GiaoThuc.comGiao Thức
TCP, UDP và QUIC

Kiểm soát tắc nghẽn TCP: khởi động chậm, Reno, CUBIC và BBR hoạt động thế nào

Vì sao TCP phải tự giảm tốc, cửa sổ tắc nghẽn tăng giảm ra sao qua khởi động chậm và tránh tắc nghẽn, Reno, CUBIC khác BBR thế nào, cùng vai trò của ECN.

Aerial view of a busy roundabout in Ho Chi Minh City at dusk, motorbikes slowing and merging in waves, long exposure light trails, no faces visible

Kiểm soát tắc nghẽn là phần việc khiến mỗi kết nối TCP tự dò xem mạng ở giữa chịu được bao nhiêu dữ liệu, tăng tốc khi đường thông và giảm tốc khi thấy dấu hiệu nghẽn — thường là mất gói, hoặc với các thuật toán mới hơn là độ trễ tăng. Không có nó, hàng triệu kết nối cùng xả hết tốc lực vào đường trục chung sẽ khiến các router liên tục tràn hàng đợi và gần như không gói nào tới nơi.

Hình ảnh gần gũi là một vòng xoay giờ tan tầm. Nếu mọi xe đều lao vào hết ga, vòng xoay đứng im. Nếu mỗi người lái thấy phía trước dồn ứ thì nhả ga, thấy thoáng thì nhích lên dần, dòng xe chảy được dù đông. TCP làm đúng việc đó, chỉ khác là "người lái" không nhìn thấy đường, phải đoán từ những gói báo nhận quay về. Bài này đi qua cửa sổ tắc nghẽn, khởi động chậm, đường răng cưa của Reno, CUBIC đang làm mặc định ở nhiều hệ điều hành, BBR với cách tiếp cận khác hẳn, và ECN.

Bài học từ lần Internet suýt nghẹt thở

Phiên bản TCP đầu tiên có kiểm soát luồng nhưng chưa có kiểm soát tắc nghẽn: bên gửi đổ dữ liệu bằng cửa sổ bên nhận cho phép, không quan tâm mạng ở giữa. Giữa thập niên 1980, khi mạng nghiên cứu tiền thân của Internet đông lên, hiện tượng sụp đổ do tắc nghẽn xuất hiện: router tràn hàng đợi, gói bị bỏ, các bên gửi hết giờ chờ và gửi lại đồng loạt, càng gửi lại mạng càng nghẹt, thông lượng thật rơi xuống một phần rất nhỏ so với khả năng đường truyền.

Van Jacobson và cộng sự công bố năm 1988 bộ cơ chế mà đến nay vẫn là nền móng: khởi động chậm, tránh tắc nghẽn, ước lượng thời gian chờ tốt hơn, và nguyên tắc "bảo toàn gói" — chỉ đưa gói mới vào mạng khi có một gói cũ rời khỏi, nhận biết qua báo nhận. Ý tưởng cốt lõi là coi mất gói là tín hiệu mạng đang quá tải, vì trên đường dây có thời đó, gói hỏng do nhiễu rất hiếm.

Điểm đáng chú ý về mặt thiết kế: kiểm soát tắc nghẽn của TCP hoàn toàn nằm ở hai đầu, router không phải làm gì thêm ngoài việc bỏ gói khi đầy. Đây là lý do Internet mở rộng được tới quy mô hiện nay mà phần lõi vẫn đơn giản, nhưng cũng là lý do mọi chương trình tự chế bỏ qua phần này đều có thể gây hại cho người dùng chung.

Cửa sổ tắc nghẽn và ngưỡng khởi động chậm

Cửa sổ tắc nghẽn (cwnd) do bên gửi tự giữ. Đây là con số không xuất hiện trong phần đầu gói nào, chỉ nằm trong bộ nhớ của bên gửi. Nó cho biết bên gửi tin rằng mạng chịu được bao nhiêu byte đang bay. Bên gửi được gửi tối đa bằng giá trị nhỏ hơn giữa cwnd và cửa sổ nhận do bên kia báo.

Khởi động chậm thật ra tăng rất nhanh. Kết nối mới bắt đầu với cwnd nhỏ, chuẩn hiện hành cho phép tới mười đoạn. Mỗi ACK tới, cwnd tăng thêm khoảng một đoạn, nên sau mỗi vòng đi về cwnd gần như gấp đôi. Chữ "chậm" chỉ là so với cách cũ vốn xả ngay cả cửa sổ nhận.

Ngưỡng ssthresh đánh dấu chỗ chuyển chế độ. Khi cwnd vượt ngưỡng ssthresh, kết nối chuyển sang tránh tắc nghẽn: mỗi vòng đi về chỉ tăng thêm khoảng một đoạn. Ngưỡng này được đặt lại mỗi khi phát hiện mất gói, thường bằng một nửa lượng dữ liệu đang bay lúc đó với thuật toán kiểu Reno.

