GiaoThuc.comGiao Thức
Hạ tầng Internet và ai đặt chuẩn

Internet thuộc về ai: không ai sở hữu toàn bộ, mỗi bên giữ một phần

Không công ty hay tổ chức nào sở hữu toàn bộ Internet. Bài tách ba lớp: phần cứng, định danh, giao thức — mỗi lớp ai giữ và vì sao mạng vẫn liền.

Wide view of a fibre optic cable trench along a rural road in Thanh Hoa, two technicians kneeling beside coiled orange conduits, morning haze, faces turned away

Không một công ty, quốc gia hay tổ chức nào sở hữu toàn bộ Internet. Internet là tập hợp hàng chục nghìn mạng độc lập — của nhà cung cấp dịch vụ, trường đại học, doanh nghiệp, cơ quan, nhà cung cấp nội dung — tự nguyện nối với nhau và cùng nói một bộ giao thức. Mỗi bên sở hữu phần của mình: sợi cáp, bộ định tuyến, trung tâm dữ liệu, máy chủ. Không ai có một nút tổng để bật tắt cả hệ thống.

Thứ thật sự "chung" là hai loại quy ước. Một là giao thức, do cộng đồng kỹ thuật viết công khai để ai cũng làm theo được. Hai là các danh sách định danh phải duy nhất trên toàn cầu — địa chỉ IP, số hiệu mạng, vùng gốc của hệ thống tên miền — do một chuỗi tổ chức điều phối. Điều phối không phải sở hữu: bên giữ sổ không đi đường cáp nào và không đọc gói tin của ai. Phần dưới tách từng lớp để bạn thấy ai giữ phần nào.

Hình ảnh dễ hiểu: Internet giống mạng lưới đường bộ hơn là một công ty

Hãy nghĩ tới hệ thống đường bộ. Quốc lộ do một bên đầu tư, đường tỉnh do bên khác, đường nội bộ khu công nghiệp do chủ khu công nghiệp làm, ngõ trước nhà do khu dân cư góp tiền đổ bê tông. Không ai sở hữu "toàn bộ đường bộ", nhưng chiếc xe từ Cà Mau vẫn chạy được tới Lạng Sơn vì mọi con đường dùng chung một bộ luật đi đường, chung cách đánh số và chung quy ước về làn xe. Ai muốn nối đường của mình vào mạng lưới thì làm theo quy ước đó, thế là đủ.

Internet vận hành theo đúng tinh thần ấy. Mạng của một trường đại học ở Huế, mạng của một nhà cung cấp dịch vụ ở TP Hồ Chí Minh và mạng của một công ty nội dung ở nước ngoài là ba mạng có ba chủ khác nhau, ba ngân sách khác nhau, ba đội vận hành khác nhau. Chúng nối được với nhau vì cùng dùng giao thức IP để đóng gói và chuyển dữ liệu, cùng dùng giao thức BGP để báo cho nhau biết mình đến được những dải địa chỉ nào, và mỗi mạng có một dải địa chỉ không đụng hàng với ai.

Từ đây có một định nghĩa ngắn mà dân mạng hay dùng: Internet là "mạng của các mạng". Chữ "inter" trong Internet chính là "giữa" — giao thức IP sinh ra để chở dữ liệu băng qua ranh giới giữa các mạng có chủ khác nhau, chứ không phải để chạy bên trong một mạng duy nhất. Hiểu điều này là hiểu vì sao câu hỏi "Internet của ai" không có một cái tên để trả lời.

Lớp vật lý: cáp, trạm và máy chủ thuộc về ai

Mạng gia đình và văn phòng. Bộ phát Wi-Fi, dây mạng trong nhà, máy chủ đặt ở phòng kỹ thuật của công ty là tài sản của chính hộ gia đình hoặc doanh nghiệp đó. Đây là phần nhỏ nhất nhưng đông nhất: hàng trăm triệu mạng tí hon nằm ở rìa.

Mạng truy nhập của nhà cung cấp dịch vụ. Sợi cáp quang kéo vào từng nhà, tủ thiết bị ở đầu ngõ, trạm phát sóng di động và hệ thống chuyển mạch trong thành phố thuộc về doanh nghiệp được cấp phép cung cấp dịch vụ. Mỗi doanh nghiệp tự đầu tư và tự bảo trì phần của mình.

