GiaoThuc.comGiao Thức
DNS chuyên sâu

Phân giải DNS đệ quy và lặp khác nhau thế nào: resolver, tham chiếu và cờ RD, RA

Truy vấn đệ quy và truy vấn lặp trong DNS: ai làm phần việc nào, thư tham chiếu chứa gì, cờ RD, RA, AA nghĩa là gì và vì sao resolver mở bị lạm dụng.

University networking lab in Da Nang, two students leaning over a rack of small switches tracing patch cables with fingers, laptop screens dimmed, cool morning light from the side

Truy vấn đệ quy là khi bạn giao trọn việc tìm câu trả lời cho người khác và chỉ chờ kết quả cuối; truy vấn lặp là khi bạn tự đi hỏi từng nơi, mỗi nơi chỉ chỉ đường tới nơi kế tiếp. Trong DNS, máy tính của bạn hầu như luôn gửi truy vấn đệ quy tới một máy chủ phân giải (resolver), còn chính resolver đó lại đi hỏi lặp qua máy chủ gốc, máy chủ tên miền cấp cao rồi máy chủ có thẩm quyền của tên miền.

Hình dung bạn hỏi lễ tân khách sạn đường tới một quán ăn. Bạn hỏi một câu và chờ (đệ quy). Lễ tân không biết, liền gọi cho văn phòng du lịch thành phố, được bảo gọi hội quán ăn quận, hội quán ăn quận bảo gọi thẳng chủ quán (lặp). Bài này đi vào phần việc của từng bên, nội dung một thư tham chiếu, các cờ trong phần đầu gói tin DNS và những hệ quả an ninh của việc ai chịu làm phần đệ quy.

Ba vai trong một lượt phân giải

Stub resolver nằm trong máy của bạn. Đây là thư viện phân giải của hệ điều hành, phần mà trình duyệt hay ứng dụng gọi tới khi cần biết địa chỉ của một tên. Stub resolver rất "lười": nó không biết máy chủ gốc ở đâu, không tự lần theo tham chiếu, chỉ gửi một câu hỏi tới địa chỉ resolver đã được cấu hình (thường nhận qua DHCP từ router) rồi chờ. Nó có thể giữ bộ nhớ đệm ngắn, nhưng không đi đường dài.

Recursive resolver làm phần việc nặng. Đó là máy chủ của nhà mạng, của công ty, hoặc một dịch vụ phân giải công cộng. Nó nhận câu hỏi đệ quy, tra bộ nhớ đệm, nếu chưa có thì tự đi hỏi lặp từ trên xuống, ghép câu trả lời, lưu lại theo TTL và gửi về cho stub. Một resolver bận rộn phục vụ hàng chục nghìn máy, nên phần lớn câu hỏi được trả ngay từ bộ nhớ đệm.

Máy chủ có thẩm quyền chỉ trả lời về vùng của mình. Máy chủ gốc biết ai quản các tên miền cấp cao như .vn, .com; máy chủ của .vn biết ai quản tên miền cấp hai bên dưới; máy chủ có thẩm quyền của tên miền giữ bản ghi thật. Không máy nào trong nhóm này nhận làm hộ phần tìm kiếm: hỏi một điều nằm ngoài vùng, chúng chỉ trả lời "hỏi chỗ kia" hoặc từ chối.

Có thể có thêm một tầng chuyển tiếp. Router gia đình thường chạy một bộ chuyển tiếp (forwarder): nó nhận câu hỏi từ máy trong nhà rồi chuyển nguyên câu hỏi đệ quy lên resolver của nhà mạng. Bộ chuyển tiếp tiết kiệm được chút thời gian nhờ bộ nhớ đệm chung trong nhà, nhưng không tự đi hỏi lặp.

