GiaoThuc.comGiao Thức
TLS, chứng chỉ và mã hoá đường truyền

Bắt tay TLS 1.3 từng bước: ClientHello, ServerHello và vì sao chỉ cần một vòng

Đi qua từng thông điệp bắt tay TLS 1.3: ClientHello đoán trước nhóm khoá, ServerHello, chứng chỉ đã mã hoá, Finished, nối lại phiên và rủi ro của 0-RTT.

Over-the-shoulder view of a young Vietnamese network engineer in Da Nang comparing two laptops side by side on a wooden desk, both screens softly blurred, warm afternoon light

Bắt tay TLS 1.3 xong trong một vòng đi về: máy khách gửi lời chào kèm luôn nửa khoá của mình, máy chủ đáp lại bằng nửa khoá còn lại, chứng chỉ và chữ ký, rồi cả hai tính ra cùng một bí mật và bắt đầu gửi dữ liệu. TLS 1.2 cần hai vòng vì máy khách phải chờ máy chủ chọn thuật toán rồi mới gửi phần khoá. TLS 1.3 gỡ nút thắt đó bằng cách để máy khách đoán trước.

Hình ảnh đời thường: hai người hẹn gặp ở quán, người đến trước gọi luôn hai món phổ biến nhất thay vì ngồi chờ hỏi bạn ăn gì. Đa số lần đoán trúng, bữa ăn bắt đầu sớm; lần nào đoán trượt thì gọi lại, chỉ tốn thêm một lượt. Phần dưới đi qua từng thông điệp, giải thích trường nào làm gì, khoá được dẫn xuất ra sao và vì sao chế độ 0-RTT nhanh hơn nữa nhưng có giá phải trả.

Toàn cảnh: các thông điệp theo đúng thứ tự

Trong một lần bắt tay đầy đủ, chứng thực bằng chứng chỉ, các thông điệp đi theo thứ tự sau. Phần trong ngoặc là trạng thái mã hoá.

  1. Máy khách gửi ClientHello (chưa mã hoá): số ngẫu nhiên, danh sách bộ mật mã, các phần mở rộng trong đó có phiên bản hỗ trợ, nhóm khoá và phần khoá công khai tạm thời, tên máy chủ SNI.
  2. Máy chủ gửi ServerHello (chưa mã hoá): số ngẫu nhiên của mình, bộ mật mã đã chọn, phần khoá công khai tạm thời của mình. Từ đây hai bên tính được bí mật chung.
  3. Máy chủ gửi EncryptedExtensions (đã mã hoá bằng khoá bắt tay): các thông số còn lại không cần lộ ra ngoài, ví dụ giao thức ứng dụng đã chọn qua ALPN.
  4. Máy chủ gửi Certificate (đã mã hoá): chuỗi chứng chỉ của mình.
  5. Máy chủ gửi CertificateVerify (đã mã hoá): chữ ký bằng khoá bí mật của chứng chỉ lên bản băm toàn bộ cuộc bắt tay tới lúc đó.
  6. Máy chủ gửi Finished (đã mã hoá): mã xác thực trên toàn bộ bản ghi bắt tay, chứng minh không ai chen ngang. Máy chủ có thể bắt đầu gửi dữ liệu ứng dụng ngay sau đó.
  7. Máy khách kiểm chứng chỉ, kiểm chữ ký, kiểm Finished của máy chủ, rồi gửi Finished của mình. Kèm theo trong cùng chuyến có thể là yêu cầu HTTP đầu tiên.

Đếm lại: máy khách gửi một lần, máy chủ đáp một lần, máy khách gửi tiếp kèm dữ liệu. Tính từ lúc kết nối TCP xong, dữ liệu ứng dụng đầu tiên lên đường sau đúng một vòng đi về.

ClientHello: lá thư chào chứa nhiều hơn vẻ ngoài

Trường phiên bản nói dối có chủ đích. Trường legacy_version trong ClientHello vẫn ghi giá trị của TLS 1.2 (0x0303). Phiên bản thật được khai trong phần mở rộng supported_versions. Lý do là nhiều thiết bị trung gian cũ thấy số phiên bản lạ thì cắt kết nối; giữ số cũ ở chỗ cũ giúp TLS 1.3 đi qua được mà không ai để ý.

Số ngẫu nhiên 32 byte. Mỗi bên góp một số ngẫu nhiên vào quá trình dẫn xuất khoá, bảo đảm khoá phiên khác nhau giữa các lần kết nối kể cả khi mọi thứ khác giống hệt.

Phần mở rộng key_share. Đây là chỗ máy khách "gọi món trước": nó sinh sẵn một cặp khoá tạm thời cho một hoặc vài nhóm nó đoán máy chủ sẽ chọn, thường là X25519, và gửi kèm khoá công khai. Phần mở rộng supported_groups liệt kê đủ các nhóm nó biết, còn key_share chỉ chứa những nhóm đã sinh khoá sẵn.

Danh sách thuật toán chữ ký. Phần mở rộng signature_algorithms cho máy chủ biết máy khách kiểm được chữ ký loại nào, ví dụ ECDSA trên P-256, RSA-PSS hay Ed25519, để máy chủ chọn chứng chỉ và cách ký phù hợp.