Đường trục và tuyến liên tỉnh, quốc tế. Cáp quang chạy dọc quốc lộ, đường sắt, các tuyến cáp biển và cáp đất liền qua biên giới thường do một doanh nghiệp sở hữu hoặc do nhiều bên góp vốn theo tỷ lệ. Một tuyến cáp biển có thể có vài chục bên cùng góp, mỗi bên được dùng một phần dung lượng tương ứng.

Trung tâm dữ liệu và máy chủ nội dung. Tòa nhà đặt máy chủ thuộc về doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu; máy chủ bên trong thì thuộc về khách thuê. Một website có thể chạy trên máy chủ của bên này, đặt trong tòa nhà của bên kia, nối mạng qua đường truyền của bên thứ ba.

Điểm nối giữa các mạng. Thiết bị chuyển mạch ở điểm trao đổi lưu lượng thường thuộc về một tổ chức trung lập hoặc hiệp hội thành viên; sợi cáp từ mỗi mạng chạy tới đó thì thuộc về chính mạng ấy. Ngay cả một chỗ nối cũng có nhiều chủ cùng lúc.

Lớp định danh: địa chỉ, số hiệu và tên miền được điều phối, không bán đứt

Hai mạng không thể dùng chung một địa chỉ IP công cộng, cũng như hai ngôi nhà không thể chung một số nhà trên cùng một con phố. Vì vậy phải có ai đó giữ sổ để không phát trùng. Ở đỉnh chuỗi là chức năng IANA, hiện do một đơn vị trực thuộc ICANN thực hiện: IANA chia các khối địa chỉ lớn cho năm cơ quan đăng ký Internet khu vực (RIR), mỗi cơ quan phụ trách một vùng thế giới. Khu vực châu Á – Thái Bình Dương do APNIC phụ trách; tại Việt Nam, việc cấp địa chỉ và số hiệu mạng cho tổ chức trong nước đi qua VNNIC, Trung tâm Internet Việt Nam, đóng vai trò cơ quan đăng ký quốc gia.

Điều đáng chú ý là tổ chức được cấp địa chỉ có quyền sử dụng dải đó và có nghĩa vụ duy trì thông tin đăng ký, chứ quan hệ ấy không giống mua một miếng đất. Cách cấp, điều kiện cấp và việc thu hồi do chính cộng đồng mạng trong từng khu vực thảo luận và đặt thành chính sách, qua các diễn đàn mở mà ai quan tâm cũng tham gia được.

Tên miền đi theo một chuỗi tương tự. Vùng gốc của hệ thống tên miền liệt kê các tên miền cấp cao nhất như .com, .org hay .vn và chỉ ra máy chủ nào giữ thông tin của từng tên. Mỗi tên miền cấp cao lại có một đơn vị quản lý riêng; với .vn đó là VNNIC. Người dùng thuê tên miền theo thời hạn qua nhà đăng ký, đóng phí duy trì, hết hạn không gia hạn thì tên quay về kho. Một lần nữa: có sổ, có người giữ sổ, nhưng không có chủ của toàn bộ.

Lớp giao thức: những quy ước chung thuộc về ai

Giao thức là bản quy ước nói rõ hai máy phải gửi gì cho nhau, theo thứ tự nào, mỗi trường dữ liệu dài bao nhiêu bit. Phần lớn giao thức lõi của Internet — IP, TCP, UDP, DNS, HTTP, TLS — được viết thành các văn bản RFC do IETF công bố. IETF không có thành viên chính thức theo kiểu nộp phí gia nhập: kỹ sư của doanh nghiệp, trường đại học hay cá nhân độc lập đều có thể đọc bản nháp, góp ý trên danh sách thư và đến dự họp. Văn bản công bố ra thì ai cũng đọc miễn phí và tự làm phần mềm theo được.

Không phải giao thức nào cũng từ IETF. Chuẩn Ethernet và Wi-Fi ở tầng dưới do nhóm 802 của IEEE soạn; chuẩn mạng di động do 3GPP soạn; ngôn ngữ trang web HTML hiện được duy trì bởi nhóm WHATWG, còn W3C soạn nhiều chuẩn web khác. Mỗi tổ chức có thủ tục riêng, nhưng điểm chung quan trọng là văn bản chuẩn được công bố để nhiều hãng cùng làm theo, nhờ đó thiết bị của hãng này nói chuyện được với thiết bị của hãng kia.

