GiaoThuc.comGiao Thức
Địa chỉ IP, mạng con và định tuyến

Địa chỉ IPv6 là gì: cách viết, quy tắc rút gọn và các loại địa chỉ cần phân biệt

IPv6 dùng địa chỉ 128 bit viết thành tám nhóm thập lục phân. Bài giải thích cách rút gọn, tiền tố /64, link-local, ULA, multicast và cách IPv6 sống cạnh IPv4.

Over-the-shoulder view of a network engineer in a Ho Chi Minh City office pressing a fiber connector into a rack-mounted router, blank monitor glowing teal, shallow depth of field

Địa chỉ IPv6 là con số dài 128 bit, gấp bốn lần IPv4, viết thành tám nhóm, mỗi nhóm bốn chữ số thập lục phân, ngăn cách bằng dấu hai chấm. Ví dụ 2001:0db8:0000:0000:0000:ff00:0042:8329 có thể rút gọn thành 2001:db8::ff00:42:8329. Không gian 2 mũ 128 lớn tới mức người ta không còn phải tiết kiệm từng địa chỉ: một mạng con IPv6 tiêu chuẩn dùng hẳn 64 bit cho phần máy.

Khác biệt không chỉ ở độ dài. IPv6 bỏ hẳn khái niệm quảng bá, coi multicast là chuyện thường ngày, cho máy tự tạo địa chỉ mà không cần máy chủ cấp phát và gắn nhiều địa chỉ cho một giao diện cùng lúc. Bài này đi qua quy tắc viết và rút gọn, cấu trúc một địa chỉ toàn cầu, các loại địa chỉ cần phân biệt, và các cách IPv6 cùng tồn tại với IPv4 trong giai đoạn chuyển tiếp kéo dài hiện nay.

Quy tắc viết và rút gọn địa chỉ IPv6

Một địa chỉ IPv6 đầy đủ có 32 chữ số thập lục phân, đọc rất mệt, nên có hai quy tắc rút gọn. Lấy ví dụ giả định địa chỉ 2001:0db8:00a0:0000:0000:0000:0000:0bc1 và áp dụng lần lượt.

  1. Chia đúng tám nhóm, mỗi nhóm 16 bit, tức bốn chữ số thập lục phân từ 0 đến f. Chữ cái nên viết thường, vì đó là dạng mà khuyến nghị chuẩn hoá cách viết địa chỉ IPv6 lựa chọn để mọi công cụ hiển thị giống nhau.
  2. Bỏ các số 0 đứng đầu trong mỗi nhóm: 0db8 thành db8, 00a0 thành a0, 0bc1 thành bc1, nhóm 0000 thành 0. Chỉ bỏ số 0 ở đầu, không bao giờ bỏ số 0 ở cuối, vì a0 và a là hai giá trị khác nhau.
  3. Thay một dãy liên tiếp các nhóm toàn 0 bằng hai dấu hai chấm. Ở ví dụ có bốn nhóm 0 liền nhau, nên địa chỉ thành 2001:db8:a0::bc1.
  4. Chỉ dùng hai dấu hai chấm một lần trong mỗi địa chỉ. Nếu có hai dãy nhóm 0, rút gọn dãy dài hơn; nếu dài bằng nhau, rút gọn dãy đứng trước. Dùng hai lần thì người đọc không thể biết mỗi chỗ bỏ đi bao nhiêu nhóm.
  5. Muốn khôi phục, đếm số nhóm còn lại rồi điền nhóm 0 vào chỗ hai dấu hai chấm cho đủ tám. Ở ví dụ còn bốn nhóm, nên điền thêm bốn nhóm 0.

Hai trường hợp nhỏ cần nhớ: địa chỉ toàn 0 viết gọn thành hai dấu hai chấm đứng một mình, nghĩa là chưa có địa chỉ; còn ::1 là loopback, tương đương 127.0.0.1 của IPv4. Khi địa chỉ IPv6 đi kèm số cổng, người ta đặt nó trong ngoặc vuông, ví dụ [2001:db8::1]:443, vì dấu hai chấm đã bị chiếm trong chính địa chỉ.

