Điểm trao đổi lưu lượng Internet (Internet Exchange Point, IXP) là một hạ tầng chuyển mạch chung, thường đặt trong trung tâm dữ liệu, nơi nhiều mạng độc lập cùng cắm cổng vào để trao đổi lưu lượng trực tiếp với nhau. Thay vì mỗi cặp mạng phải kéo một sợi cáp riêng, mỗi mạng chỉ cần một cổng vào IXP là trao đổi được với hàng chục, hàng trăm mạng khác đang có mặt ở đó.
Lợi ích dễ thấy nhất là dữ liệu giữa hai mạng trong cùng một nước hay một thành phố không phải đi vòng ra nước ngoài rồi quay về. Đường ngắn hơn thì trễ thấp hơn, ít phụ thuộc tuyến quốc tế hơn và các mạng đỡ tốn tiền mua trung chuyển. Ở Việt Nam, VNNIC vận hành trạm trung chuyển Internet quốc gia VNIX theo mô hình này. Bài dưới giải thích IXP hoạt động thế nào ở tầng kỹ thuật.
Hình ảnh đời thường: chợ đầu mối thay cho giao hàng từng cặp
Tưởng tượng hai mươi nhà vườn ở Lâm Đồng và hai mươi cửa hàng ở Đồng Nai. Nếu mỗi nhà vườn phải chạy xe riêng tới từng cửa hàng, sẽ có bốn trăm chuyến xe chạy lắt nhắt. Một chợ đầu mối giải quyết bài toán đó: mỗi bên chỉ cần một chuyến tới chợ, rồi ở chợ hàng được trao tay cho ai cần. Chợ không mua bán thay ai, chỉ cho mượn mặt bằng chung và giữ trật tự.
IXP là chợ đầu mối của lưu lượng Internet. Với N mạng, nối từng cặp bằng cáp riêng cần tới N nhân N trừ một chia hai đường nối — 20 mạng là 190 đường, 100 mạng là 4.950 đường. Ở IXP, mỗi mạng chỉ cần một (hoặc vài, để dự phòng) cổng. Bản thân IXP thường không mua bán lưu lượng và không quyết định ai nói chuyện với ai; nó cung cấp hạ tầng trung lập, còn các mạng tự thoả thuận peering với nhau.
IXP hoạt động thế nào ở tầng kỹ thuật
Một mạng chuyển mạch tầng 2 dùng chung. Lõi của IXP là các bộ chuyển mạch Ethernet tạo thành một mạng LAN lớn, gọi là mạng peering. Mỗi thành viên cắm một cổng từ bộ định tuyến của mình vào đây, tốc độ cổng có thể là 10, 100 hay 400 Gbit/s tuỳ IXP và nhu cầu.
Mỗi thành viên nhận một địa chỉ trên mạng peering. IXP cấp cho bộ định tuyến của từng thành viên một địa chỉ IPv4 và một địa chỉ IPv6 trong dải của mạng peering. Các bộ định tuyến thấy nhau như hàng xóm trên cùng một mạng LAN.
Phiên BGP giữa các thành viên. Hai thành viên muốn trao đổi lưu lượng sẽ mở phiên BGP với nhau qua mạng peering, mỗi bên quảng bá tiền tố của mình và khách hàng mình. Từ lúc đó, gói tin giữa hai mạng đi thẳng qua bộ chuyển mạch của IXP.
IXP chỉ chuyển khung Ethernet. Bộ chuyển mạch của IXP không định tuyến, không đọc nội dung, không chọn đường. Nó chỉ chuyển khung Ethernet từ cổng của thành viên này sang cổng của thành viên kia dựa trên địa chỉ MAC. Quyết định đi đường nào hoàn toàn nằm ở bộ định tuyến của các thành viên.
Có thể trải trên nhiều toà nhà. IXP lớn nối nhiều trung tâm dữ liệu trong cùng thành phố bằng cáp quang, để thành viên đặt thiết bị ở toà nào cũng cắm vào được cùng một mạng peering.
Route server: peering một phiên với cả chợ
Nếu có 200 thành viên và ai cũng muốn peering với mọi người, mỗi bộ định tuyến phải cấu hình gần 200 phiên BGP. Để giảm việc này, nhiều IXP cung cấp route server. Mỗi thành viên chỉ cần mở một phiên BGP với route server; route server nhận tuyến từ tất cả, lọc theo quy tắc, rồi phát lại cho từng thành viên tuyến của những người khác.
Điều quan trọng cần hiểu: route server chỉ trao đổi thông tin định tuyến, không nằm trên đường đi của dữ liệu. Khi bộ định tuyến của bạn nhận tuyến từ route server, địa chỉ bước tiếp theo trong tuyến vẫn là địa chỉ của bộ định tuyến thành viên đã khai báo nó, không phải địa chỉ route server. Gói tin vì vậy vẫn đi thẳng từ thành viên này sang thành viên kia. Route server cũng không thêm ASN của mình vào đường đi AS, để tuyến trông như học trực tiếp từ peer.
