GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

IP công cộng và IP riêng khác nhau thế nào: ba dải private và dải CGNAT

Phân biệt địa chỉ IP công cộng và IP riêng: ba dải private, dải 100.64.0.0/10 của CGNAT, vì sao IP riêng không đi được trên Internet và lỗi trùng dải thường gặp.

Two Vietnamese colleagues in a Hai Phong logistics office comparing two laptops side by side on a wooden desk, both screens blank, viewed from above, warm afternoon light

IP công cộng là địa chỉ duy nhất trên toàn Internet, được định tuyến tới đúng một nơi; IP riêng là địa chỉ chỉ có nghĩa bên trong một mạng nội bộ và được phép lặp lại ở hàng triệu mạng khác nhau. Máy tính ở nhà bạn và máy tính ở một văn phòng tại Huế có thể cùng mang địa chỉ 192.168.1.10 mà không ai ảnh hưởng ai, vì địa chỉ đó không bao giờ xuất hiện trên Internet công cộng.

Có ba dải địa chỉ riêng được dành ra từ những năm 1990: 10.0.0.0/8, 172.16.0.0/12 và 192.168.0.0/16. Ngoài ra còn một dải nằm lưng chừng là 100.64.0.0/10, dành cho nhà mạng chia sẻ địa chỉ. Bài này giải thích vì sao IP riêng không đi được ra ngoài nếu không qua bước dịch địa chỉ, cách nhận biết máy mình đang mang loại địa chỉ nào, và những lỗi thiết kế hay gặp khi chọn dải riêng.

Hình dung bằng số máy lẻ trong một toà nhà văn phòng

Một toà nhà văn phòng có một số tổng đài để người ngoài gọi vào, còn bên trong mỗi bàn làm việc mang một số máy lẻ ba chữ số. Máy lẻ 101 có ở toà nhà này và cũng có ở toà nhà bên cạnh, không hề gì, vì số lẻ chỉ có nghĩa bên trong tổng đài. Muốn gọi ra ngoài, cuộc gọi phải đi qua tổng đài và người nghe chỉ thấy số tổng đài, không thấy số lẻ.

Địa chỉ IP riêng chính là số máy lẻ, còn IP công cộng là số tổng đài. Bộ phận đứng ở ranh giới, thường là router hoặc tường lửa, làm việc của tổng đài viên: thay địa chỉ riêng trong gói tin đi ra bằng địa chỉ công cộng của mình, rồi nhớ để chuyển gói trả lời về đúng máy bên trong. Kỹ thuật này là NAT, có bài riêng trong cùng danh mục phân tích ở góc giao thức.

Phép so sánh cũng cho thấy giới hạn. Người ngoài không thể gọi thẳng vào máy lẻ 101 nếu tổng đài không được dặn trước, và máy chủ trên Internet cũng không thể chủ động mở kết nối tới một máy mang IP riêng. Đó là lý do một chiếc camera hay máy chủ đặt trong mạng nội bộ không tự nhiên truy cập được từ bên ngoài, và cũng là lý do nhiều ứng dụng gọi video phải dùng kỹ thuật vượt NAT.

Ba dải địa chỉ riêng và kích cỡ thật của chúng

Ba dải dưới đây được giữ cho mạng riêng theo quy ước chung của Internet từ năm 1996. Router của nhà mạng được cấu hình để không định tuyến chúng ra Internet công cộng. Con số trong cột thứ ba tự tính bằng 2 mũ số bit phần máy.