Cấu trúc một địa chỉ toàn cầu: tiền tố, mạng con và phần máy

Một địa chỉ IPv6 dùng trên Internet thường chia làm ba phần. Phần đầu là tiền tố định tuyến toàn cầu do cơ quan đăng ký cấp cho nhà mạng, rồi nhà mạng cấp tiếp cho khách hàng. Phần giữa là số hiệu mạng con do chính tổ chức tự đánh. Phần cuối dài 64 bit là định danh giao diện, tương đương phần máy trong IPv4. Ranh giới /64 gần như là quy ước cứng: nhiều cơ chế, đặc biệt là việc máy tự tạo địa chỉ, giả định mạng con luôn rộng đúng 64 bit.

Lấy ví dụ giả định một doanh nghiệp ở Cần Thơ được nhà mạng cấp khối /48. Từ bit 49 tới bit 64 là 16 bit dành cho mạng con, nên doanh nghiệp có 2 mũ 16, tức 65.536 mạng con /64 để chia cho từng tầng, từng phòng, từng nhóm thiết bị. Mỗi mạng con lại có 2 mũ 64 địa chỉ máy, một con số khoảng 1,8 nhân 10 mũ 19. Với khách hàng hộ gia đình, nhà mạng thường cấp một khối /56 hoặc /60, vẫn đủ cho hàng chục tới hàng trăm mạng con.

Hệ quả là tư duy chia mạng con IPv6 khác hẳn IPv4. Không ai còn tính xem phòng kế toán cần 30 hay 62 địa chỉ; mọi mạng con đều là /64 và việc thiết kế chỉ là đánh số mạng con sao cho dễ đọc, dễ gộp tuyến. Người làm mạng hay dùng chữ số thập lục phân trong phần mạng con để mã hoá ý nghĩa, ví dụ chữ số đầu chỉ toà nhà, chữ số sau chỉ tầng. Nhờ ranh giới nhóm rơi đúng bốn bit một chữ số, các tiền tố như /48, /52, /56, /60, /64 đọc bằng mắt được mà không cần đổi sang nhị phân.

Các loại địa chỉ IPv6 cần phân biệt

IPv6 phân loại địa chỉ theo tiền tố đầu. Một giao diện bình thường mang cùng lúc ít nhất một địa chỉ link-local và thường thêm một hoặc vài địa chỉ toàn cầu, nên nhìn danh sách địa chỉ của máy mà không biết bảng dưới đây sẽ rất dễ rối.

LoạiTiền tốPhạm viGhi chú
Unicast toàn cầu2000::/3Toàn InternetBắt đầu bằng 2 hoặc 3; tương đương IP công cộng
Link-localfe80::/10Một đoạn mạngMọi giao diện bật IPv6 đều tự có; router không chuyển tiếp
Unique local (ULA)fc00::/7, thực tế dùng fd00::/8Nội bộ tổ chứcGần giống dải riêng của IPv4, phần sau fd nên chọn ngẫu nhiên để khỏi trùng
Multicastff00::/8Tuỳ phạm vi ghi trong địa chỉThay cho quảng bá; ff02::1 là mọi nút trên đoạn mạng
Loopback::1/128Trong máyNhư 127.0.0.1
Chưa xác định::/128Không gánDùng khi máy chưa có địa chỉ
Tài liệu2001:db8::/32Không định tuyếnDành cho ví dụ trong sách và bài viết

Có một loại không có tiền tố riêng là anycast: cùng một địa chỉ unicast được gán cho nhiều máy ở nhiều nơi, và mạng đưa gói tới máy gần nhất theo định tuyến. Cũng cần nhớ IPv6 không có địa chỉ quảng bá. Những việc IPv4 làm bằng quảng bá, như hỏi xem ai đang giữ một địa chỉ, nay chuyển thành multicast tới một nhóm rất hẹp, nên các máy không liên quan không bị làm phiền.

Máy tự lấy địa chỉ IPv6 như thế nào

Bước một: tự tạo địa chỉ link-local. Ngay khi giao diện bật lên, máy ghép tiền tố fe80::/64 với một định danh giao diện 64 bit để có địa chỉ link-local. Trước khi dùng, máy hỏi qua multicast xem đã có ai giữ địa chỉ này chưa, gọi là phát hiện địa chỉ trùng.

