GiaoThuc.comGiao Thức
TCP, UDP và QUIC

Băng thông và độ trễ: vì sao đường truyền rộng vẫn tải chậm với một kết nối TCP

Phân biệt băng thông, thông lượng và độ trễ, tính tích băng thông–độ trễ, giới hạn cửa sổ và công thức Mathis để hiểu vì sao máy chủ ở xa tải chậm dù gói cước rộng.

Long straight fiber optic cable trench along a rural road in Dak Lak at sunrise, workers in hats laying orange conduit, shot from low angle along the line, coffee hills behind

Băng thông là lượng dữ liệu đường truyền có thể chở trong một giây, còn độ trễ là thời gian một bit đi từ đầu này tới đầu kia; với một kết nối TCP, tốc độ thật bị chặn bởi cửa sổ chia cho thời gian đi về, nên độ trễ càng lớn thì càng cần cửa sổ lớn mới dùng hết băng thông. Đó là lý do một gói cước rất rộng vẫn tải chậm từ máy chủ ở bên kia địa cầu, trong khi tải từ máy chủ trong nước thì đầy ống.

Hình ảnh dễ nhớ là một đường ống nước: băng thông là đường kính ống, độ trễ là chiều dài ống. Muốn nước chảy đầy ống dài, bạn phải bơm vào một lượng lớn trước khi giọt đầu tiên tới đầu kia. Bài này tách bạch các khái niệm hay bị lẫn, tính tích băng thông–độ trễ bằng ví dụ giả định, chỉ ra cửa sổ và tỷ lệ mất gói giới hạn tốc độ thế nào, và rút ra vài hệ quả cho người làm hệ thống.

Bốn khái niệm hay bị dùng lẫn

Trong quảng cáo và trò chuyện hằng ngày, "mạng nhanh" có thể mang bất kỳ nghĩa nào dưới đây. Tách chúng ra là bước đầu để hiểu vì sao trải nghiệm khác với con số trên gói cước.

Khái niệmNghĩaĐơn vị thường gặp
Băng thôngSức chứa tối đa của đường truyền, ở chỗ hẹp nhất trên đường điMegabit hoặc gigabit mỗi giây
Thông lượngLượng dữ liệu hữu ích thực tế chuyển được của một kết nối hay ứng dụngMegabit mỗi giây, hoặc megabyte mỗi giây trên trình tải tệp
Độ trễ một chiềuThời gian một gói đi từ nguồn tới đíchMili giây
Thời gian đi về (RTT)Thời gian gói đi tới đích và nhận phản hồi quay lại; thứ TCP thật sự cảm nhậnMili giây, chính là con số lệnh ping báo

Lưu ý đơn vị: nhà mạng tính bằng bit, trình tải tệp hay hiển thị bằng byte, chênh nhau tám lần. Một đường 100 megabit mỗi giây, khi tải đầy, hiện trên trình tải khoảng 12 megabyte mỗi giây trừ đi phần phần đầu gói. Nhiều thắc mắc "mạng chậm hơn quảng cáo" thật ra chỉ là đọc lẫn hai đơn vị này.

Độ trễ đến từ đâu: bốn thành phần

Trễ lan truyền. Ánh sáng trong sợi quang đi khoảng 200 nghìn kilômét mỗi giây, tức chừng 5 micro giây cho mỗi kilômét. Một tuyến cáp dài 1600 km (ví dụ giả định) góp tối thiểu 8 mili giây một chiều, 16 mili giây đi về. Không công nghệ nào giảm được phần này, chỉ có rút ngắn quãng đường: đặt máy chủ gần người dùng.

Trễ phát lên dây. Thời gian đẩy hết các bit của một gói ra cổng. Gói 1500 byte là 12 nghìn bit; ở 10 megabit mỗi giây mất 1,2 mili giây, ở 1 gigabit mỗi giây chỉ còn 12 micro giây. Phần này đáng kể trên đường truyền chậm, gần như biến mất trên đường nhanh.

Trễ xếp hàng. Thời gian gói nằm chờ trong hàng đợi của router hay modem khi có nhiều gói tới hơn khả năng đẩy ra. Đây là phần dao động mạnh nhất, nguồn gốc của hiện tượng ping tăng vọt khi có người trong nhà tải tệp lớn.

Trễ xử lý. Thời gian thiết bị đọc phần đầu, tra bảng định tuyến, áp quy tắc tường lửa. Với thiết bị hiện đại, phần này thường rất nhỏ, trừ khi thiết bị quá tải hoặc phải soi sâu nội dung.

Tích băng thông–độ trễ: lượng dữ liệu "đang nằm trên đường"

Nhân băng thông với RTT, bạn được tích băng thông–độ trễ (BDP): số bit phải đang bay trên đường để ống luôn đầy trong lúc chờ báo nhận đầu tiên quay về. Ví dụ giả định: đường 100 megabit mỗi giây, RTT 50 mili giây. BDP bằng 100 triệu nhân 0,05, tức 5 triệu bit, khoảng 625 kilobyte. Muốn dùng hết đường này với một kết nối, cửa sổ của TCP phải lớn ít nhất cỡ đó.