SNI và ALPN. Phần mở rộng server_name mang tên miền máy khách muốn gặp, giúp một máy chủ phục vụ nhiều tên miền chọn đúng chứng chỉ. ALPN liệt kê giao thức ứng dụng mong muốn, ví dụ HTTP/2 hay HTTP/1.1. Cả hai đều đi dạng rõ trong ClientHello thường.

Mã phiên giả. Trường legacy_session_id thường được điền một giá trị ngẫu nhiên không để làm gì, cũng vì lý do tương thích thiết bị trung gian. Đi cùng là một bản ghi change_cipher_spec giả được gửi ở chế độ tương thích. Đọc gói tin mà thấy những thứ này đừng ngạc nhiên.

Khi đoán trượt: HelloRetryRequest

Nếu máy chủ không hỗ trợ nhóm nào trong số khoá máy khách đã gửi sẵn, nhưng có hỗ trợ một nhóm khác nằm trong supported_groups, nó không bỏ cuộc mà gửi về một thông điệp đặc biệt gọi là HelloRetryRequest. Về hình thức đây là một ServerHello với số ngẫu nhiên là một hằng số cố định do chuẩn quy định, kèm thông tin "hãy gửi lại khoá cho nhóm này". Máy khách sinh khoá cho nhóm được yêu cầu và gửi ClientHello thứ hai.

Cái giá là thêm một vòng đi về, đúng bằng TLS 1.2. Vì vậy các phần mềm máy khách chọn rất kỹ nhóm đoán trước: X25519 được hầu hết máy chủ hỗ trợ nên đoán trúng gần như mọi lần. Một số trình duyệt mới còn gửi kèm phần khoá cho nhóm lai giữa X25519 và một thuật toán hậu lượng tử, làm ClientHello to hơn đáng kể; tình hình triển khai thay đổi nhanh nên khi cần chính xác bạn nên kiểm phiên bản trình duyệt và máy chủ hiện hành.

HelloRetryRequest cũng được máy chủ dùng để buộc máy khách chứng minh địa chỉ nguồn bằng một cookie, một cách tự vệ khi bị dồn nhiều yêu cầu giả. Khi đọc gói tin, nếu thấy hai ClientHello liên tiếp trên cùng kết nối thì gần như chắc là đã có một HelloRetryRequest ở giữa.

Khoá được dẫn xuất thế nào: lịch khoá của TLS 1.3

Sau ServerHello, hai bên có cùng một bí mật Diffie-Hellman. Bí mật thô này không được dùng trực tiếp để mã hoá. TLS 1.3 đưa nó qua một chuỗi bước dẫn xuất dựa trên HKDF, một hàm dẫn xuất khoá xây trên HMAC. Hình dung như một cái cây: gốc là bí mật đầu vào, mỗi nhánh được tính bằng cách trộn bí mật của tầng trên với một nhãn chữ cố định và bản băm các thông điệp bắt tay tính tới lúc đó.

Từ cây này mọc ra các khoá riêng cho từng giai đoạn và từng chiều: khoá bắt tay chiều máy khách gửi, khoá bắt tay chiều máy chủ gửi, rồi khoá dữ liệu ứng dụng cho từng chiều, khoá dùng cho nối lại phiên, khoá xuất ra cho ứng dụng dùng riêng. Việc tách khoá theo chiều nghĩa là một lỗi ở chiều này không làm lộ chiều kia, còn việc trộn bản băm bắt tay vào nghĩa là bất kỳ ai sửa một thông điệp ở giữa sẽ khiến hai bên tính ra khoá khác nhau và bắt tay thất bại.

Một điểm hay: khoá ứng dụng có thể được làm mới giữa chừng bằng thông điệp KeyUpdate, tính từ khoá cũ qua một bước dẫn xuất nữa. Kết nối dài hàng giờ như luồng video hay đường hầm không phải dùng mãi một khoá. Và vì bí mật gốc đến từ khoá tạm thời bị xoá sau phiên, lộ khoá bí mật của chứng chỉ về sau không giúp kẻ gian giải mã các phiên đã ghi lại, tính chất gọi là bí mật chuyển tiếp (forward secrecy).

Nối lại phiên và 0-RTT: nhanh hơn, nhưng đổi lấy gì

Sau khi bắt tay xong, máy chủ có thể gửi một hoặc vài thông điệp NewSessionTicket. Lần sau máy khách quay lại, nó trình vé này để dùng khoá chia sẻ trước (PSK) thay vì xác thực lại bằng chứng chỉ. Có ba kiểu kết nối cần phân biệt.

