếp lên xe nào, đặt ở ngăn nào. Header HTTP đóng đúng vai đó cho thân thông điệp. Máy chủ, trình duyệt, proxy, bộ nhớ đệm đều đọc header trước để quyết định xử lý, nhiều khi không cần chạm vào thân.
Cú pháp rất đơn giản: tên trường, dấu hai chấm, khoảng trắng tuỳ chọn, rồi giá trị. Tên trường không phân biệt chữ hoa, chữ thường, nên Content-Type và content-type là một. Thứ tự giữa các trường khác tên nhau không mang ý nghĩa. Nếu một trường xuất hiện nhiều lần, bên nhận được phép gộp các giá trị thành một danh sách cách nhau bằng dấu phẩy, với một ngoại lệ nổi tiếng là Set-Cookie: mỗi cookie phải nằm trên một dòng riêng vì giá trị cookie có thể chứa dấu phẩy.
Trước đây các trường tự đặt hay mang tiền tố X-, như X-Forwarded-For. Năm 2012, RFC 6648 khuyên bỏ thói quen đó, vì nhiều trường thử nghiệm sau này thành chuẩn thì lại kẹt cái tên X- mãi mãi. Bạn vẫn gặp rất nhiều trường X- trên Internet, phần lớn là di sản, và chúng không có gì đặc biệt về mặt giao thức so với các trường khác.
Những header yêu cầu bạn sẽ gặp nhiều nhất
Header yêu cầu cho máy chủ biết người gửi là ai, muốn gì và đang giữ sẵn những gì. Bảng dưới gom các trường phổ biến cùng ví dụ giá trị giả định:
| Trường | Ví dụ giá trị | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Host | vidu.vn | Tên máy đích; bắt buộc ở HTTP/1.1 để một IP phục vụ được nhiều tên miền. |
| User-Agent | chuỗi mô tả trình duyệt | Phần mềm đang gửi; máy chủ dùng để thống kê, đôi khi để điều chỉnh nội dung. |
| Accept | text/html, application/json | Các định dạng người gửi chấp nhận, có thể kèm trọng số q. |
| Accept-Language | vi, en;q=0.8 | Ngôn ngữ ưa thích theo thứ tự. |
| Accept-Encoding | gzip, br | Các kiểu nén mà người gửi giải được. |
| Cookie | phien=abc123 | Các cookie máy chủ đã giao trước đó, gửi trả lại. |
| Authorization | Bearer kèm mã truy cập | Thông tin xác thực, hay dùng trong API. |
| If-None-Match | giá trị ETag đã lưu | Hỏi xem bản đang giữ còn đúng không, để nhận 304 nếu chưa đổi. |
| Range | bytes=0-1023 | Xin một đoạn của tài nguyên thay vì cả tệp. |
| Origin | giao thức, tên máy, cổng của trang gửi | Nguồn của trang phát ra yêu cầu, dùng trong kiểm tra CORS. |
Để ý rằng mọi trường trong bảng đều do trình duyệt hoặc chương trình gửi tự điền, nghĩa là có thể bị sửa tuỳ ý. Máy chủ không bao giờ được tin vào User-Agent, Referer hay Origin như bằng chứng danh tính; chúng chỉ là lời khai.
Những header phản hồi đáng đọc kỹ
Content-Type và Content-Length. Định dạng và độ dài của thân. Thiếu hay sai hai trường này là nguyên nhân của rất nhiều lỗi hiển thị, sẽ bàn kỹ ở mục sau.
Content-Encoding. Thân đã được nén bằng gì, ví dụ gzip hoặc br. Trình duyệt phải giải nén trước khi dùng.
Cache-Control, ETag, Last-Modified, Age. Bộ trường điều khiển bộ nhớ đệm: được lưu bao lâu, ai được lưu, dấu nhận diện phiên bản để kiểm lại, và bản này đã nằm trong bộ nhớ đệm trung gian bao nhiêu giây.
Vary. Cho bộ nhớ đệm biết phản hồi thay đổi theo những header yêu cầu nào. Phản hồi có Vary: Accept-Encoding nghĩa là bản nén gzip và bản không nén phải được lưu riêng. Quên Vary là cách nhanh nhất để người dùng này nhận nhầm nội dung của người dùng khác.
Location. Địa chỉ mới khi chuyển hướng, hoặc địa chỉ của tài nguyên vừa được tạo kèm mã 201.
Set-Cookie. Giao cho trình duyệt một cookie cùng các thuộc tính phạm vi, thời hạn, bảo mật.
Retry-After. Đi kèm 503 hoặc 429, cho biết bao lâu nữa nên thử lại, bằng số giây hoặc một mốc thời gian.
Date và Server. Thời điểm tạo phản hồi và phần mềm máy chủ. Nhiều nơi rút gọn trường Server để không lộ phiên bản cụ thể, vì thông tin đó giúp kẻ dò quét chọn lỗ hổng phù hợp.