Một lượt hỏi lặp đi qua những trạm nào

Giả định resolver vừa khởi động, bộ nhớ đệm trống, và bạn hỏi địa chỉ IPv4 của shop.example.vn (ví dụ giả định). Resolver sẽ đi như sau:

  1. Stub gửi tới resolver câu hỏi loại A cho shop.example.vn, bật cờ RD (Recursion Desired — "xin làm đệ quy giúp").
  2. Resolver đã có sẵn danh sách máy chủ gốc (từ tệp gợi ý gốc cài kèm phần mềm, rồi làm mới bằng một truy vấn "mồi"). Nó gửi câu hỏi tới một máy chủ gốc. Máy chủ gốc không biết shop.example.vn, nhưng biết vùng vn do những máy chủ nào quản, nên trả về một thư tham chiếu.
  3. Resolver hỏi tiếp một trong các máy chủ của vn. Máy này trả về tham chiếu tới máy chủ tên của example.vn.
  4. Resolver hỏi máy chủ có thẩm quyền của example.vn. Lần này nhận được câu trả lời thật, có bật cờ AA (Authoritative Answer).
  5. Resolver lưu cả ba tầng vào bộ nhớ đệm theo TTL của từng bản ghi, rồi trả câu trả lời cho stub với cờ RA (Recursion Available) bật.
  6. Lần sau có máy khác hỏi mail.example.vn, resolver bỏ qua hai bước đầu vì đã nhớ máy chủ tên của example.vn, chỉ còn một vòng hỏi.

Chú ý bước 2: máy chủ gốc nhận được câu hỏi về toàn bộ tên shop.example.vn, dù nó chỉ cần biết phần đuôi vn. Đây là chỗ mà kỹ thuật QNAME minimisation sửa lại: resolver chỉ hỏi máy chủ gốc về vn, hỏi máy chủ của vn về example.vn, để mỗi tầng chỉ thấy đúng phần nó cần. Nhiều resolver hiện đại đã bật mặc định.

Bên trong một thư tham chiếu

Gói tin DNS có bốn phần sau phần đầu: Question (câu hỏi), Answer (câu trả lời), Authority (thẩm quyền) và Additional (bổ sung). Một thư tham chiếu nhận ra được ngay vì phần Answer trống, cờ AA tắt, còn phần Authority chứa các bản ghi NS của vùng con. Ví dụ máy chủ của vn trả lời cho câu hỏi trên sẽ có trong phần Authority các dòng dạng example.vn. NS ns1.example.vn. và example.vn. NS ns2.example.vn..

Nhưng nếu máy chủ tên lại nằm ngay trong tên miền nó quản (ns1.example.vn nằm trong example.vn), resolver rơi vào vòng luẩn quẩn: muốn hỏi example.vn phải biết địa chỉ ns1.example.vn, mà muốn biết địa chỉ đó lại phải hỏi example.vn. Lối thoát là bản ghi glue: vùng cha giữ kèm địa chỉ A và AAAA của các máy chủ tên đó và gửi chúng trong phần Additional. Glue là bản sao để mồi, không phải dữ liệu có thẩm quyền; resolver dùng nó để đi tiếp rồi tin bản ghi gốc ở vùng con hơn.

Thư tham chiếu cũng là chỗ sinh ra những lỗi khó thấy. Bản ghi NS ở vùng cha và ở vùng con không khớp nhau (một bên ghi ba máy chủ, bên kia ghi hai, hoặc một máy đã ngừng chạy) gọi là ủy quyền lệch. Resolver nào tình cờ chọn trúng máy chủ chết sẽ chờ hết thời gian rồi mới thử máy khác, người dùng thấy trang tải chậm thất thường. Kiểm tra định kỳ để NS hai bên trùng nhau là việc rẻ mà ít người làm.

Các cờ trong phần đầu gói tin DNS nói gì

Phần đầu gói tin DNS dài 12 byte, gồm mã giao dịch 16 bit, một dãy cờ và bốn bộ đếm số bản ghi của từng phần. Bảng dưới gom các cờ liên quan tới chuyện đệ quy và lặp:

CờAi bậtNghĩa
QRBên trả lời0 là câu hỏi, 1 là câu trả lời
RD — Recursion DesiredBên hỏiXin bên kia làm đệ quy giúp; stub luôn bật, resolver khi đi hỏi lặp thường tắt
RA — Recursion AvailableBên trả lờiMáy này có nhận làm đệ quy cho bạn; máy chủ có thẩm quyền thuần thường tắt
AA — Authoritative AnswerBên trả lờiCâu trả lời đến từ chính máy chủ có thẩm quyền của vùng, không phải từ bộ nhớ đệm
TC — TruncatedBên trả lờiCâu trả lời bị cắt vì quá dài cho UDP, bên hỏi nên hỏi lại qua TCP
AD, CDHai bênLiên quan DNSSEC: AD báo dữ liệu đã được xác thực, CD xin bỏ qua bước xác thực

Đọc cờ là cách nhanh nhất để biết mình đang nói chuyện với loại máy nào. Khi dùng công cụ như dig trên máy của mình, dòng flags trong kết quả cho thấy ngay: có aa là bạn đang hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền; có ra mà không có aa là câu trả lời đi qua một resolver. Mã trả về (RCODE) đi kèm cũng đáng đọc: NOERROR với phần Answer trống nghĩa là tên tồn tại nhưng không có loại bản ghi bạn hỏi, còn NXDOMAIN nghĩa là chính cái tên không tồn tại.