DảiTừ – đếnSố địa chỉThường gặp ở
10.0.0.0/810.0.0.0 – 10.255.255.2552 mũ 24 = 16.777.216Doanh nghiệp lớn, trung tâm dữ liệu, mạng đám mây
172.16.0.0/12172.16.0.0 – 172.31.255.2552 mũ 20 = 1.048.576Mạng doanh nghiệp, mạng ảo của phần mềm container
192.168.0.0/16192.168.0.0 – 192.168.255.2552 mũ 16 = 65.536Mạng gia đình, văn phòng nhỏ

Dải giữa hay bị nhớ sai nhất. Tiền tố /12 có nghĩa 12 bit đầu cố định: 8 bit của số 172 và 4 bit đầu của octet thứ hai. Số 16 trong nhị phân là 00010000, nên bốn bit đầu là 0001 và octet thứ hai chạy từ 00010000 đến 00011111, tức từ 16 đến 31. Vì vậy 172.20.5.1 là địa chỉ riêng, còn 172.32.0.1 hay 172.15.0.1 là địa chỉ công cộng bình thường. Nhầm chỗ này có thể khiến tường lửa chặn nhầm cả một khối địa chỉ thật trên Internet.

Vì sao IP riêng không đi được trên Internet

Không có gì trong phần đầu gói IPv4 cấm ghi địa chỉ 192.168.1.10. Lý do IP riêng không đi xa nằm ở định tuyến. Mỗi router trên Internet chỉ biết chuyển gói tới những khối địa chỉ đã được ai đó quảng bá bằng giao thức định tuyến liên mạng. Không tổ chức nào được quảng bá dải riêng ra Internet, và các nhà mạng chủ động lọc bỏ nếu có ai lỡ quảng bá. Một gói có địa chỉ đích là IP riêng vì thế không có đường để đi, giống lá thư ghi "phòng 101" mà không có tên toà nhà.

Chiều ngược lại còn rõ hơn. Nếu một gói có địa chỉ nguồn là IP riêng lọt được ra Internet, máy chủ nhận nó sẽ trả lời về chính địa chỉ đó, và gói trả lời lại không có đường về. Kết nối không bao giờ hoàn thành. Vì vậy bước dịch địa chỉ ở biên mạng là bắt buộc đối với mọi máy mang IP riêng muốn ra Internet qua IPv4.

Cũng vì thế mà hai máy mang IP riêng ở hai mạng khác nhau không thể gửi gói trực tiếp cho nhau qua Internet, kể cả khi người dùng biết chính xác địa chỉ của máy kia. Muốn nối hai mạng riêng, như trụ sở và chi nhánh, người ta dựng một đường hầm mã hoá giữa hai router biên: gói mang địa chỉ riêng được bọc trong một gói mới mang địa chỉ công cộng của hai đầu, đi qua Internet, rồi được bóc ra ở đầu bên kia. Bên trong đường hầm, hai mạng nhìn thấy nhau như cùng một mạng nội bộ lớn.

Người quản trị mạng còn đặt thêm một lớp lọc vì an toàn: gói từ Internet đi vào mà mang địa chỉ nguồn thuộc dải riêng thì gần như chắc chắn là gói giả mạo hoặc cấu hình sai ở đâu đó, nên bị bỏ ngay ở cửa. Danh sách các dải không bao giờ nên xuất hiện trên Internet công cộng, gồm dải riêng, loopback, link-local và các dải tài liệu, thường được gọi chung bằng một tiếng lóng trong nghề là "bogon".

Dải 100.64.0.0/10: địa chỉ nằm giữa riêng và công cộng

Vì sao có dải này. Khi nhà mạng hết địa chỉ công cộng để cấp cho từng thuê bao, họ phải đặt thêm một tầng NAT lớn trong mạng của mình, gọi là NAT cấp nhà mạng hay CGNAT. Router nhà thuê bao nhận một địa chỉ từ nhà mạng, nhưng địa chỉ đó không thể lấy trong ba dải riêng quen thuộc vì sẽ trùng với mạng trong nhà khách hàng. Năm 2012, dải 100.64.0.0/10 được dành riêng cho đúng mục đích này, gọi là không gian địa chỉ chia sẻ.

