GiaoThuc.comGiao Thức
TLS, chứng chỉ và mã hoá đường truyền

Chuỗi chứng chỉ và cơ quan cấp chứng chỉ: trình duyệt xác minh một máy chủ ra sao

Chứng chỉ lá, chứng chỉ trung gian, chứng chỉ gốc và kho tin cậy: trình duyệt kiểm chữ ký, tên, hạn, mục đích, thu hồi và nhật ký minh bạch theo thứ tự nào.

Close-up of hands of a Vietnamese IT administrator holding a small hardware security key above a closed laptop in a Can Tho office, shallow depth of field, teal tones

Trình duyệt không tin một chứng chỉ vì bản thân nó, mà vì chứng chỉ đó được ký bởi một chứng chỉ khác, cái đó lại được ký bởi một chứng chỉ gốc đã nằm sẵn trong máy bạn. Chuỗi lá – trung gian – gốc là xương sống của phần xác thực trong TLS: kiểm được trọn chuỗi thì biết khoá công khai máy chủ gửi tới đúng là của tên miền đó; đứt ở bất kỳ mắt xích nào thì trình duyệt hiện cảnh báo.

Hình ảnh đời thường gần nhất là giấy giới thiệu có đóng dấu: một nhân viên mang giấy do trưởng phòng ký, chữ ký trưởng phòng được giám đốc xác nhận, còn con dấu của công ty thì cơ quan tiếp nhận đã biết từ trước. Bài này đi qua cấu trúc chứng chỉ X.509, các bước kiểm theo thứ tự, cơ chế thu hồi và nhật ký minh bạch. Phần mua, chọn loại và gia hạn chứng chỉ thuộc về chuyện vận hành website nên không bàn ở đây.

Bên trong một chứng chỉ X.509 có gì

Chứng chỉ dùng trong TLS theo định dạng X.509 phiên bản 3. Nó là một văn bản có cấu trúc, được mã hoá nhị phân, gồm phần nội dung và chữ ký của bên cấp lên phần nội dung đó. Những trường quan trọng nhất khi xác minh:

  • Subject: chủ thể của chứng chỉ. Với chứng chỉ máy chủ, thông tin này ngày nay chủ yếu mang tính tham khảo.
  • Subject Alternative Name (SAN): danh sách tên miền, có thể kèm địa chỉ IP, mà chứng chỉ có hiệu lực. Trình duyệt hiện đại chỉ so tên miền với trường này, không còn dựa vào tên chung trong Subject.
  • Issuer: tên bên đã ký chứng chỉ, dùng để tìm chứng chỉ cấp trên trong chuỗi.
  • Validity: hai mốc thời gian "không trước" và "không sau".
  • Subject Public Key Info: khoá công khai của chủ thể, cùng thuật toán, ví dụ RSA hoặc ECDSA trên P-256.
  • Basic Constraints: cho biết chứng chỉ này có được phép ký chứng chỉ khác hay không (CA:TRUE hay FALSE), có thể kèm giới hạn độ dài chuỗi bên dưới.
  • Key Usage và Extended Key Usage: khoá được dùng vào việc gì, ví dụ xác thực máy chủ TLS, xác thực máy khách, ký mã nguồn.
  • Các phần mở rộng khác: địa chỉ để hỏi tình trạng thu hồi, địa chỉ tải chứng chỉ cấp trên, dấu thời gian từ nhật ký minh bạch.

Cấu trúc chứng chỉ trong Internet được mô tả trong RFC 5280. Khi xem chứng chỉ trên trình duyệt hoặc bằng lệnh openssl x509 -in tệp.pem -text -noout trên máy của mình, bạn sẽ thấy đúng các trường này.