Vì sao máy chủ có thẩm quyền không nhận làm đệ quy

Về nguyên tắc, một phần mềm DNS có thể vừa giữ vùng có thẩm quyền vừa nhận làm đệ quy cho bất kỳ ai. Thực tế người vận hành tách hai việc này ra, vì ba lý do. Thứ nhất là tải: làm đệ quy tốn bộ nhớ đệm, kết nối ra ngoài và thời gian chờ, trong khi máy chủ có thẩm quyền chỉ cần trả lời nhanh từ dữ liệu sẵn có. Tách ra thì mỗi loại tối ưu riêng được.

Thứ hai là an toàn bộ nhớ đệm. Một máy vừa có thẩm quyền vừa đệ quy mà bị đầu độc bộ nhớ đệm thì dữ liệu sai có thể trộn vào cách nó trả lời cho cả vùng mình quản. Thứ ba, và nghiêm trọng nhất, là chuyện resolver mở. Một resolver chấp nhận câu hỏi đệ quy từ bất kỳ địa chỉ nào trên Internet là công cụ lý tưởng cho tấn công khuếch đại: kẻ xấu gửi câu hỏi nhỏ với địa chỉ nguồn giả là nạn nhân, resolver trả về câu trả lời lớn gấp nhiều lần tới nạn nhân.

Vì vậy cấu hình đúng cho resolver của một tổ chức là chỉ nhận câu hỏi từ dải địa chỉ nội bộ của mình, còn máy chủ có thẩm quyền thì tắt hẳn đệ quy. Các dịch vụ phân giải công cộng thì buộc phải mở, nhưng họ đầu tư vào giới hạn tốc độ và lọc lưu lượng bất thường để không bị biến thành công cụ khuếch đại.

Những hệ quả thực tế bạn sẽ gặp

Hiểu ranh giới giữa đệ quy và lặp giúp giải thích nhiều hiện tượng tưởng là ngẫu nhiên khi dùng mạng:

  • Hai người ngồi cạnh nhau thấy kết quả khác nhau. Mỗi người có thể đi qua một resolver khác (một người dùng resolver của nhà mạng, người kia dùng resolver công cộng), và mỗi resolver có bộ nhớ đệm riêng, nhớ bản ghi ở những thời điểm khác nhau.
  • Tên miền mới đăng ký chậm "lên". Phần lớn thời gian chờ không nằm ở máy chủ có thẩm quyền mà ở các resolver còn nhớ câu trả lời phủ định (tên không tồn tại) từ lần hỏi trước.
  • Trang chậm ở lần mở đầu tiên rồi nhanh dần. Lần đầu resolver phải đi đủ các vòng hỏi lặp; các lần sau trả từ bộ nhớ đệm trong vài mili giây.
  • Dịch vụ phân giải đặt gần cũng không cứu được máy chủ có thẩm quyền ở xa. Nếu bộ nhớ đệm không có, resolver vẫn phải đi tới máy chủ có thẩm quyền, dù nó đặt ở nước khác.
  • CDN trả về máy chủ biên theo vị trí của resolver. Máy chủ có thẩm quyền của CDN chỉ thấy địa chỉ của resolver, không thấy địa chỉ của bạn, trừ khi resolver gửi kèm thông tin mạng con của máy khách (EDNS Client Subnet). Đây là đánh đổi giữa chọn máy chủ gần và quyền riêng tư.

Đọc lại cả quá trình bằng con mắt người gỡ lỗi

Khi một tên miền "không vào được", câu hỏi đầu tiên là nó hỏng ở tầng nào. Hỏi resolver mình đang dùng và hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền là hai phép thử khác nhau. Nếu máy chủ có thẩm quyền trả lời đúng mà resolver trả lời sai hoặc báo SERVFAIL, vấn đề nằm ở đường đi giữa hai bên: bộ nhớ đệm cũ, lỗi DNSSEC, hoặc resolver không tới được máy chủ tên. Nếu chính máy chủ có thẩm quyền trả lời sai, vấn đề nằm ở dữ liệu vùng.