Vì giao thức là văn bản mở, không ai thu "phí bản quyền Internet" khi bạn mở một kết nối TCP. Đây là một trong những lý do Internet lan nhanh hơn nhiều mạng đóng ra đời cùng thời: muốn tham gia chỉ cần làm đúng quy ước, không cần xin phép một chủ sở hữu nào.

Ai giữ phần nào: bảng tóm tắt

Bảng dưới gom ba lớp vừa nói thành một chỗ để bạn tra nhanh. Cột cuối là điều hay bị hiểu nhầm nhất ở từng phần.

Phần của InternetAi giữ hoặc điều phốiBản chất quan hệHiểu nhầm hay gặp
Cáp, trạm, thiết bị định tuyếnTừng doanh nghiệp, tổ chức đầu tưSở hữu tài sản thậtMột nhà mạng lớn sở hữu "Internet trong nước"
Máy chủ, trung tâm dữ liệuChủ tòa nhà và khách thuê máy chủSở hữu và thuêWebsite nằm "trên Internet" chứ không ở chỗ nào cụ thể
Địa chỉ IP, số hiệu mạng (ASN)IANA → RIR → cơ quan quốc gia → tổ chức dùngQuyền sử dụng có đăng kýĐịa chỉ IP mua đứt như mua đất
Vùng gốc và tên miền cấp caoIANA, đơn vị quản lý từng tên miền cấp caoĐiều phối, thuê theo hạnMua tên miền là sở hữu vĩnh viễn
Giao thức lõiIETF, IEEE, W3C và các nhóm chuẩn khácVăn bản công khai, tự nguyện làm theoCó một hãng nắm bản quyền giao thức
Nội dung, dịch vụNgười tạo nội dung, nhà cung cấp dịch vụSở hữu theo luật nơi họ hoạt độngInternet và World Wide Web là một

Nhìn bảng sẽ thấy quyền lực trên Internet phân tán theo lớp: bên giữ cáp không giữ sổ địa chỉ, bên giữ sổ không viết giao thức, bên viết giao thức không vận hành mạng nào. Mỗi bên phụ thuộc vào các bên còn lại để phần của mình có giá trị.

Không ai làm chủ, vì sao Internet không rã thành từng mảnh

Lợi ích kết nối kéo mọi người lại. Một mạng chỉ tới được một nửa Internet thì khách hàng sẽ bỏ đi. Giá trị của mỗi mạng nằm ở chỗ nó tới được mọi mạng khác, nên ai cũng có động lực nối vào, kể cả khi phải trả tiền cho bên khác chở hộ lưu lượng.

Hợp đồng song phương thay cho mệnh lệnh. Giữa hai mạng là thoả thuận kết nối: trao đổi ngang hàng không tính tiền, hoặc một bên mua dịch vụ trung chuyển của bên kia. Hàng chục nghìn thoả thuận như vậy chồng lên nhau tạo thành mạng lưới liền mạch mà không cần một trung tâm chỉ huy.

Giao thức chịu được hỏng hóc cục bộ. IP chỉ hứa cố gắng chuyển gói tin, không hứa chắc chắn tới nơi; giao thức định tuyến tự tìm đường khác khi một tuyến đứt. Thiết kế ấy cho phép từng mảnh mạng hỏng, bảo trì hay thay chủ mà phần còn lại vẫn chạy.

Cộng đồng vận hành gặp nhau thường xuyên. Kỹ sư mạng ở nhiều nước lập các nhóm vận hành mạng, họp định kỳ, chia sẻ cách xử lý sự cố, cảnh báo nhau khi có tuyến bị khai báo sai. Phần "keo dán" này ít được nhắc nhưng giữ cho mạng ổn định không kém gì phần cứng.

Sổ định danh duy nhất được giữ cẩn thận. Chừng nào địa chỉ và tên miền gốc còn được điều phối từ một chuỗi thống nhất, các mạng vẫn hiểu nhau khi nói "địa chỉ này" hay "tên này". Đó là lý do lớp định danh được quản lý thận trọng, công khai và có quy trình kiểm tra chéo.