Ba tầng của chuỗi và vì sao không ký thẳng từ gốc

Chứng chỉ lá là chứng chỉ của máy chủ, mang tên miền và khoá công khai máy chủ dùng trong bắt tay. Chứng chỉ trung gian thuộc về cơ quan cấp chứng chỉ (CA), dùng để ký các chứng chỉ lá. Chứng chỉ gốc là chứng chỉ tự ký của CA, nằm sẵn trong kho tin cậy của hệ điều hành hoặc trình duyệt. Chuỗi thực tế có thể dài hơn ba tầng khi có nhiều trung gian.

Vì sao CA không ký chứng chỉ lá thẳng bằng khoá gốc? Vì khoá gốc là thứ quý nhất: nếu lộ, mọi chứng chỉ dưới nó mất giá trị và việc thay một chứng chỉ gốc trong hàng tỷ thiết bị mất nhiều năm. Nên khoá gốc thường được cất trong thiết bị phần cứng chuyên dụng, để ngoại tuyến, chỉ lấy ra trong các buổi ký có biên bản để ký chứng chỉ trung gian. Việc ký hằng ngày do khoá trung gian đảm nhiệm. Nếu khoá trung gian gặp sự cố, CA thu hồi nó và cấp trung gian mới mà không phải đụng tới gốc.

Một chi tiết hay bị hiểu nhầm: máy chủ nên gửi chứng chỉ lá kèm các chứng chỉ trung gian, nhưng không cần gửi chứng chỉ gốc, vì gốc phải có sẵn ở máy khách thì mới có giá trị. Gửi kèm gốc không gây lỗi nhưng làm bắt tay nặng thêm vô ích. Ngược lại, quên gửi trung gian là lỗi kinh điển, sẽ được nói ở mục cuối.

Trình duyệt kiểm chuỗi theo những bước nào

Khi nhận thông điệp Certificate từ máy chủ, máy khách xây và kiểm chuỗi. Thứ tự cụ thể khác nhau giữa các thư viện, nhưng các phép kiểm cốt lõi gồm:

  1. Xây đường đi: từ chứng chỉ lá, tìm chứng chỉ có Subject trùng với Issuer của nó, lặp lại cho tới khi gặp một chứng chỉ có trong kho tin cậy. Có thể có nhiều đường đi; thư viện chọn một đường hợp lệ.
  2. Kiểm chữ ký từng mắt xích: dùng khoá công khai của chứng chỉ cấp trên để xác minh chữ ký trên chứng chỉ cấp dưới.
  3. Kiểm quyền ký: mọi chứng chỉ ở vị trí cấp trên phải có Basic Constraints CA:TRUE và tôn trọng giới hạn độ dài chuỗi nếu có.
  4. Kiểm thời hạn: thời điểm hiện tại phải nằm trong khoảng hiệu lực của mọi chứng chỉ trong chuỗi. Đây là lý do đồng hồ máy khách sai có thể làm hỏng mọi trang HTTPS.
  5. Kiểm tên: tên miền đang truy cập phải khớp một mục trong SAN của chứng chỉ lá, theo quy tắc so khớp có tính đến ký tự đại diện chỉ ở nhãn ngoài cùng bên trái.
  6. Kiểm mục đích: Extended Key Usage của chứng chỉ lá phải cho phép xác thực máy chủ.
  7. Kiểm thu hồi và các chính sách riêng của trình duyệt, ví dụ yêu cầu bằng chứng đã ghi vào nhật ký minh bạch.
  8. Cuối cùng, trong bắt tay, máy chủ phải chứng minh nắm khoá bí mật tương ứng bằng chữ ký trong CertificateVerify. Chuỗi hợp lệ mà không có chữ ký này thì vẫn chỉ là một tệp ai cũng sao chép được.

Bước cuối dễ bị quên khi học: chứng chỉ là thông tin công khai, ai truy cập trang cũng nhận được. Thứ không ai sao chép được là khoá bí mật, và chữ ký trong bắt tay là bằng chứng máy chủ đang giữ nó.

