GiaoThuc.comGiao Thức
Giao thức thời gian thực và IoT

MQTT bên trong: broker, chủ đề, QoS 0-1-2, tin giữ lại và di chúc khi mất kết nối

Cơ chế MQTT từ bên trong: mô hình xuất bản – đăng ký qua broker, ký tự đại diện chủ đề, ba mức QoS, tin giữ lại, di chúc, phiên bền và MQTT 5.

Engineer kneeling beside a small sensor box mounted on a pole in a Lam Dong greenhouse, checking wiring with a screwdriver, rows of vegetables, diffused light through the roof

MQTT là giao thức nhắn tin theo mô hình xuất bản – đăng ký: thiết bị không gửi tin cho nhau mà gửi lên một máy trung gian gọi là broker, gắn nhãn chủ đề; ai đăng ký chủ đề đó sẽ được broker chuyển tin. Phần đầu gói tin chỉ từ 2 byte, kết nối TCP được giữ lâu dài, nên MQTT hợp với cảm biến chạy pin, mạng di động chập chờn và hàng nghìn thiết bị báo số liệu nhỏ.

Hình dung một bảng tin ở sảnh chung cư được chia ô theo tầng và theo việc: điện, nước, gửi xe. Người muốn báo tin dán vào đúng ô, cư dân quan tâm ô nào thì nhờ ban quản lý gọi báo mỗi khi ô đó có tin mới. Người dán và người đọc không cần biết nhau. MQTT là chuẩn của tổ chức OASIS, phiên bản 3.1.1 và 5.0 là hai bản đang dùng phổ biến. Phần dưới đi vào cơ chế: chủ đề và ký tự đại diện, ba mức QoS bằng từng gói tin, tin giữ lại, di chúc, phiên bền và những điểm mới của MQTT 5. So sánh MQTT với các giao thức công nghiệp khác đã có ở nơi khác nên ở đây chỉ tập trung vào bên trong.

Broker và vòng đời một kết nối

Mọi thiết bị MQTT, dù gửi hay nhận, đều là máy khách mở kết nối TCP tới broker, mặc định cổng 1883, hoặc 8883 khi chạy trên TLS. Gói đầu tiên là CONNECT, mang mã định danh máy khách, thông tin đăng nhập nếu có, thời gian giữ sống (keep alive) và tuỳ chọn di chúc. Broker trả CONNACK báo chấp nhận hay từ chối.

Thời gian giữ sống là cam kết của máy khách: trong khoảng đó, nếu không có gói nào khác, nó sẽ gửi PINGREQ và broker trả PINGRESP. Nếu broker không nhận được gì trong một lần rưỡi khoảng thời gian này, nó coi máy khách đã mất và đóng kết nối. Cơ chế này giúp phát hiện thiết bị chết ngay cả khi TCP không báo gì, chuyện rất hay xảy ra với thiết bị dùng sóng di động.

Mỗi gói MQTT bắt đầu bằng phần đầu cố định: 4 bit loại gói, 4 bit cờ, rồi trường độ dài còn lại dùng từ 1 đến 4 byte theo kiểu mã hoá độ dài biến đổi. Một gói PINGREQ chỉ dài đúng 2 byte. Đây là lý do MQTT được ưa chuộng với đường truyền tính tiền theo dung lượng và vi điều khiển ít bộ nhớ.

Chủ đề và ký tự đại diện

Chủ đề là chuỗi văn bản phân cấp bằng dấu gạch chéo, không cần khai báo trước: broker tạo ra khi có tin đầu tiên. Người đăng ký có thể dùng hai ký tự đại diện:

  • Dấu cộng thay cho đúng một cấp. Ví dụ giả định: đăng ký nhakinh/+/nhietdo nhận được nhakinh/khu1/nhietdo và nhakinh/khu2/nhietdo, nhưng không nhận nhakinh/khu1/luong1/nhietdo.
  • Dấu thăng thay cho mọi cấp phía sau và phải đứng cuối. Đăng ký nhakinh/khu1/# nhận mọi tin thuộc khu 1, kể cả tin gửi đúng chủ đề nhakinh/khu1.
  • Chủ đề bắt đầu bằng ký tự đô la, như nhóm chủ đề hệ thống của broker, không khớp với đăng ký bắt đầu bằng ký tự đại diện. Đăng ký một dấu thăng đơn độc không nhận các chủ đề này.
  • Phân biệt hoa thường và khoảng trắng: Nhakinh và nhakinh là hai chủ đề khác nhau; dấu gạch chéo ở đầu tạo ra một cấp rỗng, nên tránh dùng.
  • Ký tự đại diện chỉ dùng khi đăng ký, không dùng khi xuất bản.

Thiết kế cây chủ đề là quyết định khó sửa về sau. Kinh nghiệm chung là đặt cấp ít thay đổi lên trước (dự án, khu vực, thiết bị) và loại dữ liệu ở cuối, tách riêng chủ đề lệnh gửi xuống thiết bị với chủ đề số liệu gửi lên, để phân quyền theo nhánh dễ dàng.

