Có ba cách phổ biến để máy chủ báo tin mới cho trình duyệt: long polling giữ một yêu cầu HTTP treo cho đến khi có tin, Server-Sent Events giữ một phản hồi HTTP mở và nhỏ giọt sự kiện xuống, còn WebSocket nâng cấp kết nối thành ống hai chiều. Cách nào cũng đẩy được tin; khác nhau ở chiều dữ liệu, chi phí mỗi tin, độ dễ đi qua hạ tầng sẵn có và việc bạn phải tự viết bao nhiêu.
Hình ảnh đời thường giúp phân biệt nhanh. Hỏi liên tục giống đứa trẻ ngồi sau xe cứ năm phút lại hỏi bố mẹ đến nơi chưa. Long polling là gọi điện cho tiệm sửa xe, nhờ họ báo khi xe xong rồi cứ giữ máy chờ; nghe tin xong lại gọi cuộc mới. Server-Sent Events giống đài phát thanh: bạn bật lên và nghe mãi, nhưng không nói lại được qua cùng kênh. WebSocket là cuộc điện thoại hai chiều không cúp máy. Phần dưới đi vào cơ chế từng cách, so sánh theo tiêu chí và cách chọn cho một tính năng cụ thể.
Hỏi liên tục và long polling: mẹo trên nền HTTP cổ điển
Hỏi liên tục (polling) là cách thô sơ nhất: trình duyệt đặt hẹn giờ, cứ vài giây gửi một yêu cầu và nhận về danh sách thay đổi, thường là rỗng. Ưu điểm là chạy ở mọi nơi, dễ dùng chung bộ nhớ đệm và dễ gỡ lỗi. Nhược điểm là độ trễ trung bình bằng một nửa chu kỳ hỏi, còn chi phí tỉ lệ thuận với số người đang mở trang chứ không tỉ lệ với số tin thật.
Long polling cải tiến bằng cách để máy chủ không trả lời ngay. Yêu cầu đến, nếu chưa có tin mới, máy chủ giữ nó treo cho tới khi có tin hoặc tới một thời hạn, ví dụ ba mươi giây, thì trả về rỗng. Trình duyệt nhận phản hồi xong lập tức gửi yêu cầu kế tiếp. Nhờ vậy tin đến gần như tức thì và số yêu cầu vô ích giảm hẳn.
Cái giá là mỗi tin vẫn tốn một vòng yêu cầu – phản hồi đầy đủ phần đầu HTTP, và trong khoảnh khắc giữa hai yêu cầu, tin phát sinh phải được máy chủ giữ lại để trao ở lượt sau. Nếu không có mã đánh dấu "đã nhận đến tin nào", rất dễ mất hoặc trùng tin. Long polling vẫn còn đất dùng làm phương án dự phòng khi mạng của người dùng chặn mọi thứ ngoài yêu cầu HTTP ngắn, và nhiều thư viện thời gian thực vẫn giữ nó làm đường lùi.
Server-Sent Events: một phản hồi HTTP không bao giờ kết thúc
Server-Sent Events (SSE) được định nghĩa trong chuẩn HTML, phía trình duyệt dùng đối tượng EventSource. Máy chủ trả về phản hồi có kiểu nội dung text/event-stream và không đóng nó, mỗi sự kiện là vài dòng văn bản kết thúc bằng một dòng trống. Các trường chính:
| Trường | Ý nghĩa | Ghi chú |
|---|---|---|
| data | Nội dung sự kiện | Nhiều dòng data liên tiếp được ghép lại bằng ký tự xuống dòng |
| event | Tên loại sự kiện | Phía trình duyệt đăng ký nghe riêng từng tên; không có thì là loại mặc định |
| id | Mã sự kiện | Trình duyệt nhớ mã cuối cùng, khi nối lại sẽ gửi trong header Last-Event-ID |
| retry | Thời gian chờ trước khi nối lại, tính bằng mili giây | Máy chủ dùng để giãn nhịp nối lại khi đang quá tải |
| Dòng bắt đầu bằng dấu hai chấm | Chú thích, bị bỏ qua | Hay dùng làm nhịp tim để proxy không cắt kết nối im lặng |
Điểm mạnh nhất của SSE nằm ở cột cuối: trình duyệt tự nối lại khi mất kết nối và tự báo cho máy chủ biết đã nhận đến sự kiện nào. Ví dụ giả định: một trang theo dõi tiến độ xử lý đơn hàng nhận sự kiện mang mã 41, mạng chập chờn mất mười giây, trình duyệt mở lại kết nối kèm Last-Event-ID bằng 41, máy chủ gửi tiếp từ 42. Với WebSocket, toàn bộ logic này bạn phải tự viết.
Giới hạn của SSE cần biết trước khi chọn
Chỉ một chiều. Dữ liệu chỉ đi từ máy chủ xuống. Khi người dùng cần gửi gì lên, trang dùng yêu cầu HTTP thông thường. Với đa số tính năng như thông báo, bảng giá, nhật ký tiến trình, điều này hoàn toàn đủ.