Gửi dồn một loạt hay dàn đều. Cửa sổ chỉ nói được gửi bao nhiêu, không nói gửi lúc nào. Nếu bên gửi xả cả cửa sổ trong một khoảnh khắc, hàng đợi ở router phình lên đột ngột và dễ tràn. Nhiều hệ điều hành hiện nay dàn đều các gói trong suốt vòng đi về, gọi là điều nhịp (pacing), để luồng dữ liệu êm hơn.

Hết giờ chờ là phạt nặng nhất. Nếu phải chờ hết RTO mới phát hiện mất gói, TCP coi mạng đang tệ: hạ ssthresh, đưa cwnd về mức rất nhỏ và khởi động chậm lại từ đầu. Mất gói phát hiện bằng ba ACK trùng thì được xử lý nhẹ tay hơn, như phần dưới mô tả.

Một tệp nhỏ đi qua khởi động chậm, vòng đi về theo vòng đi về

Ví dụ giả định: tải một tệp khoảng 1 megabyte, mỗi đoạn 1460 byte nên cần chừng 720 đoạn, cwnd ban đầu 10 đoạn, không mất gói, cửa sổ nhận đủ rộng.

Vòng đi vềcwnd (đoạn)Đã gửi cộng dồn (đoạn)Ước lượng dữ liệu đã đi
11010khoảng 14,6 kilobyte
22030khoảng 44 kilobyte
34070khoảng 102 kilobyte
480150khoảng 219 kilobyte
5160310khoảng 453 kilobyte
6320630khoảng 920 kilobyte
7640, chỉ cần phần còn lạiđủ khoảng 720xong tệp

Bảng cho thấy một điều quan trọng: với tệp nhỏ, thời gian tải gần như được quyết định bởi số vòng đi về, không phải băng thông. Cùng tệp trên, RTT 20 mili giây thì chừng 140 mili giây là xong phần truyền; RTT 200 mili giây thì mất khoảng 1,4 giây, dù đường truyền rộng gấp mười lần cũng không giúp được. Đó là lý do đặt máy chủ gần người dùng và dùng lại kết nối đã "ấm" có tác dụng lớn với trang web, vốn gồm nhiều tệp nhỏ.

Reno và đường răng cưa: tăng cộng, giảm nhân

Trong chế độ tránh tắc nghẽn, Reno tăng cwnd đều đặn mỗi vòng đi về một đoạn. Khi gặp ba ACK trùng, nó truyền lại nhanh đoạn bị mất, hạ cwnd xuống còn khoảng một nửa và tiếp tục ở chế độ tránh tắc nghẽn thay vì về lại khởi động chậm. Giai đoạn giữ cho dữ liệu tiếp tục chảy trong lúc chờ lấp khoảng trống gọi là phục hồi nhanh. Vẽ cwnd theo thời gian, bạn được một đường răng cưa: dốc lên chậm, rơi xuống một nửa, lại dốc lên.

Quy tắc tăng cộng, giảm nhân (AIMD) này có một tính chất đẹp đã được chứng minh: khi nhiều kết nối cùng chia một nút thắt, chúng dần hội tụ về phần chia gần bằng nhau. Kết nối đang chiếm nhiều sẽ mất nhiều hơn mỗi lần giảm một nửa, kết nối chiếm ít mất ít hơn, trong khi tốc độ tăng của mọi kết nối như nhau.

Nhược điểm cũng rõ. Trên đường truyền rộng và xa, cần cửa sổ hàng nghìn đoạn; tăng mỗi vòng đi về một đoạn thì sau một lần mất gói phải mất rất nhiều vòng mới lấy lại tốc độ. Ngoài ra, kết nối có RTT ngắn tăng nhanh hơn kết nối có RTT dài, nên bị chia phần không công bằng theo khoảng cách. CUBIC ra đời phần lớn để xử lý hai điểm này.

CUBIC và BBR: hai cách nhìn khác nhau về tắc nghẽn

Ngày nay CUBIC là thuật toán mặc định trên Linux và nhiều hệ điều hành phổ biến khác, còn BBR được dùng ở một số máy chủ lớn. Bảng so sánh ở mức nguyên lý; chi tiết từng phiên bản thay đổi theo thời gian.

Khía cạnhCUBICBBR
Tín hiệu chínhMất góiƯớc lượng băng thông nút thắt và RTT nhỏ nhất
Cách tăng cửa sổTheo hàm bậc ba của thời gian kể từ lần mất gói gần nhất: tăng nhanh khi còn xa mức cũ, chậm lại gần mức cũ, rồi dò lên tiếpĐặt tốc độ gửi gần băng thông ước lượng, định kỳ thử tăng để dò băng thông mới và định kỳ giảm để đo lại RTT
Khi mất góiGiảm cửa sổ theo một hệ số, nhẹ hơn mức giảm một nửa của RenoKhông coi mỗi lần mất gói là tắc nghẽn; các phiên bản sau có phản ứng với mất gói nhiều hơn
Phụ thuộc RTTÍt hơn Reno vì tăng theo thời gian thực chứ không theo vòng đi vềDùng trực tiếp RTT làm đầu vào mô hình
Hàng đợi ở routerCó xu hướng lấp đầy hàng đợi trước khi mất góiCố giữ hàng đợi ngắn
Điểm cần cân nhắcĐộ trễ tăng khi bộ đệm thiết bị lớnTính công bằng khi chạy chung với kết nối CUBIC vẫn được nghiên cứu, khác nhau giữa các phiên bản