Thành viên vẫn giữ quyền chọn: có thể dùng cộng đồng BGP (BGP community) để báo route server không phát tuyến của mình cho một số mạng nhất định, hoặc bỏ route server và mở phiên song phương với từng mạng mình muốn. Peering qua route server gọi là peering đa phương, peering mở phiên trực tiếp gọi là song phương.
Lợi ích và giới hạn của IXP
Không phải mọi lưu lượng đều đi qua IXP, và IXP không phải lời giải cho mọi vấn đề tốc độ. Bảng dưới đặt hai mặt cạnh nhau:
| Khía cạnh | Lợi ích | Giới hạn |
|---|---|---|
| Độ trễ | Lưu lượng giữa hai mạng trong nước đi đường ngắn | Chỉ giúp khi cả hai mạng có mặt và chịu peering |
| Chi phí | Giảm lượng transit phải mua | Vẫn tốn chi phí cổng, đặt thiết bị, kéo cáp tới IXP |
| Độ bền | Thêm một đường độc lập ngoài transit | Bộ chuyển mạch chung hỏng thì nhiều phiên peering mất cùng lúc |
| Tuyến quốc tế | Giảm tải tuyến quốc tế cho lưu lượng nội địa | Không thay được dung lượng ra nước ngoài |
| Phát triển nội dung | Thu hút máy chủ nội dung đặt gần người dùng | Phụ thuộc quyết định đầu tư của các mạng nội dung |
Mặt giới hạn thứ ba là lý do nhiều mạng nối vào hai IXP khác nhau hoặc dùng hai cổng trên hai bộ chuyển mạch khác nhau của cùng một IXP. Thiết kế dự phòng ở cả hai phía — IXP và thành viên — mới giữ được lưu lượng khi một thiết bị gặp sự cố.
Luật giữ "vệ sinh" trên mạng peering
Vì nhiều mạng dùng chung một mạng LAN, một thành viên cấu hình sai có thể làm phiền cả chợ. Các IXP thường đặt quy định kỹ thuật như sau:
- Mỗi cổng chỉ được dùng một hoặc một số địa chỉ MAC đã đăng ký; khung từ MAC lạ bị chặn.
- Không gửi lưu lượng quảng bá thừa: tắt các giao thức tự phát hiện, giao thức định tuyến nội bộ, gói tin phát rộng không cần thiết trên cổng nối IXP.
- Chỉ dùng địa chỉ IXP đã cấp trên giao diện nối vào mạng peering; không tự đặt địa chỉ khác.
- Không quảng bá dải địa chỉ của chính mạng peering ra Internet, để mạng peering không trở thành đích tấn công từ bên ngoài.
- Chỉ gửi lưu lượng tới thành viên đã có tuyến BGP tương ứng; không chỉ thẳng tuyến mặc định sang một thành viên khác để mượn đường đi chùa.
- Đăng ký tiền tố trong cơ sở dữ liệu định tuyến và có bản ghi RPKI hợp lệ, để route server lọc đúng.
Những quy định này nghe khô khan nhưng là lý do một mạng LAN dùng chung giữa hàng trăm tổ chức không có quan hệ chủ – tớ vẫn chạy ổn định quanh năm.
IXP khác trạm cập bờ cáp biển và khác trung tâm dữ liệu thế nào
Ba khái niệm này hay bị trộn vào nhau vì đều là "chỗ cáp gặp nhau". Trạm cập bờ là nơi tuyến cáp biển lên đất liền, đặt thiết bị cấp nguồn và thiết bị truyền dẫn quang; ở đó không có ai trao đổi lưu lượng theo nghĩa peering, chỉ có dung lượng truyền dẫn được chia cho các bên góp vốn. Trung tâm dữ liệu là toà nhà cung cấp điện, làm mát, an ninh để đặt thiết bị; nó có thể chứa IXP nhưng bản thân nó không phải IXP.
IXP là dịch vụ chạy bên trong một hoặc vài trung tâm dữ liệu, gắn với khái niệm peering ở tầng định tuyến. Một trung tâm dữ liệu trung lập — tức không thuộc riêng một nhà mạng nào và cho mọi nhà mạng kéo cáp vào — thường là nơi lý tưởng để đặt IXP, vì nhiều mạng đã có mặt sẵn trong toà nhà. Ngược lại, một IXP đặt trong toà nhà của một nhà mạng có thể khiến đối thủ ngần ngại tham gia, dù về kỹ thuật không có gì khác.