Chỉ văn bản UTF-8. SSE không chở dữ liệu nhị phân trực tiếp. Muốn gửi nhị phân phải mã hoá base64, làm phình kích thước khoảng một phần ba.
Giới hạn số kết nối trên HTTP/1.1. Trình duyệt chỉ mở một số ít kết nối song song tới cùng một tên miền khi dùng HTTP/1.1, con số thường gặp là sáu. Mỗi tab mở luồng SSE chiếm một chỗ, mở nhiều tab là các yêu cầu khác phải xếp hàng. Trên HTTP/2 và HTTP/3, các luồng dùng chung một kết nối nên vấn đề này gần như biến mất.
Thiết bị trung gian có thể gom đệm. Một số proxy hoặc cấu hình nén giữ phản hồi lại cho đủ một khối rồi mới gửi, làm sự kiện đến thành từng chùm. Phía máy chủ thường phải tắt đệm phản hồi cho đường dẫn SSE và gửi chú thích nhịp tim định kỳ.
So sánh bốn cách theo từng tiêu chí
Bảng dưới đặt bốn cách cạnh nhau. Không cách nào thắng mọi cột; chọn theo việc cần làm.
| Tiêu chí | Hỏi liên tục | Long polling | SSE | WebSocket |
|---|---|---|---|---|
| Chiều dữ liệu | Kéo từ máy khách | Gần như đẩy, qua nhiều yêu cầu | Đẩy một chiều xuống | Hai chiều |
| Độ trễ tin mới | Trung bình nửa chu kỳ hỏi | Thấp, cộng thời gian mở yêu cầu mới | Thấp | Thấp |
| Chi phí mỗi tin | Cao, kể cả khi không có tin | Một vòng HTTP đầy đủ | Vài byte văn bản | Vài byte phần đầu khung |
| Tự nối lại và bù tin | Không cần | Tự viết | Có sẵn trong trình duyệt | Tự viết |
| Dữ liệu nhị phân | Có | Có | Không, phải mã hoá | Có |
| Đi qua hạ tầng HTTP sẵn có | Rất dễ | Dễ | Dễ, cần tắt đệm | Cần proxy hỗ trợ nâng cấp |
| Độ phức tạp phía máy chủ | Thấp | Trung bình | Thấp đến trung bình | Trung bình đến cao |
Ở cột chi phí, chênh lệch thể hiện rõ nhất khi tin nhỏ và dày. Ví dụ giả định: một bảng điều khiển gửi trạng thái hai lần mỗi giây cho năm nghìn người xem. Với long polling, đó là mười nghìn vòng HTTP mỗi giây; với SSE hay WebSocket, đó chỉ là mười nghìn mẩu dữ liệu nhỏ trên năm nghìn kết nối đã mở sẵn.
Phía máy chủ: giữ hàng nghìn kết nối mở cùng lúc
Cả long polling, SSE lẫn WebSocket đều có chung một đặc điểm làm thay đổi cách tính tải: máy chủ phải giữ rất nhiều kết nối đang mở nhưng phần lớn thời gian không làm gì. Một trang web thông thường xử lý yêu cầu trong vài chục mili giây rồi giải phóng; một luồng sự kiện có thể sống hàng giờ.
Với mô hình máy chủ cũ cấp riêng một tiến trình hoặc một luồng xử lý cho mỗi kết nối, năm nghìn người xem nghĩa là năm nghìn luồng đứng chờ, mỗi luồng giữ bộ nhớ ngăn xếp riêng. Máy cạn bộ nhớ hoặc chạm trần số tiến trình rất lâu trước khi CPU bận. Vì vậy các máy chủ phục vụ kết nối dài hạn thường dùng mô hình hướng sự kiện: một số ít luồng theo dõi hàng nghìn socket qua cơ chế thông báo của hệ điều hành và chỉ xử lý socket nào có dữ liệu.
Cũng cần tính đến giới hạn số tệp mở của hệ điều hành, vì mỗi kết nối chiếm một bộ mô tả tệp, và giới hạn cổng tạm khi proxy ngược mở kết nối riêng tới máy chủ ứng dụng phía sau. Ví dụ giả định: một máy chủ để mặc định trần một nghìn tệp mở sẽ bắt đầu từ chối kết nối mới quanh mốc chín trăm người xem, dù CPU gần như rảnh. Nhìn thấy lỗi kiểu này, hãy kiểm giới hạn tài nguyên trước khi nghi mã ứng dụng.
Chọn cách nào: lần lượt trả lời bốn câu hỏi
Khi bắt đầu một tính năng cần cập nhật tức thì, đi qua bốn câu hỏi theo thứ tự này thường cho ra lựa chọn hợp lý:
- Máy khách có cần gửi lên dày đặc không? Trò chuyện có chỉ báo "đang gõ", bảng vẽ chung, trò chơi nhiều người: cần WebSocket. Chỉ thỉnh thoảng gửi một lệnh: yêu cầu HTTP thường là đủ.