Content-Type, bảng mã và chuyện chữ tiếng Việt vỡ dấu
Content-Type mang một kiểu phương tiện (media type, trước gọi là MIME type) dạng loại chính và loại phụ, như text/html, application/json, image/webp, kèm tham số tuỳ chọn. Với nội dung chữ, tham số quan trọng nhất là charset, ví dụ text/html; charset=utf-8. Trình duyệt dựa vào đây để quyết định hiển thị thành trang, tải về thành tệp, hay chạy như mã lệnh.
Khi máy chủ không nói bảng mã, trình duyệt phải đoán, dựa vào thẻ meta trong HTML hoặc phân tích byte. Đoán sai là ra cảnh "Việt Nam" thay cho "Việt Nam": byte UTF-8 của chữ có dấu bị đọc theo một bảng mã một byte kiểu Latin-1. Cách chữa tận gốc là khai báo charset=utf-8 ngay trong header, và lưu tệp nguồn, cơ sở dữ liệu cùng một bảng mã. Chữ đúng ở trình soạn thảo mà sai trên web thường là do header nói một đằng, tệp lưu một nẻo.
Có một chuyện nữa liên quan: trình duyệt từng có thói quen dò nội dung (content sniffing), tức là bỏ qua Content-Type nếu thấy byte trông giống loại khác. Thói quen này tạo ra lỗ hổng: một tệp người dùng tải lên khai là ảnh nhưng chứa mã lệnh có thể bị chạy như mã lệnh. Header X-Content-Type-Options: nosniff bảo trình duyệt tin vào Content-Type và không dò, nên được bật rộng rãi ở các trang cho người dùng tải tệp lên.
Còn Content-Length phải khớp chính xác số byte của thân sau khi nén, không phải số ký tự. Một chữ tiếng Việt có dấu chiếm hai đến ba byte trong UTF-8, nên đếm ký tự rồi điền vào đây là cách chắc chắn làm thân bị cắt cụt.
Header từng chặng và header đầu cuối
Một yêu cầu HTTP có thể đi qua nhiều chặng: trình duyệt tới proxy của công ty, proxy tới mạng phân phối nội dung, rồi tới proxy ngược trước máy chủ ứng dụng. Mỗi chặng là một kết nối riêng. Đặc tả chia header thành hai loại theo phạm vi. Header đầu cuối dành cho người nhận cuối cùng và phải được chuyển nguyên. Header từng chặng (hop-by-hop) chỉ có nghĩa cho kết nối hiện tại, và máy đứng giữa phải gỡ bỏ trước khi chuyển tiếp.
Nhóm từng chặng gồm Connection, Keep-Alive, Transfer-Encoding, TE, Upgrade, Trailer, cùng Proxy-Authorization và Proxy-Authenticate. Lý do dễ hiểu: việc kết nối giữa trình duyệt và proxy có giữ sống hay không, có truyền theo khúc hay không, chẳng liên quan gì tới kết nối giữa proxy và máy chủ. Trường Connection còn có thể liệt kê thêm tên những header khác cần được coi là từng chặng.
Ranh giới này nghe khô khan nhưng có hệ quả thật. Khi hai máy liền nhau hiểu khác nhau về chuyện thân thông điệp kết thúc ở đâu, chẳng hạn một bên tin Content-Length còn bên kia tin Transfer-Encoding, kẻ xấu có thể nhét một yêu cầu thứ hai vào giữa, gọi là tấn công lén chuyển yêu cầu (request smuggling). Đặc tả hiện hành vì thế yêu cầu coi thông điệp có cả hai trường mâu thuẫn là đáng ngờ và xử lý chặt; phần mềm đứng giữa cập nhật đều đặn là cách phòng chính.
Header trong HTTP/2 và HTTP/3: chữ thường, trường giả và giới hạn kích thước
HTTP/2 và HTTP/3 không có dòng yêu cầu hay dòng trạng thái dạng chữ. Thay vào đó, các thông tin ấy được chở bằng trường giả (pseudo-header), tên bắt đầu bằng dấu hai chấm và phải đứng trước mọi header thường. Yêu cầu có bốn trường giả: :method, :scheme, :authority (thay cho Host), :path. Phản hồi chỉ có :status. Thẻ Network của trình duyệt đôi khi hiển thị chúng, đó là lý do bạn thấy những dòng bắt đầu bằng dấu hai chấm lạ mắt.
Hai phiên bản mới cũng bắt buộc tên header viết thường khi truyền, và cấm các header gắn với kết nối như Connection hay Keep-Alive, vì việc quản lý kết nối đã do lớp khung đảm nhận. Header được nén: HTTP/2 dùng HPACK, HTTP/3 dùng QPACK. Cả hai đều có một bảng tĩnh chứa các cặp tên, giá trị hay gặp và một bảng động ghi nhớ các trường vừa gửi, nên chuỗi User-Agent dài lặp lại ở mọi yêu cầu chỉ tốn vài byte từ lần thứ hai.