Bước hai: nghe quảng bá của router. Router trên đoạn mạng định kỳ gửi thông điệp Router Advertisement, máy mới cũng có thể chủ động gửi Router Solicitation để hỏi ngay. Thông điệp này cho biết tiền tố /64 của mạng, router mặc định và vài cờ hướng dẫn cách lấy địa chỉ.

Bước ba: tự cấu hình địa chỉ không trạng thái (SLAAC). Máy ghép tiền tố nhận được với định danh giao diện tự chọn để ra địa chỉ toàn cầu, không cần máy chủ nào ghi sổ. Cách tạo định danh từ địa chỉ MAC ngày trước làm lộ dấu vết thiết bị đi qua nhiều mạng, nên các hệ điều hành hiện đại tạo định danh ngẫu nhiên hoặc ổn định theo từng mạng, và thêm địa chỉ tạm thời đổi định kỳ cho kết nối đi ra.

DHCPv6 vẫn có chỗ đứng. Mạng doanh nghiệp muốn ghi sổ chặt chẽ ai đang dùng địa chỉ nào có thể bật cờ để máy xin địa chỉ qua DHCPv6. Nhà mạng còn dùng DHCPv6 để ủy quyền cả một tiền tố cho router của khách, gọi là prefix delegation.

Thay ARP bằng Neighbor Discovery. Việc tìm địa chỉ MAC của máy bên cạnh không còn dùng ARP mà dùng các thông điệp ICMPv6 Neighbor Solicitation và Neighbor Advertisement. Vì thế chặn ICMPv6 bừa bãi trên tường lửa sẽ làm IPv6 tê liệt ngay trong mạng nội bộ.

Phần đầu gói IPv6 gọn hơn IPv4 ở đâu

Phần đầu IPv6 dài cố định 40 byte. Dù địa chỉ đã to gấp bốn, phần đầu chỉ dài gấp đôi phần đầu tối thiểu của IPv4, vì nhiều trường bị bỏ hoặc chuyển ra phần mở rộng.

Khía cạnhIPv4IPv6
Độ dài phần đầuThay đổi, tối thiểu 20 byteCố định 40 byte
Tổng kiểm tra phần đầuCó, tính lại ở mỗi chặngBỏ hẳn, dựa vào tầng dưới và tầng trên
Phân mảnhRouter được phép cắt nhỏ góiChỉ máy gửi cắt, qua phần đầu mở rộng
Số chặng tối đaTrường TTLTrường Hop Limit, cùng ý nghĩa
Giao thức bên trongTrường ProtocolTrường Next Header, có thể trỏ tới phần đầu mở rộng
Nhận dạng luồngKhông cóTrường Flow Label 20 bit

Bỏ tổng kiểm tra và cấm router phân mảnh giúp mỗi router xử lý gói nhanh hơn và đơn giản hơn. Cái giá là máy gửi phải biết kích thước gói lớn nhất đi được trên đường, nhờ thông điệp ICMPv6 "gói quá lớn" gửi ngược về. Đây là lý do thứ hai sau Neighbor Discovery khiến người quản trị không được chặn toàn bộ ICMPv6.

IPv6 sống cạnh IPv4: dual-stack, đường hầm và NAT64

Hai giao thức không nói chuyện trực tiếp được với nhau, vì một máy chỉ có IPv6 không thể ghi địa chỉ IPv4 vào phần đầu gói của mình. Do đó giai đoạn chuyển tiếp dựa vào ba nhóm kỹ thuật. Phổ biến nhất là dual-stack: máy và mạng chạy song song cả hai, mỗi kết nối chọn một bên. Khi tên miền có cả bản ghi A và AAAA, trình duyệt hiện đại ưu tiên IPv6 nhưng chỉ chờ một khoảng rất ngắn rồi thử luôn IPv4, dùng bên nào kết nối được trước, cơ chế thường gọi là Happy Eyeballs, để người dùng không phải chờ khi đường IPv6 trục trặc.