Thuật toán kiểm soát tắc nghẽn chỉ cần cài ở bên gửi. Một máy chủ tải tệp có thể đổi sang BBR mà máy khách không cần biết gì. Nhờ vậy các nhà vận hành thử nghiệm được thuật toán mới mà không cần ai khác đồng ý, nhưng cũng nên đo cẩn thận ảnh hưởng tới các luồng khác cùng đi qua mạng của mình.

ECN và những trường hợp mất gói không phải do tắc nghẽn

ECN cho router báo nghẽn mà không cần bỏ gói. Với báo tắc nghẽn tường minh, router có hàng đợi đang dài đánh dấu vào hai bit trong phần đầu IP thay vì vứt gói. Bên nhận thấy dấu, bật cờ ECE trong ACK gửi về; bên gửi giảm cwnd như khi mất gói và bật cờ CWR để báo đã giảm. Dữ liệu vẫn tới nơi, không tốn công truyền lại.

ECN cần cả đường cùng hỗ trợ. Hai đầu phải thoả thuận lúc bắt tay, router phải biết đánh dấu, và thiết bị giữa đường không được xoá dấu. Mức triển khai đã tăng dần nhưng chưa đồng đều.

Mạng không dây làm bối rối thuật toán dựa trên mất gói. Trên Wi-Fi hay di động, gói có thể hỏng vì sóng yếu chứ không vì nghẽn. Thuật toán coi mất gói là tắc nghẽn sẽ giảm tốc oan. Các lớp liên kết không dây thường tự truyền lại ở tầng dưới để che bớt, đổi lại độ trễ dao động hơn.

Bộ đệm quá lớn che mất tín hiệu. Khi thiết bị có hàng đợi rất dài, gói không bị bỏ sớm mà xếp hàng, độ trễ tăng vọt trước khi thuật toán dựa trên mất gói kịp phản ứng. Các kỹ thuật quản lý hàng đợi chủ động ở router giải quyết phần này; trên thiết bị gia đình, chủ đề đó thuộc về chuyện độ trễ khi chơi game, có bài riêng ở site khác.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao gọi là khởi động chậm khi cửa sổ tăng gấp đôi mỗi vòng?

Tên gọi so với cách làm trước năm 1988, khi bên gửi xả ngay toàn bộ cửa sổ bên nhận cho phép vào mạng. So với cách đó, bắt đầu từ vài đoạn rồi nhân đôi dần là chậm. Xét riêng thì tốc độ tăng theo hàm mũ, khá nhanh.

Máy khách có chọn được thuật toán tắc nghẽn của máy chủ không?

Không. Mỗi chiều dữ liệu do bên gửi chiều đó điều khiển. Khi bạn tải tệp, thuật toán trên máy chủ quyết định tốc độ; khi bạn tải lên, thuật toán trên máy bạn quyết định. Hai chiều của cùng một kết nối có thể chạy hai thuật toán khác nhau.

Mất gói bao nhiêu thì TCP chậm hẳn?

Không có ngưỡng cố định, vì phụ thuộc thuật toán, RTT và kích thước đoạn. Với thuật toán kiểu Reno, thông lượng tỷ lệ nghịch với căn bậc hai tỷ lệ mất gói và với RTT, nên trên đường xa, mất vài phần trăm gói đã đủ kéo tốc độ xuống rất thấp.

Có nên đổi sang BBR cho máy chủ của mình không?

Tuỳ hoàn cảnh. BBR thường có lợi trên đường truyền xa có mất gói ngẫu nhiên, nhưng phản ứng khi chạy chung với lưu lượng khác cần đo thật. Nên thử trên một nhóm máy, so số liệu tải và độ trễ, kiểm phiên bản nhân hệ điều hành trước khi áp rộng.

UDP có kiểm soát tắc nghẽn không?

Bản thân UDP không có. Khuyến nghị của IETF là ứng dụng gửi lưu lượng lớn qua UDP phải tự có cơ chế tương đương. QUIC làm điều đó ngay trong giao thức, các ứng dụng gọi video cũng có thuật toán ước lượng băng thông riêng.

Kiểm soát tắc nghẽn có giúp chia băng thông công bằng giữa các ứng dụng trong nhà không?

Chỉ một phần. TCP chia công bằng theo từng kết nối, nên ứng dụng mở nhiều kết nối song song sẽ được phần lớn hơn. Muốn ưu tiên theo thiết bị hay ứng dụng cần cơ chế quản lý hàng đợi và phân luồng ở router.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138