Kích cỡ. Tiền tố /10 để lại 22 bit phần máy, tức 2 mũ 22 bằng 4.194.304 địa chỉ, chạy từ 100.64.0.0 đến 100.127.255.255. Octet thứ hai bắt đầu bằng hai bit 01, nên chạy từ 64 đến 127.

Nhận biết. Nếu giao diện phía Internet của router nhà bạn mang địa chỉ trong dải này, bạn đang đứng sau CGNAT: địa chỉ công cộng mà các trang web nhìn thấy là địa chỉ chung của nhiều thuê bao. Hệ quả là không thể mở cổng để truy cập thiết bị trong nhà từ bên ngoài theo cách thông thường.

Không dùng làm dải nội bộ. Dải này không phải dải riêng thứ tư để tuỳ ý dùng trong văn phòng. Một số phần mềm mạng riêng ảo và mạng đám mây có dùng nó, nhưng đó là lựa chọn của từng sản phẩm; tự đặt máy nội bộ vào dải này có thể xung đột với mạng của nhà mạng.

Cách nhận biết máy đang mang IP riêng hay công cộng

Không cần đăng nhập vào thiết bị của nhà mạng, bạn vẫn có thể biết mình đang đứng ở đâu chỉ bằng vài phép so sánh. Ý tưởng là so địa chỉ máy tự báo với địa chỉ mà thế giới bên ngoài nhìn thấy.

  • Xem địa chỉ trên chính máy bằng ipconfig trên Windows hoặc ip addr trên Linux. Nếu địa chỉ nằm trong ba dải riêng, máy đang ở sau ít nhất một tầng NAT.
  • Mở một trang công cụ tra địa chỉ IP công cộng bất kỳ. Địa chỉ trang đó hiển thị là địa chỉ mà máy chủ trên Internet nhìn thấy, tức địa chỉ sau khi đã dịch.
  • Nếu hai địa chỉ trùng nhau, máy đang mang IP công cộng trực tiếp, thường gặp ở máy chủ trong trung tâm dữ liệu. Khi đó tường lửa trên chính máy là lớp bảo vệ quan trọng.
  • Nếu khác nhau, có ít nhất một bộ NAT ở giữa. Muốn biết có thêm tầng CGNAT hay không, chạy traceroute hoặc tracert tới một đích ngoài Internet và nhìn các chặng đầu: thấy địa chỉ 100.64.x.x tới 100.127.x.x ở chặng thứ hai, thứ ba là dấu hiệu rõ.
  • Với IPv6, một địa chỉ bắt đầu bằng 2 hoặc 3 là địa chỉ toàn cầu, bắt đầu bằng fd là địa chỉ nội bộ, bắt đầu bằng fe80 là link-local.

Cách đọc chi tiết kết quả traceroute có bài riêng ở danh mục công cụ chẩn đoán của trang. Ở đây chỉ cần nhớ: địa chỉ của một chặng nằm trong dải riêng hay dải chia sẻ cho biết đoạn đường đó vẫn còn trong mạng nội bộ của ai đó.

Chọn dải riêng thế nào để sau này khỏi phải đánh số lại

Sai lầm phổ biến nhất không phải chọn dải sai mà là chọn dải quá phổ biến. Phần lớn thiết bị gia đình mặc định dùng 192.168.0.0/24 hoặc 192.168.1.0/24. Nếu văn phòng của bạn cũng dùng đúng dải đó, nhân viên làm việc từ xa kết nối mạng riêng ảo về công ty sẽ gặp cảnh hai mạng cùng địa chỉ: máy không biết 192.168.1.20 là máy in ở nhà hay máy chủ ở công ty, và lưu lượng đi nhầm chỗ.

Chuyện tương tự xảy ra khi hai công ty sáp nhập, hay khi văn phòng kết nối với mạng của đối tác hoặc với mạng ảo trên đám mây. Nếu cả hai bên cùng dùng 10.0.0.0/16, việc nối hai mạng buộc một bên phải đánh số lại toàn bộ hoặc chèn thêm một tầng dịch địa chỉ rất khó vận hành. Đánh số lại một mạng đang chạy là một trong những việc tốn công và dễ gây sự cố nhất của nghề quản trị mạng.