Kiểu kết nốiVòng đi về trước dữ liệuĐặc điểm cần nhớ
Bắt tay đầy đủ bằng chứng chỉMột vòngCó bí mật chuyển tiếp, máy chủ ký bằng khoá chứng chỉ
Nối lại bằng PSK kèm Diffie-Hellman mớiMột vòngBỏ bước gửi chứng chỉ, vẫn giữ bí mật chuyển tiếp nhờ khoá tạm thời mới
0-RTT (early data)Không vòng nàoDữ liệu gửi ngay trong ClientHello, mã hoá bằng khoá từ PSK; có thể bị phát lại và không có bí mật chuyển tiếp cho phần dữ liệu sớm

Rủi ro phát lại là chỗ người làm ứng dụng phải hiểu: kẻ đứng giữa có thể chụp lại gói ClientHello mang dữ liệu sớm rồi gửi lại lần nữa, máy chủ có thể xử lý yêu cầu đó hai lần. Với yêu cầu chỉ đọc như tải một trang tĩnh thì vô hại; với yêu cầu chuyển tiền hay đặt hàng thì không chấp nhận được. Vì vậy chuẩn khuyên chỉ cho phép 0-RTT với yêu cầu an toàn khi lặp lại, và nhiều máy chủ mặc định tắt chế độ này.

Đọc một lần bắt tay trên máy của bạn

Cách tốt nhất để thuộc trình tự là tự xem. Mở trình bắt gói tin trên máy tính cá nhân, lọc theo cổng 443, rồi truy cập một trang bất kỳ. Những điểm nên tìm:

  • Gói ClientHello: mở phần mở rộng để thấy supported_versions, key_share với nhóm X25519, server_name mang tên miền và application_layer_protocol_negotiation.
  • Gói ServerHello: bộ mật mã được chọn, phần key_share của máy chủ và phần supported_versions ghi TLS 1.3.
  • Ngay sau ServerHello, mọi thứ chuyển thành bản ghi loại application_data. Bạn sẽ không thấy Certificate dạng rõ như khi xem một kết nối TLS 1.2; đó chính là cải tiến che chứng chỉ của TLS 1.3.
  • Muốn xem nội dung đã giải mã của chính phiên mình, một số trình duyệt và thư viện hỗ trợ ghi khoá phiên ra tệp qua biến môi trường SSLKEYLOGFILE để trình bắt gói đọc. Chỉ làm trên máy của mình, xoá tệp khoá sau khi học xong vì ai có tệp đó là đọc được phiên.
  • Dòng lệnh openssl s_client -connect tên-miền:443 -tls1_3 in ra phiên bản, bộ mật mã và chuỗi chứng chỉ máy chủ gửi về; cú pháp có thể khác theo phiên bản OpenSSL, nên kiểm trang hướng dẫn trên máy bạn.

Lặp lại thí nghiệm với một trang đã truy cập vài phút trước, bạn có thể thấy ClientHello mang phần mở rộng pre_shared_key: đó là lúc trình duyệt trình vé để nối lại phiên.

Câu hỏi thường gặp

Bắt tay TLS 1.3 tốn bao nhiêu vòng đi về tính cả TCP?

TCP cần một vòng cho bắt tay ba bước, TLS 1.3 cần thêm một vòng, nên tổng cộng hai vòng trước khi dữ liệu ứng dụng đầu tiên lên đường. Với TLS 1.2 tổng là ba vòng. QUIC gộp bắt tay giao vận và mã hoá nên chỉ còn một vòng cho kết nối mới.

Vì sao ServerHello trong TLS 1.3 vẫn chưa được mã hoá?

Vì lúc gửi ServerHello hai bên chưa có khoá chung. Máy khách cần đọc được phần khoá công khai tạm thời của máy chủ trong ServerHello để tính bí mật chung. Chỉ những thông điệp sau đó mới được mã hoá bằng khoá bắt tay vừa dẫn xuất.

CertificateVerify khác Finished ở chỗ nào?

CertificateVerify là chữ ký số bằng khoá bí mật của chứng chỉ, chứng minh máy chủ đúng là chủ chứng chỉ. Finished là mã xác thực dùng khoá dẫn xuất từ bí mật chung, chứng minh cả cuộc bắt tay không bị sửa và hai bên có cùng khoá. Một cái gắn danh tính, một cái gắn tính nguyên vẹn.

Có nên bật 0-RTT cho website không?

Chỉ nên bật khi bạn chắc các yêu cầu được phép đi qua đường dữ liệu sớm là loại lặp lại không gây hại, như lấy trang tĩnh. Nếu ứng dụng có thao tác ghi dữ liệu mà không phân biệt được yêu cầu đến từ 0-RTT, tốt hơn để tắt.

Máy khách gửi khoá cho X25519 nhưng máy chủ chỉ hỗ trợ P-256 thì sao?

Nếu P-256 có trong danh sách supported_groups của máy khách, máy chủ trả HelloRetryRequest yêu cầu khoá P-256 và bắt tay mất thêm một vòng. Nếu hai bên không có nhóm chung nào, bắt tay thất bại với thông báo lỗi.

Vé nối lại phiên có lộ thông tin gì không?

Vé được máy chủ mã hoá bằng khoá riêng của nó nên người ngoài không đọc được bên trong. Tuy nhiên vé gửi dạng rõ trong ClientHello lần sau, nên về lý thuyết người quan sát có thể liên kết hai lần kết nối với nhau. Trình duyệt thường chỉ dùng mỗi vé một lần để hạn chế việc này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138