Những hiểu lầm hay gặp về chuyện "ai sở hữu Internet"

Vài câu nói nghe quen nhưng không đúng, kèm cách hiểu chính xác hơn:

  • "Internet nằm ở Mỹ." Mạng tiền thân ARPANET ra đời ở Mỹ và nhiều tổ chức kỹ thuật có trụ sở ở đó, nhưng hạ tầng ngày nay trải khắp các châu lục và mỗi phần do bên tại chỗ sở hữu.
  • "Internet chính là web." Web chỉ là một dịch vụ chạy trên Internet bằng giao thức HTTP. Email, gọi video, cập nhật phần mềm, đồng bộ thời gian là những dịch vụ khác dùng chung hạ tầng ấy.
  • "Nhà mạng là chủ của Internet mình đang dùng." Nhà cung cấp chỉ sở hữu mạng của họ và các thoả thuận nối ra ngoài. Khi bạn mở một trang ở nước khác, gói tin có thể đi qua bốn, năm mạng của các chủ khác nhau.
  • "IANA hay ICANN có thể đọc dữ liệu đi qua mạng." Các tổ chức này giữ sổ định danh, không đặt thiết bị trên đường đi của gói tin và không nhìn thấy lưu lượng của ai.
  • "Ai đó có thể tắt cả Internet bằng một nút." Không có nút như vậy về mặt kỹ thuật. Từng mạng có thể ngắt phần của mình, nhưng phần còn lại tự tìm đường vòng nếu còn đường.

Khi gặp một sự cố "sập mạng" diện rộng, câu hỏi đúng là phần nào hỏng — một tuyến cáp, một nhà cung cấp, một hệ thống tên miền hay một dịch vụ nội dung lớn — chứ không phải "Internet" nói chung.

Câu hỏi thường gặp

Có tổ chức nào đứng đầu Internet không?

Không có tổ chức đứng đầu theo nghĩa ra lệnh cho các mạng. Có những tổ chức điều phối từng việc: IETF soạn giao thức, IANA và các cơ quan khu vực giữ sổ địa chỉ, đơn vị quản lý tên miền cấp cao giữ sổ tên miền. Mỗi bên chỉ có tiếng nói trong phạm vi việc của mình.

Địa chỉ IP công cộng của công ty có phải tài sản của công ty không?

Thường là quyền sử dụng có đăng ký, kèm nghĩa vụ giữ thông tin liên hệ đúng và tuân thủ chính sách của cơ quan cấp. Nếu dải địa chỉ do nhà cung cấp dịch vụ cho mượn theo hợp đồng thì khi đổi nhà cung cấp, công ty thường phải trả lại dải đó.

Ai trả tiền cho đường cáp nối Việt Nam với thế giới?

Các doanh nghiệp viễn thông đầu tư hoặc góp vốn vào tuyến cáp, rồi thu lại từ khách hàng dùng dịch vụ. Một tuyến cáp biển thường do một nhóm nhiều doanh nghiệp ở nhiều nước cùng góp, mỗi bên có phần dung lượng riêng trên tuyến.

Nếu IETF ngừng hoạt động thì Internet có ngừng không?

Không. Các giao thức đã công bố vẫn nằm đó và thiết bị vẫn chạy theo chúng. Điều mất đi là nơi phối hợp để sửa lỗi, bổ sung và viết chuẩn mới, nên lâu dài sự phát triển sẽ chậm lại và dễ phân mảnh theo từng hãng.

Mạng nội bộ của công ty có phải là một phần của Internet không?

Mạng nội bộ dùng địa chỉ riêng và nằm sau thiết bị chuyển đổi địa chỉ thì không trực tiếp là một phần của Internet, dù dùng cùng giao thức. Nó trở thành một phần khi được nối ra ngoài qua nhà cung cấp hoặc khi có dải địa chỉ công cộng và tự khai báo định tuyến.

Vì sao gọi Internet là mạng của các mạng?

Vì giao thức IP được thiết kế để chở dữ liệu băng qua ranh giới giữa nhiều mạng độc lập, mỗi mạng có chủ và cách vận hành riêng. Toàn bộ Internet là kết quả của hàng chục nghìn mạng nối với nhau theo cùng quy ước, không phải một mạng lớn duy nhất.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138