Một khái niệm nữa đáng biết là peering từ xa: mạng không đặt thiết bị ở thành phố có IXP mà thuê một đường truyền tầng 2 để cổng của mình xuất hiện ở IXP đó. Cách này tiện nhưng làm mất bớt lợi ích độ trễ, vì gói tin vẫn phải đi quãng đường dài tới IXP rồi mới sang mạng khác.
Một IXP được tổ chức và vận hành thế nào
Trên thế giới, IXP có nhiều mô hình sở hữu. Có IXP là hiệp hội phi lợi nhuận do chính các thành viên lập ra, bầu ban điều hành và chia đều chi phí. Có IXP do một tổ chức trung lập như viện nghiên cứu, trường đại học hay cơ quan quản lý tài nguyên Internet đứng ra vận hành. Cũng có IXP do doanh nghiệp kinh doanh, thu phí theo cổng. Điểm chung mà cộng đồng coi trọng là tính trung lập: IXP không cạnh tranh với thành viên trong việc bán dịch vụ Internet và đối xử như nhau với mọi bên đáp ứng điều kiện kỹ thuật.
Đội vận hành của IXP lo những việc ít ai nhìn thấy: giám sát bộ chuyển mạch suốt ngày đêm, thay thiết bị khi tới hạn, cấp cổng mới, cập nhật bộ lọc trên route server theo cơ sở dữ liệu định tuyến và RPKI, xử lý khi một thành viên vi phạm quy định trên mạng peering. Nhiều IXP còn công bố đồ thị tổng lưu lượng theo ngày, tuần, năm. Những đồ thị này không cho biết ai nói chuyện với ai, nhưng là một trong số ít nguồn công khai để nhìn thấy nhịp sử dụng Internet của một khu vực: đỉnh buổi tối, đáy lúc rạng sáng, những bước nhảy khi có sự kiện thể thao lớn hay một bản cập nhật phần mềm phổ biến.
Để tham gia, một mạng thường cần có ASN, dải địa chỉ được đăng ký đúng, thiết bị đặt tại hoặc có đường nối tới địa điểm của IXP, và đồng ý với quy định kỹ thuật. Thủ tục cụ thể và điều kiện của từng IXP khác nhau; tổ chức muốn tham gia nên đọc quy định hiện hành do chính IXP công bố.
Câu hỏi thường gặp
Người dùng gia đình có kết nối thẳng vào IXP được không?
Không. Thành viên IXP là các mạng có ASN và thiết bị chạy BGP, như nhà cung cấp dịch vụ, mạng nội dung, trường đại học lớn. Người dùng gia đình được hưởng lợi gián tiếp khi nhà cung cấp của mình có mặt ở IXP và peering với các mạng mình hay truy cập.
IXP có xem được nội dung dữ liệu đi qua không?
Bộ chuyển mạch của IXP chỉ chuyển khung Ethernet theo địa chỉ MAC và thường chỉ thu thống kê lưu lượng tổng theo cổng. Phần lớn lưu lượng web hiện nay còn được mã hoá bằng TLS từ đầu tới cuối, nên dù đi qua đâu thì nội dung cũng không đọc được.
Vì sao một mạng nội dung lớn lại muốn có mặt ở nhiều IXP?
Mỗi IXP là một nơi mạng nội dung gặp được nhiều nhà cung cấp truy nhập cùng lúc. Có mặt ở nhiều IXP nghĩa là phục vụ được nhiều người dùng bằng đường ngắn, độ trễ thấp và ít phải trả tiền transit, đồng thời có thêm đường dự phòng khi một điểm gặp sự cố.
Peering ở IXP có miễn phí không?
Trao đổi lưu lượng giữa hai thành viên qua IXP thường không tính tiền giữa hai bên. Tuy vậy mỗi thành viên vẫn trả phí cổng hoặc phí thành viên cho IXP tuỳ mô hình, cộng chi phí đặt thiết bị và kéo cáp tới điểm đặt IXP.
IXP có làm Internet trong nước nhanh hơn không?
IXP giúp lưu lượng giữa các mạng có mặt ở đó đi đường ngắn, nên truy cập giữa các mạng ấy nhanh và ổn định hơn. Nhưng tốc độ người dùng cảm nhận còn phụ thuộc mạng truy nhập, dung lượng các cổng, vị trí máy chủ và việc các mạng có thật sự peering với nhau hay không.
Một quốc gia có thể có nhiều IXP không?
Có. Nhiều nước có nhiều IXP ở các thành phố khác nhau, do tổ chức phi lợi nhuận, hiệp hội thành viên hoặc doanh nghiệp vận hành. Có nhiều điểm giúp lưu lượng giữ ở gần người dùng hơn và tránh phụ thuộc vào một địa điểm duy nhất.