- Dữ liệu có phải nhị phân không? Âm thanh, ảnh nhỏ, gói dữ liệu cảm biến nén: nghiêng về WebSocket.
- Chậm vài giây có chấp nhận được không? Nếu chấp nhận được và số người dùng ít, hỏi liên tục với chu kỳ hợp lý vẫn là giải pháp rẻ, dễ bảo trì và dễ dùng bộ nhớ đệm.
- Hạ tầng hiện có hỗ trợ đến đâu? Nếu proxy, bộ cân bằng tải hoặc dịch vụ lưu trữ không cho nâng cấp kết nối, SSE trên HTTP thông thường ít rắc rối hơn hẳn.
Một mẫu thường gặp ở các trang thương mại: thông báo đơn hàng, số lượng tồn kho thay đổi, kết quả xử lý ảnh dùng SSE; riêng ô trò chuyện với nhân viên hỗ trợ dùng WebSocket. Hai cơ chế cùng tồn tại trong một ứng dụng là chuyện bình thường.
Những sai lầm hay gặp khi triển khai đẩy tin
Sai lầm phổ biến nhất là không có mã thứ tự cho tin nhắn. Mạng di động đổi trạm, đổi sóng thường xuyên khi người dùng di chuyển, kết nối có thể đứt vài giây mà người dùng không hề biết. Nếu mỗi tin không có mã tăng dần và máy chủ không giữ một cửa sổ tin gần đây để gửi bù, người dùng sẽ thấy bảng giá kẹt ở giá trị cũ hoặc ô trò chuyện thiếu câu.
Sai lầm thứ hai là coi kết nối mở là người dùng còn đó. Một tab bị trình duyệt điện thoại cho ngủ vẫn có thể giữ kết nối một lúc nhưng không xử lý gì. Đếm "người đang xem" dựa trên số kết nối thì số liệu sẽ cao hơn thực tế; nên kết hợp nhịp tim từ phía ứng dụng.
Sai lầm thứ ba nằm ở phía vận hành: đặt thời gian chờ đọc của proxy ngược quá ngắn, ví dụ sáu mươi giây, rồi thắc mắc vì sao mọi luồng SSE tự đứt đúng mỗi phút. Kết nối dài hạn cần cấu hình riêng cho đường dẫn của nó: thời gian chờ dài hơn, tắt đệm, và nhịp tim ngắn hơn thời gian chờ ấy.
Cuối cùng, đừng quên xác thực khi kết nối đã mở hàng giờ. Phiên đăng nhập có thể hết hạn hoặc bị thu hồi giữa chừng; máy chủ cần định kỳ kiểm lại quyền và chủ động đóng luồng của người không còn quyền.
Câu hỏi thường gặp
Server-Sent Events có chạy được trên HTTP/2 không?
Có, và còn chạy tốt hơn. Trên HTTP/2 mỗi luồng SSE chỉ là một luồng trong kết nối dùng chung, nên không còn bị giới hạn số kết nối song song tới một tên miền như HTTP/1.1. Chỉ cần máy chủ và proxy không gom đệm phản hồi.
Long polling có còn đáng dùng không?
Vẫn còn, chủ yếu làm phương án dự phòng khi mạng của người dùng chặn kết nối dài hạn, hoặc khi hạ tầng chỉ hỗ trợ yêu cầu HTTP ngắn. Với hệ thống mới có hạ tầng hiện đại, SSE hay WebSocket thường gọn hơn.
SSE có gửi được dữ liệu từ trình duyệt lên máy chủ không?
Không qua cùng kênh. SSE chỉ đẩy dữ liệu một chiều từ máy chủ xuống. Khi trình duyệt cần gửi gì lên, ứng dụng dùng yêu cầu HTTP riêng như POST. Với đa số tính năng thông báo, cách kết hợp này đủ dùng.
Vì sao luồng SSE của trang cứ đúng một phút lại đứt?
Thường do thời gian chờ đọc của proxy ngược hoặc bộ cân bằng tải được đặt một phút. Khi không có byte nào đi qua trong khoảng đó, kết nối bị cắt. Gửi dòng chú thích làm nhịp tim định kỳ và nới thời gian chờ cho đường dẫn này sẽ khắc phục.
WebSocket có nhanh hơn SSE không?
Về độ trễ đẩy một tin xuống trình duyệt, hai cách tương đương vì đều dùng kết nối đã mở sẵn. Khác biệt nằm ở chiều dữ liệu, kiểu dữ liệu và việc tự nối lại. Chọn theo nhu cầu, không theo cảm giác nhanh chậm.
Làm sao để người dùng không mất tin khi mạng chập chờn?
Gắn cho mỗi tin một mã tăng dần, máy chủ giữ một cửa sổ tin gần đây, và khi nối lại máy khách báo mã cuối đã nhận để máy chủ gửi bù. SSE có sẵn cơ chế này qua trường id và header Last-Event-ID.