Kho tin cậy: ai quyết định CA nào được tin

Danh sách chứng chỉ gốc được tin do bên làm hệ điều hành và trình duyệt quản lý. Mỗi bên có chương trình gốc riêng với yêu cầu kiểm toán, quy trình xét duyệt và quyền loại bỏ CA vi phạm. Bên cạnh đó, các CA và nhà làm trình duyệt cùng tham gia CA/Browser Forum, nơi soạn bộ yêu cầu cơ bản về cách cấp chứng chỉ, kiểm tra quyền sở hữu tên miền, lưu hồ sơ. Một CA không tuân thủ có thể bị trình duyệt ngừng tin, và đã có những trường hợp như vậy trong lịch sử.

Vì danh sách nằm trong thiết bị, nó cũng có thể bị thêm vào. Doanh nghiệp cài chứng chỉ gốc nội bộ lên máy công ty để dùng cho dịch vụ nội bộ hoặc thiết bị kiểm soát lưu lượng. Phần mềm độc hại có thể làm điều tương tự để đọc trộm. Khi một chứng chỉ gốc lạ được thêm, trình duyệt sẽ tin mọi chứng chỉ do nó ký cho bất kỳ tên miền nào. Kiểm định kỳ kho tin cậy trên máy của mình là thói quen tốt của người làm mạng.

Một số ứng dụng di động không dùng kho chung mà tự ghim (pin) khoá công khai của máy chủ mình. Cách này chặn được chứng chỉ giả kể cả khi có gốc lạ, nhưng nếu máy chủ đổi khoá mà ứng dụng chưa cập nhật thì người dùng mất kết nối. Đánh đổi giữa an toàn và rủi ro vận hành khiến việc ghim khoá chỉ hợp với ứng dụng do chính tổ chức kiểm soát cả hai đầu.

Thu hồi và nhật ký minh bạch: khi chứng chỉ không còn đáng tin trước hạn

CRL. Danh sách thu hồi chứng chỉ do CA công bố định kỳ, chứa số hiệu các chứng chỉ bị thu hồi. Cách cũ nhất, nhưng danh sách có thể rất dài và máy khách khó tải về thường xuyên.

OCSP. Máy khách hỏi máy chủ OCSP của CA về tình trạng một chứng chỉ cụ thể. Nhanh hơn CRL nhưng lộ cho CA biết bạn đang truy cập trang nào, và nếu máy chủ OCSP không trả lời thì nhiều trình duyệt chọn bỏ qua để không chặn người dùng, làm cơ chế yếu đi.

OCSP stapling. Máy chủ web tự lấy phản hồi OCSP có chữ ký của CA rồi đính kèm trong bắt tay, máy khách không phải đi hỏi riêng. Đỡ lộ thông tin và đỡ trễ.

Danh sách gom của trình duyệt. Do những hạn chế trên, các trình duyệt lớn ngày càng dựa vào danh sách thu hồi được tổng hợp và đẩy xuống trình duyệt qua kênh cập nhật riêng. Cách làm cụ thể và mức độ hỗ trợ OCSP của từng CA đang thay đổi, nên khi cần chính xác hãy kiểm thông báo hiện hành của CA và trình duyệt.

Certificate Transparency. Mỗi chứng chỉ công khai được ghi vào các nhật ký chỉ thêm không xoá, do nhiều bên độc lập vận hành, theo khung mô tả ban đầu trong RFC 6962. CA nhận lại dấu thời gian có chữ ký và nhúng vào chứng chỉ. Trình duyệt lớn yêu cầu có các dấu này. Nhờ đó chủ tên miền có thể theo dõi và phát hiện chứng chỉ nào được cấp cho tên miền của mình mà mình không hề xin.

Lỗi chuỗi chứng chỉ hay gặp và cách đọc

Phần lớn cảnh báo chứng chỉ không phải do tấn công mà do cấu hình. Bảng dưới gom các lỗi thường thấy khi bạn kiểm máy chủ của mình.