Công cụ dòng lệnh có chế độ đi theo từng tham chiếu từ gốc xuống (dig +trace), về bản chất là tự đóng vai resolver và hỏi lặp từng tầng, in ra trạm nào trả lời gì. Đây là cách tốt để thấy tận mắt thư tham chiếu, bản ghi glue và chỗ ủy quyền bị lệch. Cú pháp và tuỳ chọn khác nhau giữa các phiên bản và hệ điều hành, nên kiểm tài liệu đi kèm máy bạn trước khi dùng; danh mục công cụ chẩn đoán của trang có hướng dẫn riêng cho việc đọc kết quả.

Điều cần nhớ: đệ quy và lặp không phải hai loại DNS khác nhau mà là hai cách hỏi trong cùng một hệ thống. Bên hỏi đệ quy trả giá bằng sự phụ thuộc vào resolver; bên hỏi lặp trả giá bằng công sức đi nhiều vòng. Kiến trúc hiện nay chia hai việc đó cho đúng người, và phần lớn những gì bạn thấy trên mạng là hệ quả của cách chia ấy.

Câu hỏi thường gặp

Máy tính của mình có thể tự hỏi lặp mà không cần resolver không?

Có thể, nếu bạn cài một phần mềm resolver chạy ngay trên máy hoặc trong mạng nhà. Khi đó máy tự hỏi từ máy chủ gốc xuống. Đổi lại bạn mất lợi ích bộ nhớ đệm dùng chung với nhiều người, lần hỏi đầu chậm hơn, và mọi máy chủ có thẩm quyền đều thấy trực tiếp địa chỉ IP của bạn.

Câu trả lời từ resolver không có cờ AA thì có kém tin cậy hơn không?

Không hẳn. Thiếu cờ AA chỉ nghĩa là câu trả lời được lấy từ bộ nhớ đệm hoặc đi qua trung gian, không phải dữ liệu sai. Muốn chắc dữ liệu không bị sửa giữa đường thì cần DNSSEC và một resolver có kiểm chữ ký, khi đó cờ AD cho biết dữ liệu đã được xác thực.

Vì sao resolver lại phải biết trước địa chỉ máy chủ gốc?

Vì máy chủ gốc là điểm bắt đầu duy nhất không thể hỏi ai khác để biết. Phần mềm resolver cài kèm một tệp gợi ý ghi tên và địa chỉ máy chủ gốc. Khi khởi động, resolver gửi một truy vấn mồi tới một trong các địa chỉ đó để lấy danh sách hiện hành rồi dùng danh sách mới.

Forwarder trên router có phải là recursive resolver không?

Không. Forwarder chỉ nhận câu hỏi của máy trong nhà rồi chuyển nguyên câu hỏi đệ quy lên một resolver khác, thường là của nhà mạng. Nó có thể nhớ đệm một ít, nhưng không tự đi hỏi lặp từ máy chủ gốc. Vì vậy chất lượng phân giải trong nhà phụ thuộc chủ yếu vào resolver phía trên.

QNAME minimisation có làm phân giải chậm đi không?

Có thể tăng thêm vài vòng hỏi trong một số trường hợp, nhất là với tên có nhiều nhãn hoặc khi máy chủ có thẩm quyền trả lời không chuẩn với các tên trung gian. Thực tế bộ nhớ đệm che đi phần lớn chi phí này, còn lợi ích là máy chủ gốc và máy chủ tên miền cấp cao không thấy toàn bộ tên bạn đang tìm.

SERVFAIL khác NXDOMAIN ở điểm nào khi gỡ lỗi?

NXDOMAIN là câu trả lời rõ ràng rằng tên không tồn tại, do máy chủ có thẩm quyền khẳng định. SERVFAIL nghĩa là resolver không lấy được câu trả lời đáng tin: máy chủ tên không phản hồi, ủy quyền lệch, hoặc chữ ký DNSSEC không hợp lệ. Gặp SERVFAIL nên hỏi thẳng máy chủ có thẩm quyền để khoanh vùng.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138