Lật ngược công thức, thông lượng tối đa của một kết nối bằng cửa sổ chia cho RTT. Với cửa sổ 65.535 byte, giới hạn của trường Window khi không có hệ số nhân, và cùng RTT 50 mili giây: 65.535 nhân 8 rồi chia 0,05 ra khoảng 10,5 megabit mỗi giây, chỉ một phần mười đường truyền. Tăng RTT lên 250 mili giây, giới hạn tụt còn khoảng 2,1 megabit mỗi giây.

Đường truyền vừa rộng vừa xa có tên riêng trong giới mạng là "mạng dài và béo", và chính chúng là động lực ra đời của hệ số nhân cửa sổ. Ngày nay hệ điều hành bật hệ số nhân và tự nới bộ đệm, nên giới hạn 64 kilobyte hiếm gặp, nhưng bộ đệm tối đa cấu hình trên máy chủ, giới hạn trong ứng dụng hay thiết bị trung gian vẫn có thể là nút thắt thật.

Mất gói và RTT cùng kéo tốc độ xuống: công thức Mathis

Ngay cả khi cửa sổ đủ lớn, TCP kiểu Reno còn bị giới hạn bởi mất gói. Một mô hình xấp xỉ nổi tiếng, thường gọi theo tên tác giả Mathis, cho biết thông lượng tối đa xấp xỉ bằng MSS chia RTT, nhân với một hằng số khoảng 1,22, chia căn bậc hai tỷ lệ mất gói. Công thức đơn giản hoá nhiều thứ, nhưng nắm được xu hướng: thông lượng tỷ lệ nghịch với RTT và với căn bậc hai tỷ lệ mất gói.

Thử tính với số giả định: MSS 1460 byte, RTT 100 mili giây. MSS chia RTT là 116,8 kilobit mỗi giây. Nếu tỷ lệ mất gói 0,01%, căn bậc hai là 0,01, thông lượng xấp xỉ 116,8 nhân 1,22 chia 0,01, khoảng 14 megabit mỗi giây. Nếu mất 1%, căn bậc hai là 0,1, thông lượng chỉ còn khoảng 1,4 megabit mỗi giây. Cùng tỷ lệ mất 1% nhưng RTT 20 mili giây, thông lượng gấp năm lần, khoảng 7 megabit mỗi giây.

Hai hệ quả thực tế. Một, trên đường xa, tỷ lệ mất gói rất nhỏ cũng đủ kéo tốc độ một kết nối xuống thấp, nên chất lượng đường truyền quốc tế quan trọng hơn băng thông danh định. Hai, các thuật toán mới như CUBIC và BBR ra đời một phần để thoát khỏi giới hạn này, nhưng quy luật "xa thì chậm hơn" vẫn đúng ở mức độ nào đó với mọi thuật toán dựa trên báo nhận.

Một phép tính trọn vẹn: cùng tệp, hai máy chủ

Ghép các công thức trên vào một ví dụ giả định: tải tệp 1 gigabyte (8 tỷ bit) qua đường truyền 200 megabit mỗi giây, bộ đệm nhận tối đa của máy 4 mebibyte, dùng một kết nối TCP kiểu Reno. Máy chủ A ở gần với RTT 15 mili giây, máy chủ B ở xa với RTT 220 mili giây.

Đại lượngMáy chủ A, RTT 15 msMáy chủ B, RTT 220 ms
BDP của đường truyền3 triệu bit, khoảng 375 kilobyte44 triệu bit, khoảng 5,5 megabyte
Cửa sổ 4 mebibyte có đủ lấp ống khôngThừa, giới hạn là băng thông 200 megabitThiếu, trần còn khoảng 152 megabit mỗi giây
Thời gian tải khi không mất góiKhoảng 40 giâyKhoảng 53 giây
Trần theo công thức Mathis khi mất 0,1% góiKhoảng 30 megabit mỗi giâyKhoảng 2 megabit mỗi giây
Thời gian tải khi mất 0,1% góiKhoảng 4,5 phútKhoảng 65 phút

Khi đường sạch, hai máy chủ chênh nhau không nhiều; chênh lệch thật xuất hiện khi có mất gói, vì RTT dài làm mỗi lần phục hồi kéo dài gấp nhiều lần. Con số theo mô hình Reno là trường hợp xấu; thuật toán hiện đại làm tốt hơn đáng kể, nhưng thứ tự "gần nhanh hơn xa" không đổi. Đây cũng là lý do công cụ đồng bộ dữ liệu xuyên lục địa thường mở nhiều kết nối song song.