Cách phòng là chọn một khối ít người dùng trong dải 10.0.0.0/8, ví dụ giả định 10.47.0.0/16 cho trụ sở và 10.48.0.0/16 cho chi nhánh, ghi lại trong một bảng quy hoạch, và giữ dư chỗ để mở rộng. Dải 172.16.0.0/12 cũng là lựa chọn tốt, chỉ cần để ý một số phần mềm container mặc định dùng một phần của dải này cho mạng ảo bên trong máy. Với IPv6, quy ước chọn ngẫu nhiên 40 bit sau tiền tố fd của dải nội bộ được đặt ra chính để tránh trùng kiểu này.

Câu hỏi thường gặp

Địa chỉ IP riêng có an toàn hơn IP công cộng không?

Máy mang IP riêng không bị kết nối thẳng từ Internet tới, nên bề mặt tấn công nhỏ hơn. Nhưng đó là tác dụng phụ của việc định tuyến và NAT, không phải một lớp bảo mật được thiết kế. Phần mềm độc hại vẫn có thể lọt vào qua thư, trang web hay thiết bị cắm vào, và từ bên trong nó vẫn đi ra ngoài được bình thường.

Một máy có thể vừa có IP riêng vừa có IP công cộng không?

Có. Máy chủ có hai card mạng có thể mang một địa chỉ công cộng ở cổng hướng ra Internet và một địa chỉ riêng ở cổng hướng vào mạng nội bộ. Một máy dual-stack trong gia đình cũng thường có IPv4 riêng cùng lúc với IPv6 toàn cầu, tức là đi ra Internet theo hai cách khác nhau.

Vì sao dải 192.168.0.0/16 phổ biến ở gia đình dù nhỏ nhất?

Mạng gia đình chỉ cần vài chục địa chỉ, nên khối /24 trong dải 192.168 đủ dùng và dễ nhớ. Các hãng thiết bị chọn nó làm mặc định từ sớm, và thói quen lan rộng. Chính sự phổ biến này khiến doanh nghiệp nên tránh dải 192.168.0.0/24 và 192.168.1.0/24 nếu có nhân viên làm việc từ xa.

Đứng sau CGNAT có ảnh hưởng gì tới người dùng thông thường?

Lướt web, xem video và nhắn tin hầu như không bị ảnh hưởng. Khó khăn xuất hiện khi cần thiết bị trong nhà nhận kết nối từ bên ngoài, như truy cập camera, tự dựng máy chủ trò chơi hay một số ứng dụng ngang hàng. Ngoài ra, khi nhiều người dùng chung một địa chỉ công cộng, một trang web chặn địa chỉ đó vì một người có thể ảnh hưởng lây sang người khác.

Có thể tự ý dùng một dải IP công cộng trong mạng nội bộ không?

Về kỹ thuật thì cấu hình được, nhưng là lỗi thiết kế nghiêm trọng. Các máy trong mạng sẽ không truy cập được những máy chủ thật trên Internet đang mang dải đó, vì gói đi tới đích nội bộ thay vì ra ngoài. Lỗi này rất khó chẩn đoán về sau. Hãy chỉ dùng dải riêng, hoặc dải công cộng mà tổ chức của bạn thực sự được cấp.

Địa chỉ 169.254.x.x có phải là IP riêng không?

Không hẳn. Đó là dải link-local, chỉ có nghĩa trong một đoạn mạng và thường do máy tự gán khi không xin được địa chỉ từ máy chủ cấp phát. Nó khác ba dải riêng ở chỗ không thể định tuyến qua router, kể cả trong mạng nội bộ. Thấy máy mang địa chỉ này thì nên kiểm tra kết nối và dịch vụ cấp phát.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138