Ba mức QoS bằng từng gói tin

QoS (chất lượng dịch vụ) quyết định đảm bảo giao nhận giữa hai bên của một chặng: từ người gửi tới broker, hoặc từ broker tới người nhận. Mỗi chặng được thoả thuận riêng.

MứcĐảm bảoTrình tự góiHợp với
QoS 0Nhiều nhất một lần, có thể mấtPUBLISH, không xác nhậnSố liệu cảm biến gửi dày, mất một mẫu không sao
QoS 1Ít nhất một lần, có thể trùngPUBLISH rồi PUBACK; chưa nhận PUBACK thì gửi lại với cờ DUPPhần lớn ứng dụng, khi bên nhận chịu được tin trùng
QoS 2Đúng một lầnPUBLISH, PUBREC, PUBREL, PUBCOMP: bốn bướcLệnh không được lặp như trừ tiền, đếm sản lượng, mở van một lần

Hai điều hay bị hiểu nhầm. Thứ nhất, QoS hiệu lực cho người nhận là mức thấp hơn giữa QoS lúc xuất bản và QoS lúc đăng ký: thiết bị gửi QoS 2 nhưng ứng dụng đăng ký QoS 0 thì chặng cuối chỉ là QoS 0. Thứ hai, QoS 1 gần như luôn gặp tin trùng khi mạng chập chờn, nên bên nhận cần xử lý trùng, ví dụ ghi kèm số thứ tự trong nội dung tin. QoS 2 tốn gấp đôi lượt đi về so với QoS 1 và broker phải lưu trạng thái, nên chỉ dùng khi thật cần.

Tin giữ lại và di chúc: hai tính năng trả lời hai câu hỏi khác nhau

Tin giữ lại trả lời câu "giá trị hiện tại là gì". Khi xuất bản với cờ RETAIN, broker lưu tin đó làm tin cuối của chủ đề. Ai đăng ký sau đó nhận ngay tin này thay vì phải chờ lần cập nhật kế tiếp. Ví dụ giả định: bảng điều khiển mở lúc chín giờ thấy ngay trạng thái máy bơm "đang chạy" dù thiết bị chỉ báo khi trạng thái thay đổi.

Mỗi chủ đề chỉ giữ một tin. Tin giữ lại mới thay tin cũ. Muốn xoá, xuất bản một tin rỗng có cờ RETAIN lên chủ đề đó. Quên xoá là nguồn của lỗi bảng điều khiển hiện thiết bị đã tháo từ lâu.

Di chúc trả lời câu "thiết bị còn sống không". Khi kết nối, máy khách đăng ký sẵn một tin di chúc (Last Will) cùng chủ đề và QoS. Nếu nó mất kết nối không theo cách lịch sự, tức là không gửi DISCONNECT, như mất điện, mất sóng, hết thời gian giữ sống, broker sẽ thay mặt nó xuất bản tin này.

Ghép hai tính năng thành trạng thái trực tuyến. Mẫu phổ biến: ngay sau khi kết nối, thiết bị xuất bản "online" có giữ lại lên chủ đề trạng thái của mình; di chúc là "offline" cũng có giữ lại trên cùng chủ đề. Bất kỳ ai đăng ký lúc nào cũng biết ngay thiết bị đang ra sao.

Phiên bền và hàng đợi tin cho thiết bị ngủ

Một cảm biến chạy pin có thể ngủ mười phút, thức dậy vài giây để gửi số liệu và nhận lệnh. Nếu có lệnh gửi tới trong lúc nó ngủ thì sao? Câu trả lời nằm ở phiên. Khi kết nối với cờ làm sạch phiên tắt (MQTT 3.1.1) hoặc thời hạn phiên lớn hơn không (MQTT 5), broker nhớ các đăng ký của máy khách và xếp hàng các tin QoS 1, QoS 2 gửi tới trong lúc nó vắng mặt, rồi giao khi nó kết nối lại với đúng mã định danh.

Hai hệ quả thực tế. Mã định danh máy khách phải ổn định và duy nhất: hai thiết bị dùng chung một mã sẽ đá nhau ra liên tục vì broker chỉ cho một kết nối mỗi mã. Và hàng đợi có giới hạn: một thiết bị tắt hẳn một tuần có thể làm broker tích tụ hàng nghìn tin. MQTT 5 cho đặt thời hạn phiên và thời hạn từng tin để những tin cũ tự hết hiệu lực.

Tin QoS 0 không được xếp hàng cho máy khách vắng mặt theo cách bắt buộc, nên lệnh gửi cho thiết bị ngủ phải dùng QoS 1 trở lên. Kiểm tài liệu broker đang dùng vì cách xử lý cụ thể có thể khác nhau.

Xác thực và phân quyền trên broker

Vì mọi tin đều đi qua broker, broker là nơi quyết định ai được nói và ai được nghe. Lớp đầu tiên là mã hoá đường truyền bằng TLS, để tên đăng nhập, mật khẩu và số liệu không đi dạng rõ trên mạng. Lớp thứ hai là xác thực máy khách: bằng tên đăng nhập và mật khẩu trong gói CONNECT, hoặc chặt hơn bằng chứng chỉ máy khách trong bắt tay TLS, mỗi thiết bị một chứng chỉ riêng để thu hồi được từng chiếc khi bị mất.