Dù nén, header vẫn có trần. Máy chủ và proxy thường giới hạn tổng kích thước header ở mức vài KB đến vài chục KB, tuỳ phần mềm và cấu hình. Vượt trần thì nhận mã 431 Request Header Fields Too Large hoặc 400. Thủ phạm quen thuộc nhất là cookie: một trang gắn quá nhiều cookie theo dõi khiến header Cookie phình ra, đến lúc người dùng không vào được trang mà không hiểu vì sao, cho tới khi xoá cookie của trang đó.
Referer, Referrer-Policy và User-Agent: header dính tới quyền riêng tư
Header Referer cho máy chủ biết người dùng đến từ trang nào. Tên trường viết sai chính tả, thiếu một chữ r so với tiếng Anh chuẩn, từ thời HTTP/1.0 và được giữ nguyên đến nay vì sửa thì gãy phần mềm. Trong khi đó trường điều khiển nó lại viết đúng: Referrer-Policy. Đây là ví dụ hay được nhắc về chuyện một quyết định nhỏ trong giao thức sống lâu hơn mọi người tưởng.
Vấn đề của Referer là nó có thể mang cả đường dẫn đầy đủ, kể cả chuỗi truy vấn chứa mã đặt lại mật khẩu hay từ khoá tìm kiếm, sang một trang khác. Referrer-Policy cho phép trang quy định gửi bao nhiêu: không gửi gì, chỉ gửi nguồn (giao thức và tên miền), hay gửi đầy đủ khi cùng nguồn. Các trình duyệt lớn hiện mặc định một chính sách gần với strict-origin-when-cross-origin: gửi đường dẫn đầy đủ trong cùng trang, chỉ gửi nguồn khi sang trang khác, và không gửi gì khi đi từ HTTPS xuống HTTP.
User-Agent cũng đang co lại. Chuỗi này từng phình dài với đủ tên hãng để vượt qua các đoạn mã dò trình duyệt, và trở thành một nguồn để nhận dạng thiết bị. Một số trình duyệt đã đóng băng bớt chi tiết trong chuỗi và chuyển sang cơ chế gợi ý phía người dùng (Client Hints), nơi máy chủ phải xin rõ từng thông tin. Cách đúng khi viết trang là dò tính năng thay vì dò tên trình duyệt; mức độ hỗ trợ cụ thể nên kiểm theo phiên bản trình duyệt hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Header HTTP có giới hạn số lượng không?
Đặc tả không đặt số lượng tối đa, nhưng phần mềm thì có. Máy chủ và proxy giới hạn tổng kích thước, đôi khi cả số dòng, để chống tiêu tốn bộ nhớ. Vượt ngưỡng thì nhận 431 hoặc 400. Nếu tự vận hành máy chủ, hãy biết giới hạn mặc định của phần mềm mình dùng và theo dõi kích thước cookie.
Có thể gửi header chứa chữ tiếng Việt có dấu không?
Không nên. Lịch sử của HTTP chỉ bảo đảm ký tự ASCII trong header; byte ngoài khoảng đó có thể bị phần mềm từ chối hoặc hiểu sai. Khi cần mang chữ có dấu, như tên tệp tải xuống, người ta mã hoá phần trăm hoặc dùng cú pháp mở rộng có khai báo utf-8 trong header Content-Disposition.
Header và metadata trong thân khác nhau thế nào?
Header là thông tin về thông điệp mà mọi phần mềm HTTP đều hiểu, kể cả proxy và bộ nhớ đệm không biết gì về ứng dụng. Metadata trong thân, như trường trong JSON, chỉ ứng dụng hai đầu hiểu. Thông tin ảnh hưởng tới cách vận chuyển, lưu đệm, xác thực nên nằm ở header; thông tin nghiệp vụ nên nằm trong thân.
Trailer trong HTTP là gì?
Trailer là header được gửi sau thân thay vì trước, dùng khi giá trị chỉ biết được lúc đã gửi xong, như mã kiểm tra toàn vẹn của cả thân. Ở HTTP/1.1, trailer đi sau khúc cuối của kiểu truyền chunked. Trình duyệt hầu như không dùng trailer, nhưng một số giao thức xây trên HTTP/2, điển hình là gRPC, dựa vào nó để báo trạng thái.
Vì sao xem header bằng công cụ nhà phát triển và bằng dòng lệnh lại thấy khác nhau?
Trình duyệt tự thêm nhiều header như Cookie, Accept-Language, các trường gợi ý, và có thể lấy phản hồi từ bộ nhớ đệm của nó. Công cụ dòng lệnh gửi ít header hơn, không có cookie, thường dùng phiên bản HTTP khác. Máy chủ phản hồi theo những gì nhận được, nên kết quả khác nhau là bình thường.
Header Server có cần ẩn đi không?
Ẩn số hiệu phiên bản là một bước nhỏ nên làm vì nó bớt cho kẻ dò quét một manh mối. Nhưng đừng coi đó là biện pháp bảo mật chính: phần mềm vẫn có thể bị nhận dạng qua hành vi. Cập nhật bản vá đều đặn quan trọng hơn nhiều so với giấu tên phần mềm.