Nhóm thứ hai là đường hầm: gói IPv6 được bọc trong gói IPv4 để đi qua đoạn mạng chưa hỗ trợ, hoặc ngược lại. Nhà mạng còn dùng những kỹ thuật như 464XLAT hay DS-Lite để chở lưu lượng IPv4 của khách qua mạng lõi chỉ chạy IPv6. Người dùng thường không nhận ra mình đang đi qua một đường hầm.

Nhóm thứ ba là dịch giao thức, tiêu biểu là NAT64 đi kèm DNS64. Khi máy chỉ có IPv6 hỏi tên một trang chỉ có IPv4, máy chủ DNS64 tổng hợp ra một địa chỉ IPv6 giả bằng cách gắn địa chỉ IPv4 vào sau một tiền tố, thường là tiền tố đã biết 64:ff9b::/96. Gói đi tới bộ NAT64, nơi phần đầu IPv6 được dịch thành IPv4 và ghi nhớ ánh xạ để dịch chiều về. Nhiều mạng di động đã vận hành mạng lõi chỉ IPv6 theo cách này, và ứng dụng di động phải viết sao cho không gắn cứng địa chỉ IPv4.

Câu hỏi thường gặp

Có thể viết địa chỉ IPv6 bằng chữ in hoa không?

Về mặt giao thức, chữ hoa và chữ thường có cùng giá trị. Tuy vậy khuyến nghị chuẩn hoá cách viết chọn chữ thường, cùng với quy tắc bỏ số 0 đầu và rút gọn dãy nhóm 0 dài nhất, để việc so sánh chuỗi và tìm kiếm trong nhật ký không bỏ sót. Khi viết tài liệu hay cấu hình, bạn nên theo dạng chuẩn này.

Vì sao mạng con IPv6 thường là /64 dù chỉ có vài máy?

Vì cơ chế tự cấu hình địa chỉ không trạng thái và nhiều phần mềm giả định định danh giao diện dài đúng 64 bit. Chia nhỏ hơn /64 cho mạng có máy trạm sẽ làm hỏng SLAAC và gây lỗi khó đoán. Không gian IPv6 đủ lớn để chấp nhận lãng phí này; ngoại lệ thường gặp là liên kết giữa hai router, đôi khi dùng /127.

Có IPv6 rồi thì còn cần NAT không?

Về nguyên tắc thì không, vì mỗi thiết bị có thể nhận địa chỉ toàn cầu riêng. Việc chặn kết nối từ ngoài vào do tường lửa đảm nhiệm, không cần dựa vào NAT. Một số mạng vẫn dùng dịch tiền tố trong trường hợp đặc biệt, nhưng đó là lựa chọn thiết kế chứ không phải bắt buộc như với IPv4.

Địa chỉ link-local fe80 có dùng để truy cập máy khác được không?

Được, nhưng chỉ trong cùng một đoạn mạng và phải chỉ rõ giao diện, vì mọi giao diện đều có tiền tố fe80 giống nhau. Trên nhiều hệ điều hành, bạn ghi thêm dấu phần trăm và tên hoặc số hiệu giao diện sau địa chỉ. Router không bao giờ chuyển gói link-local sang mạng khác.

Làm sao biết máy đang đi Internet bằng IPv6 hay IPv4?

Cách chắc nhất là xem bảng kết nối trên chính máy, bằng lệnh ss hoặc netstat, để thấy địa chỉ nguồn và đích của từng kết nối là dạng nào. Một máy dual-stack có thể dùng IPv6 cho trang này và IPv4 cho trang khác cùng lúc, tuỳ trang có bản ghi AAAA hay không và đường nào phản hồi nhanh hơn.

Địa chỉ IPv6 có làm lộ thiết bị của người dùng hơn IPv4 không?

Cách tạo định danh giao diện từ địa chỉ MAC ngày trước từng cho phép theo dấu một thiết bị qua nhiều mạng. Các hệ điều hành hiện đại đã chuyển sang định danh ngẫu nhiên hoặc ổn định riêng cho từng mạng, kèm địa chỉ tạm thời đổi định kỳ. Mức riêng tư vì vậy không kém IPv4 dùng NAT, dù cơ chế khác nhau.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138