Lớp thứ ba, thường bị bỏ quên, là phân quyền theo chủ đề. Một cảm biến chỉ cần quyền xuất bản lên nhánh số liệu của chính nó và đăng ký nhánh lệnh của chính nó; không có lý do gì để nó đọc được số liệu của mọi thiết bị khác hay gửi lệnh cho máy bơm. Nhờ cây chủ đề đặt mã thiết bị ở một cấp cố định, quy tắc phân quyền có thể viết theo mẫu thay vì liệt kê từng chủ đề.

Ví dụ giả định: một trang trại ở Đồng Tháp có hai trăm cảm biến. Nếu tất cả dùng chung một tài khoản có toàn quyền, chỉ cần một thiết bị bị tháo ra và đọc được bộ nhớ là kẻ lấy được có thể gửi lệnh tới mọi thiết bị. Tài khoản riêng kèm quyền hẹp theo nhánh biến sự cố đó thành chuyện của một thiết bị.

MQTT 5 thêm gì so với 3.1.1

Bản 5.0 giữ nguyên mô hình nhưng bổ sung nhiều thứ mà người vận hành bản cũ phải tự chế:

Tính năngGiải quyết vấn đề gì
Mã lý do trong mọi xác nhậnBản cũ chỉ báo thành công hay thất bại chung chung; bản 5 cho biết vì sao bị từ chối, như không có quyền hay chủ đề không hợp lệ
Đăng ký dùng chungNhiều máy khách trong một nhóm chia nhau nhận tin của một chủ đề, mỗi tin chỉ giao cho một thành viên, giúp cân bằng tải cho phía xử lý
Thời hạn phiên và thời hạn tinPhiên và tin tự hết hạn, tránh hàng đợi phình vô hạn
Thuộc tính người dùngGắn cặp khoá – giá trị vào tin, giống header HTTP, mà không phải nhét vào nội dung
Mô hình yêu cầu – phản hồiTrường chủ đề phản hồi và dữ liệu tương quan giúp ghép câu trả lời với câu hỏi
Bí danh chủ đềThay chuỗi chủ đề dài bằng một số nhỏ sau lần đầu, tiết kiệm băng thông
Trì hoãn di chúcChờ một khoảng trước khi phát di chúc, tránh báo offline khi thiết bị chỉ rớt mạng vài giây rồi nối lại

Nhiều broker và thư viện hỗ trợ cả hai bản trên cùng cổng. Khi thiết kế hệ thống mới, chọn MQTT 5 nếu toàn bộ thiết bị và thư viện đều hỗ trợ; nếu còn thiết bị đời cũ, có thể chạy song song.

Câu hỏi thường gặp

MQTT dùng cổng nào?

Mặc định MQTT dùng cổng 1883 cho kết nối TCP không mã hoá và cổng 8883 cho kết nối chạy trên TLS. Khi chạy MQTT trên WebSocket để trình duyệt kết nối được, cổng tuỳ cấu hình broker. Dữ liệu thật nên luôn đi qua TLS.

Nên chọn QoS mức nào?

Số liệu cảm biến gửi dày đặc thường dùng QoS 0 hoặc 1. Lệnh điều khiển và sự kiện quan trọng dùng QoS 1 kèm xử lý trùng ở bên nhận. QoS 2 chỉ dùng khi hành động tuyệt đối không được lặp, vì tốn bốn bước và broker phải lưu trạng thái.

Vì sao thiết bị MQTT cứ bị ngắt kết nối liên tục?

Nguyên nhân hay gặp là hai thiết bị dùng chung một mã định danh máy khách, broker đá kết nối cũ mỗi khi kết nối mới đến. Nguyên nhân khác là thời gian giữ sống quá ngắn so với độ trễ mạng, hoặc thiết bị không gửi PINGREQ đúng hạn.

Tin giữ lại có giống lưu lịch sử không?

Không. Broker chỉ giữ đúng một tin cuối cho mỗi chủ đề để người đăng ký mới biết ngay giá trị hiện tại. Muốn lưu lịch sử số liệu, bạn cần một dịch vụ đăng ký chủ đề và ghi vào cơ sở dữ liệu chuỗi thời gian.

Khi nào broker phát tin di chúc?

Broker phát tin di chúc khi máy khách mất kết nối không theo cách lịch sự: mất điện, mất sóng, hết thời gian giữ sống, lỗi giao thức. Nếu máy khách gửi DISCONNECT bình thường, di chúc bị huỷ và không được phát.

Ký tự đại diện dấu thăng có nhận được chủ đề hệ thống của broker không?

Không. Theo chuẩn, chủ đề bắt đầu bằng ký tự đô la không khớp với đăng ký bắt đầu bằng ký tự đại diện. Muốn đọc nhóm chủ đề hệ thống, phải đăng ký tường minh bắt đầu bằng đúng ký tự đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138