Vì sao trang đo tốc độ cho số đẹp mà tải thật thì không

Nhiều người thấy trang đo tốc độ báo gần đúng gói cước nhưng tải tệp từ một máy chủ nước ngoài lại chậm. Không có gì mâu thuẫn, vì hai phép đo khác nhau ở mấy điểm:

  • Trang đo tốc độ thường chọn máy chủ đo gần bạn nhất, RTT rất thấp, nên cửa sổ nhỏ cũng đủ lấp ống.
  • Phép đo mở nhiều kết nối song song, cộng thông lượng lại; một tải tệp bình thường thường chỉ có một hoặc vài kết nối.
  • Phép đo chạy ngắn, có thể chưa gặp lần mất gói nào; tải dài sẽ đi qua nhiều chu kỳ tăng giảm của kiểm soát tắc nghẽn.
  • Đường đi tới máy chủ đo nằm trong mạng nhà cung cấp; đường tới máy chủ ở xa đi qua nhiều mạng, nhiều điểm kết nối, mỗi chỗ có thể là nút thắt riêng.
  • Máy chủ tải tệp có thể giới hạn tốc độ mỗi kết nối hay bị tải nặng, điều mà phép đo không phản ánh.

Muốn biết tốc độ bạn thật sự có tới một đích cụ thể, hãy đo tới chính đích đó, ghi lại RTT, và so sánh tải một kết nối với nhiều kết nối. Phần cách đo và đọc số liệu chi tiết nằm ở danh mục công cụ chẩn đoán của trang.

Hệ quả cho người làm hệ thống

Đưa nội dung lại gần. Vì trễ lan truyền không giảm được, cách hiệu quả nhất là rút ngắn quãng đường: đặt máy chủ hay bộ nhớ đệm ở gần người dùng. Đây là lý do tồn tại của mạng phân phối nội dung.

Bớt số vòng đi về. Dùng lại kết nối, gộp yêu cầu, chọn giao thức bắt tay ít vòng hơn. Với tệp nhỏ, số vòng đi về quyết định thời gian nhiều hơn băng thông.

Kiểm bộ đệm hai đầu. Với đường truyền dài và rộng giữa hai trung tâm dữ liệu, kiểm giới hạn bộ đệm gửi và nhận tối đa trên hệ điều hành, so với BDP thực tế. Bộ đệm nhỏ hơn BDP là trần tốc độ vô hình.

Dùng song song khi hợp lý. Chia tải thành nhiều kết nối giúp vượt giới hạn mỗi kết nối, nhưng làm mất công bằng với người dùng chung. Công cụ đồng bộ dữ liệu lớn hay dùng cách này, nên đặt mức vừa phải.

Câu hỏi thường gặp

Băng thông lớn có làm giảm độ trễ không?

Chỉ giảm phần trễ phát lên dây và phần nào trễ xếp hàng. Trễ lan truyền do quãng đường quyết định, không đổi khi nâng gói cước. Với gói nhỏ như truy vấn hay lệnh trong game, nâng băng thông thường gần như không thay đổi độ trễ.

Vì sao tải từ máy chủ nước ngoài chậm hơn trong nước dù cùng gói cước?

Vì RTT dài hơn nhiều, nên mỗi kết nối TCP cần cửa sổ lớn hơn để đạt cùng tốc độ, và mỗi lần mất gói làm tốc độ phục hồi chậm hơn. Đường quốc tế còn đi qua nhiều mạng, chỉ cần một đoạn nghẽn là ảnh hưởng.

Tích băng thông–độ trễ dùng vào việc gì trong thực tế?

Để ước lượng cửa sổ và bộ đệm cần thiết cho một đường truyền. Nếu BDP là 625 kilobyte mà bộ đệm tối đa trên máy chủ chỉ 256 kilobyte, bạn biết một kết nối không thể dùng hết đường truyền, dù mạng hoàn toàn khoẻ.

Công thức Mathis có áp dụng cho CUBIC và BBR không?

Không chính xác. Công thức được dẫn ra cho kiểu tăng cộng giảm nhân của Reno trong điều kiện lý tưởng. CUBIC ít phụ thuộc RTT hơn, BBR không phản ứng với mất gói theo cùng cách. Công thức vẫn hữu ích để hiểu xu hướng, không nên dùng để dự báo con số.

Ping thấp có nghĩa là tải nhanh không?

Không nhất thiết. Ping chỉ đo RTT của gói nhỏ khi đường đang rảnh. Tải nhanh còn cần băng thông đủ, ít mất gói và bộ đệm đủ lớn. Ngược lại, ping cao không làm tải chậm hẳn nếu cửa sổ đủ lớn và đường không mất gói.

QUIC có thoát được giới hạn băng thông–độ trễ không?

Không. Bất kỳ giao thức tin cậy nào dựa trên báo nhận cũng cần lượng dữ liệu đang bay cỡ BDP để lấp ống. QUIC giúp bớt vòng bắt tay và tránh chặn đầu hàng giữa các luồng, nhưng quy luật cửa sổ chia RTT vẫn áp dụng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138