Biểu hiệnNguyên nhân thường gặpHướng kiểm
Trình duyệt máy tính vào được, ứng dụng hoặc điện thoại báo lỗiMáy chủ không gửi chứng chỉ trung gian; một số trình duyệt tự đi tìm hoặc nhớ trung gian nên che mất lỗiXem máy chủ gửi bao nhiêu chứng chỉ bằng openssl s_client -showcerts
Lỗi tên không khớpTruy cập bằng tên không có trong SAN, ví dụ thiếu bản có hoặc không có tiền tố wwwĐọc danh sách SAN của chứng chỉ lá
Lỗi chứng chỉ chưa có hiệu lực hoặc đã hết hạn trên một máy duy nhấtĐồng hồ máy khách saiKiểm giờ hệ thống và đồng bộ thời gian
Lỗi chỉ trong mạng công tyThiết bị kiểm soát ký lại kết nối bằng gốc nội bộ chưa cài trên máyXem Issuer của chứng chỉ nhận được có phải CA công khai không
Thiết bị cũ báo không tin gốcKho tin cậy trên thiết bị quá cũ, thiếu gốc mớiCập nhật hệ điều hành; cân nhắc chuỗi tương thích nếu CA cung cấp

Khi kiểm, luôn xem từ nhiều phía: một trình duyệt, một công cụ dòng lệnh và một thiết bị di động. Mỗi phía có kho tin cậy và cách xây chuỗi riêng, nên một lỗi có thể chỉ lộ ra ở một phía.

Câu hỏi thường gặp

Chứng chỉ tự ký khác chứng chỉ do CA cấp ở điểm nào?

Về mật mã chúng giống nhau, đều có khoá công khai và chữ ký. Khác ở chỗ chứng chỉ tự ký không có CA nào bảo lãnh, nên máy khách chỉ tin nếu bạn chủ động cài nó vào kho tin cậy. Nó hợp cho thử nghiệm và dịch vụ nội bộ, không hợp cho trang công khai.

Vì sao máy chủ không cần gửi chứng chỉ gốc?

Vì giá trị của chứng chỉ gốc nằm ở việc máy khách đã có sẵn và tin nó từ trước. Một chứng chỉ gốc do máy chủ gửi tới không làm tăng độ tin cậy, máy khách vẫn phải so với bản trong kho của mình. Gửi kèm chỉ làm bắt tay nặng hơn.

Chứng chỉ ký tự đại diện có áp dụng cho mọi cấp tên miền con không?

Không. Ký tự sao chỉ thay cho đúng một nhãn ở vị trí ngoài cùng bên trái. Chứng chỉ cho dạng sao chấm tên miền khớp với một cấp tên miền con, không khớp với tên miền con hai cấp và cũng không khớp với chính tên miền gốc nếu không được liệt kê riêng.

Certificate Transparency có làm lộ tên miền nội bộ không?

Có thể. Mọi chứng chỉ công khai đều được ghi vào nhật ký mà ai cũng tra được, nên tên các tên miền con có trong chứng chỉ sẽ lộ ra. Nếu không muốn lộ tên dịch vụ nội bộ, nên dùng CA nội bộ cho chúng thay vì CA công khai.

Khi CA bị loại khỏi kho tin cậy thì chứng chỉ đang dùng ra sao?

Trình duyệt thường công bố lộ trình, ví dụ ngừng tin các chứng chỉ cấp sau một ngày nhất định, để chủ trang có thời gian chuyển sang CA khác. Sau mốc đó, chứng chỉ thuộc diện bị ngừng tin sẽ hiện cảnh báo như chứng chỉ không hợp lệ.

Có cách nào xem chuỗi chứng chỉ của một trang không?

Trên trình duyệt, bấm vào biểu tượng thông tin cạnh thanh địa chỉ rồi mở phần chứng chỉ để xem từng tầng. Trên dòng lệnh, công cụ openssl với tuỳ chọn showcerts in ra mọi chứng chỉ máy chủ gửi về, kèm kết quả xác minh theo kho tin cậy của máy bạn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138